I SA/Gl 120/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Sędziowie WSA Paweł Kornacki (spr.), Dorota Kozłowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi J. K., K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. 1. K. K. i J. K. wnieśli skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. (dalej: DIS) utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. (dalej: NUS) w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. 2. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na gruncie następującego stanu sprawy. 2.1. Na podstawie tytułu wykonawczego Burmistrza Miasta i Gminy Z. z dnia [...] r. wystawionego wobec zobowiązanych J. K. i K. K., NUS prowadził postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania zobowiązania w podatku od nieruchomości, orzeczonego decyzjami z dnia [...] r. nr [...] oraz [...]. Zawiadomieniem NUS z dnia [...] r., doręczonym zobowiązanym w dniu 28 września 2016 r., zajęto ich rachunek w A. S.A. Bank pismami z dnia 30 września 2016 r. i z dnia 1 października 2016 r. powiadomił organ egzekucyjny o braku środków na zajętych rachunkach bankowych – przekraczających kwotę wolną od zajęcia. 2.2. Tę czynność egzekucyjną zobowiązani zakwestionowali skargą z dnia 11 października 2016 r., podnosząc, tylko tyle, że w sprawie decyzji nr [...] i [...] toczy się postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach pod sygnaturami akt I SA/Gl 1031 i 1032/16. 2.3. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] NUS oddalił skargę zobowiązanych. Wyjaśnił, że według informacji Burmistrza, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargi zobowiązanych w sprawach o sygnaturze akt I SA/Gl 1031 i 1032/16. Skargi zostały wniesione na ostateczne decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C., utrzymujące w mocy decyzje Burmistrza określające zobowiązanie w podatku od nieruchomości za lata 2015-2016. Ponadto mając na uwadze wysokość egzekwowanych zaległości oraz skuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego uznał egzekucję z rachunku bankowego zobowiązanych za najbardziej skuteczny środek egzekucyjny. Na koniec przytoczył treść art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. – dalej: u.p.e.a.), zgodnie z którym organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, natomiast nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. 2.4. Na to postanowienie skarżący złożyli zażalenie, wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie "decyzji pierwotnej w przedmiocie zajęcia rachunku skarżących w zakresie kwot wolnych od zajęcia egzekucyjnego". Wskazali, że w sprawie odrzucenia skarg o sygnaturach I SA/Gl 1031 i 1032/16 przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach toczy się postępowanie w II instancji. Poza tym podnieśli, że na zajęte indywidualne rachunki bankowe zobowiązanych wpływają wyłącznie świadczenia emerytalne, a zgodnie z art. 54 prawa bankowego środki pieniężne znajdujące się na rachunku jednej osoby są wolne od zajęcia w wysokości 75 % minimalnego wynagrodzenia za pracę. Wolną zatem od zajęcia jest kwota 1.040,63 zł, a potrąceniu podlegają środki zgromadzone ponad tę kwotę. W związku z tym, że w ramach licznych egzekucji prowadzonych na rzecz Urzędu Miasta zajmowane są i blokowane w całości kwoty gromadzone na zajętych rachunkach bankowych, zobowiązani pozbawieni są w zasadzie środków do życia, w tym niezbędnych do regulowania opłat, zakupu leków, który to stan uważają za niedopuszczalny i niezgodny z prawem. W piśmie uzupełniającym z dnia 1 grudnia 2016 r. zobowiązani dodali, że zgodnie z załączonym pismem A. S.A., decyzję o wyłączeniu spod egzekucji określonych kwot może wydać wyłącznie organ egzekucyjny, a ponieważ każdy zobowiązany posiada indywidualny rachunek, powinna być dla nich przyznana odrębna kwota wolna od zajęcia. 2.5. DIS postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], [...] utrzymał w mocy postanowienie NUS z dnia [...] r. W uzasadnieniu organ wskazał na treść art. 54 u.p.e.a. oraz zaznaczył, że egzekucję z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych regulują przepisy działu II, rozdziału 4 u.p.e.a. i przytoczył treść art. 80 § 1, 2 i 3 u.p.e.a. Odnosząc się natomiast do kwestii dopuszczalnej wysokości potrąceń dokonywanych na rzecz zajęcia wyjaśnił, że w postępowaniu egzekucyjnym NUS dokonał zajęcia rachunków bankowych dłużników, a nie wynagrodzenia za pracę, do którego mają zastosowanie przepisy dotyczące wysokości dopuszczanych potrąceń wskazanych w zażaleniu. DIS dodał, że w kwestii zajęcia rachunku bankowego to na banku, jako dłużniku zajętej wierzytelności, spoczywa obowiązek dokonywania potrąceń według ustawy Prawo bankowe i za ich prawidłowość bank ponosi pełną odpowiedzialność. 3.1. W skardze zobowiązani zarzucili naruszenie: a) przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w postaci naruszenia art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 201 ze zm. – dalej: o.p.), tj. zasady prawdy obiektywnej poprzez niepodjęcie wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i bezkrytyczne przyjęcie twierdzeń wierzyciela, iż jedynie egzekucja z przedmiotowych rachunków daje szansę skutecznej egzekucji, z pominięciem okoliczności związanych z wielością zobowiązań skarżących oraz z pozbawieniem skarżących środków do życia; b) prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w postaci niewłaściwego zastosowania art. 54 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1988 ze zm. – dalej: p.b.) poprzez zajęcie na rachunkach bankowych środków wolnych od egzekucji; c) przepisów postępowania podatkowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 124 o.p., tj. zasady przekonywania poprzez odniesienie się do twierdzeń skarżącego zawartych w dotychczasowych pismach w sposób lakoniczny i niepełny. Skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i zwolnienia spod egzekucji zajętych rachunków bankowych oraz o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Rozwijając zarzