II OSK 2227/17

Dnia 11 lipca 2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz (spr.) sędzia del. WSA Piotr Broda Protokolant: starszy inspektor sądowy Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2019 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Kr 93/17 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego oraz wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. M. na rzecz M. M. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 93/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., z dnia (...) listopada 2016 r., znak: (...), w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego oraz wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. M. Wyrok zaskarżył w całości. Zarzucił: I. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 183 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. nieważność postępowania przed Sądem I instancji, z uwagi na: 1. naruszenie art. 106 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 109 P.p.s.a. w zw. z art. 185 § 2 pkt 5 P.p.s.a. poprzez naruszenie prawa czynnego udziału uczestnika w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji co wynikało z braku odroczenia rozprawy wyznaczonej na dzień 10 kwietnia 2017 r., pomimo iż sądowi wiadome było, iż pełnomocnik uczestnika nie mógł w tym dniu uczestniczyć w rozprawie, o czym sąd został zawiadomiony, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia uczestnika możliwości brania czynnego udziału w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji poprzez reagowanie na twierdzenia strony przeciwnej w sprawie w której występują strony o spornych interesach; II. na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 2. art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, 8, 77, 80, 107 K.p.a. oraz w zw. z art. 75 § 1 i 2 K.p.a., art. 86 w zw. z art. art. 83 § 3 K.p.a. poprzez wadliwe przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że organ pierwszej i drugiej instancji ustaliły stan faktyczny (w szczególności odnośnie okoliczności czy poprzez podwyższenie murka ogrodzeniowego przez J. M. doszło do zmiany stosunków wodnych) prawidłowo w oparciu o zgromadzony w sposób wyczerpujący materiał dowodowy i z poszanowaniem zasady swobodnej oceny dowodów, podczas gdy organy te ustaliły stan faktyczny z przekroczeniem swobodnej zasady oceny dowodów, dokonując ustaleń sprzecznych ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym (ustalenia sprzeczne w własnymi obserwacjami, pominięcie niektórych dowodów, wywodzenie z dowodów wniosków z nich niewynikających) oraz zaniechanie przeprowadzenia dodatkowych dowodów, które pozwoliłoby na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sytuacji gdy zebrany materiał dowodowy był niekompletny. 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. zw. z art. 24 § 3 K.p.a. w zw. z art. 84 § 2 K.p.a. poprzez brak dostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji uchybień proceduralnych zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji polegających na braku wyłączenia biegłego M. J. z uwagi na okoliczności, które mogą wywoływać wątpliwość co do jego bezstronności i w konsekwencji oparcie na opinii przez niego sporządzonej rozstrzygnięcia, pomimo, że odpowiedź na zarzuty J. M. do opinii biegłego była emocjonalna i zawierała szkodliwe dla J. M., a nieprawdziwe stwierdzenia, iż murek wykonany przez J. M. stanowił nielegalnie wykonane urządzenie przeciwpowodziowe, co doprowadziło do wydania decyzji w oparciu o opinię biegłego podlegającego wyłączeniu i tym samym miało istotny wpływ na wynik sprawy. 4. art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez brak przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z opinii biegłego, podczas gdy było to niezbędne i konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie pomimo, że: - zachodziły uzasadnione wątpliwości co do bezstronności biegłego, a zatem sporządzona przez niego opinia nie mogła być podstawą orzekania w niniejszej sprawie; a ponadto - opinia biegłego znajdująca się w aktach sprawy administracyjnej, a będąca podstawą rozstrzygnięcia odnosiła się tylko do stanów faktycznych obejmujących sytuacje, gdy woda z potoku wylewała na drogę, podczas gdy w niniejszej sprawie konieczne było ustalenie stosunków wodnych podczas opadów deszczu (nawet intensywnych, jednak nie obejmujących anomalii pogodowych/powodzi); - opinia biegłego znajdująca się w aktach nie spełnia waloru obiektywnego i rzetelnego dowodu w rozumieniu art. 75 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 84 § 1 w zw. z art. 6 i art. 7 K.p.a.; 5. art. 145 § 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 10 K.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że J. M. został pozbawiony prawa czynnego udziału w postępowaniu drugoinstancyjnym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na fakt, iż uczestnik nie miał możliwości przedstawienia na etapie postępowania drugoinstancyjnego argumentacji wskazującej na błędy ustaleń faktycznych dokonanych przez organ pierwszej instancji w zakresie ustalenia, iż podwyższenie murka ogrodzeniowego przez J. M. doprowadziło do zmiany stosunków wodnych oraz złożenia wniosków dowodowych celem wyjaśnienia wątpliwości co do stanu faktycznego. III. na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. 6. naruszenie prawa materialnego, a to art. 29 § 3 Prawa wodnego poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że odmowa nakazania przywrócenia stosunków wodnych w niniejszej sprawie była wadliwa z uwagi na to, że dla spełnienia przesłanki z art. 29 ust. 3 Prawa wodnego "szkodliwego wpływu zmian stosunków wodnych na grunty sąsiednie" wystarczająca jest szkoda hipotetyczna, pomimo, że z przepisu wynika, że szkodliwy wpływ to wpływ zaistniały/istniejący; 7. naruszenie prawa materialnego, a to art. 29 § 3 Prawa wodnego w związku z art. 30 ust. 2 ustawy Prawo budowlane w związku z art. 64 Konstytucji w związku z art. 2 Konstytucji poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że legalne wyremontowanie ogrodzenia prywatnej działki może być kwalifikowane jako "zmiana stosunków wodnych" w rozumieniu art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, podczas gdy rozpatrywanie legalnie wykonanych prac budowlanych nie może być rozpatrywane w kategorii "zmiany stosunków wodnych" w rozumieniu prawa wodnego, gdyż godziłoby to w konstytucyjnie zagwarantowane prawo własności oraz w zasadę pewności prawa, a ponadto sprzeciwia się temu wykładnia systemowa i celowościowa. W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne J. M. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania lub w przypadku stwierdzenia przez sąd, że zaskarżony wyrok pomimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu oddalenie skargi kasacyjnej, ewentualnie w przypadku uwzględnienia wyłącznie zarzutu naruszenia prawa materialnego o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz orzeczenie o kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa procesowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. M. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r., a zatem do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje zastosowanie art. 193 zdanie drugie P.p.s.a. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 183 § 1 P.p.s.a. stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W pierwszej kolejności należało zbadać, czy nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważność postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 – 6 P.p.s.a. Przed dalszymi rozważaniami odnotować można, że okoliczności wyczerpujące przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 pkt 1-4 oraz 6 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Z uwagi na zarzut naruszenia art. 106 § 2 w związku z art. 109 w związku z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a., szczegółowej analizie poddać należało okoliczności podane w opisie naruszenia tego przepisu. Z materiałów dołączonych przez J. M. do wniosku o odroczenie rozprawy oraz z akt sprawy wynikało, że działający wówczas w postępowaniu sądowym jeszcze bez pełnomocnika uczestnik w dniu 15 marca 2017 r. otrzymał zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 10 kwietnia 2017 r. W dniu 17 marca 2017 r. radca prawny E. S. została ustanowiona pełnomocnikiem uczestnika przed organami administracji oraz wszelkimi sądami w sprawie z wniosku M. M. o naruszenie stosunków wodnych. W dacie ustanowienia pełnomocnictwa znana była zatem uczestnikowi i pełnomocnikowi data rozprawy. W dniu 22 marca 2017 r. radca prawny E. S. otrzymała z hotelu w B. potwierdzenie rezerwacji pobytu w tym hotelu dla niej oraz M. S. w dniach: (...) kwietnia 2017 r. Powyższe ustalenia wskazują na to, że nie zachodziły przesłanki do odroczenia rozprawy określone w art. 109 P.p.s.a. Wnoszący kasację nie wykazał, ani przed Sądem pierwszej instancji, ani w podstawie kasacji, aby wyjazd pełnomocnika do B., wskazywany jako podstawa wniosku o odroczenie rozprawy, stanowił nadzwyczajne wydarzenie lub inną przeszkodę, której nie można przezwyciężyć, w rozumieniu art. 109 P.p.s.a. Podkreślić należy, że z wniosku o odroczenie rozprawy nie wynikało, że wyjazd pełnomocnika do B. jest konieczny i możliwy jedynie w okresie obejmującym datę rozprawy. Pełnomocnik podniosła jedynie, że wyjazd w dniach od (...) kwietnia 2017 r. do (...) kwietnia 2017 r. został zaplanowany wcześniej i opłacony. Nie przedłożyła potwierdzenia przelewu lub innego dokumentu wskazującego na datę opłacenia pobytu. Z dokumentu potwierdzającego rezerwację nie wynika kiedy do takiego opłacenia doszło. Nadto, we wniosku nie podjęto nawet próby wykazania, że nie było możliwe ustanowienie substytucji. Okoliczności stanowiące przeszkody do udziału w rozprawie powinny zaś być podane precyzyjnie i wyczerpująco przez pełnomocnika wnoszącego o odroczenie rozprawy, z uwagi na wyjątkowy charakter tej instytucji procesowej. W konsekwencji ocenić należy, że nie tylko nie doszło do pozbawienia strony możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.) ale także nie doszło do zwykłego uchybienia procesowego, tj. naruszenia art. 109 P.p.s.a. Bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. zw. z art. 24 § 3 K.p.a. w zw. z art. 84 § 2 K.p.a. poprzez brak dostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji uchybień proceduralnych zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji polegających na braku wyłączenia biegłego M. J. Do okoliczności niewymienionych w art. 24 § 1 K.p.a., które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności biegłego, stanowiących podstawę wyłączenia biegłego na podstawie art. 24 § 3 w związku z art. 84 § 2 K.p.a., nie należy zawarcie w opinii ocen i stwierdzeń niekorzystnych dla strony. Oceniając obecnie zasadność zarzutu niewyłączenia biegłego, należy zwrócić uwagę na to, że wnoszący kasację w trakcie postępowania administracyjnego nie zażądał wyłączenia biegłego. Nie podniósł okoliczności, z których wynikałby obowiązek działania z urzędu, w tym zakresie, organu pierwszej instancji lub organu odwoławczego. Odnotować zaś trzeba, że złożył w postępowaniu przed organem pierwszej instancji obszerne pismo zawierające szereg zarzutów pod adresem opinii biegłego. Pismo to podsumował wnioskiem o powołanie innego biegłego hydrologa, a nie wnioskiem o wyłączenie biegłego. Nie ma zatem podstaw do stawiania tezy, że doszło do naruszenia art. 24 § 3 K.p.a. Niezależnie od tego można odnotować, że przytoczenie w opinii ustaleń, które w kasacji są określone jako nieprawdziwe, zostało oparte na zebranym, do czasu wykonania opinii, materiale dowodowym. Wnoszący kasację J. M. oświadczył zaś podczas oględzin w dniu (...) marca 2015 r., że wybudował nowe ogrodzenie w grudniu 2014 r., a wcześniej było stare ogrodzenie na wysokości 20 cm. W trakcie oględzin w dniu (...) sierpnia 2015 r., przeprowadzonych z udziałem biegłego, J. M. oświadczył natomiast, że wybudował mur betonowy w 2014 r. po powodzi, kiedy to jego dom wraz z zabudowaniami gospodarczymi został zalany wodami opadowymi. Konieczne jest jeszcze spostrzeżenie, że materiał dowodowy na którym oparł się biegły, przed sformułowaniem oceny specjalistycznej, niezależnie od własnych obserwacji i oświadczeń uczestnika J. M., obejmował także oświadczenia M. M. oraz zeznanie świadka J. M. Na potrzeby analizy zarzutu naruszenia art. 25 § 3 K.p.a. skonstatować warto, że osoby te wskazały, że poprzednio (a więc przed wybudowaniem ogrodzenia) wody opadowe spływały przez działkę M. M. na działkę J. M., a następnie na działki położone niżej. Jest oczywiste, że stanowisko strony w określonej kwestii nie może być przedstawiane w oparciu o wypowiedź strony pozbawioną szerszego kontekstu. Nie ulega jednak wątpliwości, że podnosząc zarzuty pod adresem opinii biegłego, w piśmie z dnia 4 grudnia 2015 r., pełnomocnik uczestnika J. M. stwierdziła, że intensywne opady deszczu w sierpniu 2014 r. spowodowały wylanie wody z potoku i powódź. W rezultacie tego nastąpiło zniszczenie ogrodzenia (murku i siatki). Remontując ogrodzenie J. M. wykonał je w taki sposób aby – jeżeli doszłoby do powtórzenia się sytuacji powodziowej – nie wymagało powtórnego remontu. Pełnomocnik zakończyła ten fragment wywodów stwierdzeniem, że zasady sprawiedliwości społecznej wymagają konieczności ochrony mienia przed powodzią przez strony. To nie tylko biegły zatem wiązał wykonanie przez uczestnika nowego ogrodzenia z ochroną przed powodzią. Abstrahując w tym miejscu od poprawności merytorycznej stanowiska biegłego, stwierdzić można, że odpowiedź biegłego z dnia 14 kwietnia 2016 r. na zarzuty pełnomocnika uczestnika E. S. zawarte w piśmie z dnia 4 grudnia 2015 r. miała charakter merytoryczny. W tych okolicznościach określenie wypowiedzi biegłego jako "donosu" oraz zarzucanie tym wypowiedziom emocjonalnego charakteru, wywołującego wątpliwości co do bezstronności biegłego, nie ma nic wspólnego z rzeczywistym przebiegiem postępowania oraz treścią czynności procesowych. W sposób oczywisty bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 106 § 3 P.p.s.a. poprzez brak przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z opinii biegłego. Przepis ten umożliwia przeprowadzenie przed sądem administracyjnym dowodu uzupełniającego z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje przedłużenia postępowania w sprawie. Dowód z opinii biegłego nie jest dowodem z dokumentu. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 10 K.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że J. M. został pozbawiony prawa czynnego udziału w postępowaniu drugoinstancyjnym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na fakt, iż uczestnik nie miał możliwości przedstawienia na etapie postępowania drugoinstancyjnego argumentacji wskazującej na błędy ustaleń faktycznych dokonanych przez organ pierwszej instancji w zakresie ustalenia, iż podwyższenie murka ogrodzeniowego przez J. M. doprowadziło do zmiany stosunków wodnych oraz złożenia wniosków dowodowych celem wyjaśnienia wątpliwości co do stanu faktycznego. Rzeczywiście, uczestnik nie został powiadomiony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy. W trakcie postępowania odwoławczego nie przeprowadzono żadnego nowego dowodu. Wnioskodawczyni nie zgłosiła nowych żądań. W odniesieniu do zebranych przed organem pierwszej instancji dowodów i zgłoszonych żądań uczestnik miał możliwość wypowiedzenia się i z tej możliwości korzystał sporządzając pisma procesowe z dnia 4 grudnia 2015 r., 4 maja 2016 r. oraz 26 sierpnia 2016 r.. Nie jest skuteczny zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7, 8, 77, 80, 107 K.p.a. oraz w zw. z art. 75 § 1 i 2 K.p.a., art. 86 w zw. z art. art. 83 § 3 K.p.a. poprzez wadliwe przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że organ pierwszej i drugiej instancji ustaliły stan faktyczny (w szczególności odnośnie okoliczności czy poprzez podwyższenie murka ogrodzeniowego przez J. M. doszło do zmiany stosunków wodnych) prawidłowo w oparciu o zgromadzony w sposób wyczerpujący materiał dowodowy i z poszanowaniem zasady swobodnej oceny dowodów. Stan wody na gruncie oraz fakt wybudowania nowego ogrodzenia został ustalony na podstawie oględzin, w tym oględzin z udziałem stron oraz biegłego, a także oświadczeń złożonych przez strony w trakcie oględzin i przezeń podpisanych. Nadto, oświadczenie na tę okoliczność złożył J. M., w trakcie oględzin w dniu 25 sierpnia 2015 r. Poza tym, materiał dowodowy obejmuje fotografie i kopię mapy zasadniczej z adnotacjami biegłego stanowiącymi załącznik graficzny do opinii biegłego. Ocena organów oraz Sądu pierwszej instancji, według której, z dowodów tych wynika, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie, nie była oceną dowolną. Z protokołu oględzin przeprowadzonych w dniu 25 sierpnia 2015 r. wynika, że zeznania stron oraz świadków zostały poprzedzone uprzedzeniem o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytanie w zakresie określonym w art. 83 § 1 i i 3 K.p.a. oraz o odpowiedzialności z art. 233 K.k. za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy. W charakterze świadka wystąpił wówczas jedynie J. M. zam. Z. (...) (M. M. i J. M. zam. W. (...) byli stronami). Wbrew zarzutowi kasacji, w świetle treści protokołu, w trakcie zeznań świadka Józefa Murzyna nie doszło więc do naruszenia art. 83 § 3 K.p.a. Wbrew obszernej argumentacji zawartej w piśmie uczestnika z dnia 4 grudnia 2015 r., w świetle tych dowodów oraz uzupełnienia opinii nie było podstaw do kwestionowania oceny specjalistycznej zawartej w opinii biegłego. Uczestnik podważał merytoryczną treść opinii zarzucając brak mapy wysokościowej. Po wskazaniu przez biegłego, w opinii uzupełniającej, że Powiat M. nie posiada map wysokościowych, ale spadki terenu na badanym obszarze są oczywiste, a wykonanie mapy wysokościowej byłoby kosztowne, uczestnik nie zażądał wykonania takiej mapy i dołączenia takiej mapy do akt sprawy. Również zarzut oparcia oceny biegłego na zbyt krótkim okresie obserwacji skutków opadów na badanym terenie nie mógł być skuteczny. Opinia specjalistyczna hydrologa ma to do siebie, że polega na formułowaniu stanowiska w oparciu o sytuację w terenie oraz wiedzę specjalistyczną. Ewentualne stwierdzenie, po wielomiesięcznych, czy wręcz kilkuletnich obserwacjach, jakie skutki wywołała zmiana stanu wody na gruncie, niezależnie od podniesionej przez biegłego kwestii braku zapobieżenia szkodom, z punktu widzenia procesowego, sprowadzałaby się do zanegowania potrzeby przeprowadzania opinii. Po wykazaniu w praktyce, że szkody występują, byłby to wystarczający dowód na szkodliwe oddziaływanie zmiany stanu wody na gruncie na grunty sąsiednie. Sensem instytucji przewidzianej w art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r. poz. 469 ze zm.) było zaś usuwanie przyczyn szkodliwego oddziaływania, w miarę możliwości przed wystąpieniem negatywnych skutków zmiany stanu wody na gruncie. Zagadnienie to zostanie omówione w odniesieniu do materialnej podstawy kasacji. Skoro podstawowe tezy stanowiska dowodowego uczestnika nie były zasadne, to odmowa uwzględnienia żądania powołania drugiego biegłego i przeprowadzenia trzykrotnych oględzin podczas opadów atmosferycznych o różnym natężeniu nie stanowiła uchybienia mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odnotować można jeszcze złożenie przez uczestnika dokumentacji fotograficznej, która znajduje się w aktach sprawy. Nie ma więc podstaw do kwestionowania oceny Sądu pierwszej instancji, według której, w świetle zebranych dowodów, okoliczności sprawy zostały ustalone prawidłowo. W zaistniałej, na skutek uchylenia decyzji obu instancji, sytuacji procesowej, pamiętać trzeba o art. 153 P.p.s.a. i rzeczywistym zakresie wskazań co do dalszego postępowania. Utrwalony jest pogląd, według którego, wskazania mają wytyczać kierunek działalności organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy, ale nie mogą zawierać apriorycznego rozstrzygnięcia problemów związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia. Również jeśli chodzi o poszczególne dowody, już przeprowadzone, a także te, które powinny być przeprowadzone, wskazania sądu nie mogą naruszać zasady swobodnej oceny dowodów (ale nie dowolnej), a przeto nie mogą krępować organu przy ocenie wiarygodności znaczenia tych dowodów (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) – patrz: Tadeusz Woś [w:] "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", pod. Red. T. Wosia, WK 2016, pkt 34 do art. 153 oraz powołane tam piśmiennictwo i orzecznictwo. Nie ma zatem przeszkód do składania nowych wniosków dowodowych. Ocena procesowa dokonana przez Sąd pierwszej instancji była zaś taka, że na podstawie dotychczas zebranego materiału organy dokonały błędnej kwalifikacji prawnej. Ta ocena prawna jest obowiązująca. Wbrew zarzutom materialnym kasacji, Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 3 Prawa wodnego poprzez błędną wykładnię przesłanki "szkodliwego wpływu zmian stosunków wodnych na grunty sąsiednie". W zaskarżonym wyroku trafnie przyjęto, że szkodliwego wpływu, o którym mowa w art. 29 ust. 3, nie można utożsamiać wyłącznie ze szkodą, która już wystąpiła. Szkodliwy wpływ może polegać na zwiększeniu podatności gruntu na negatywne oddziaływanie stanu wody, o którym mowa w art. 29 ust. 1 Prawa wodnego. W pełni zaaprobować należy stanowisko, zgodnie z którym, zmiany stanu wód spowodowane przez właściciela nieruchomości, które pociągają za sobą szkodliwe skutki dla sąsiednich nieruchomości, zostały powiązane z sankcją nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub zbudowania urządzeń zapobiegających szkodom (patrz: Jan Szachułowicz "Prawo wodne. Komentarz", LexisNexis 2010, pkt 5 do art. 29). Związek ten umacnia tezę o podstawowym celu dyspozycji art. 29 ust. 3, którą jest zapobieganie szkodom, a nie tylko zwalczanie szkód, które w znaczeniu cywilnoprawnym, już wystąpiły (por. wyrok NSA z dnia 12 września 2008 r., sygn. akt II OSK 1026/07; wyrok NSA z dnia 6 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2795/15). Odnosząc się do argumentacji wnoszącego kasację artykułowanej w trakcie postępowania administracyjnego oraz sądowego należy stwierdzić, że przepisy art. 29 ust. 1-3 Prawa wodnego z 2001 r. nie zabraniały właścicielom gruntów podejmowania działań zapobiegających szkodliwemu oddziaływaniu wód na te grunty. Przepisy ten miały natomiast zapobiegać m.in. takim samowolnym działaniom, które wiązały się ze zmianą stanu wód, w sposób opisany w art. 29 ust. 1 pkt 1, która powodowałaby szkodliwy wpływ na grunty sąsiednie. Bezzasadny jest zarzut naruszenie prawa materialnego, a to art. 29 ust. 3 Prawa wodnego w związku z art. 30 ust. 2 ustawy – Prawo budowlane w związku z art. 64 Konstytucji w związku z art. 2 Konstytucji poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że legalne wyremontowanie ogrodzenia prywatnej działki może być kwalifikowane jako "zmiana stosunków wodnych" w rozumieniu art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Procedura wskazana w treści art. 29 Prawa wodnego z 2001 r. jest niezależna od procedur prawnobudowlanych zawartych w przepisach Prawa budowlanego (por. wyrok NSA z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1869/17). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego wydano na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a.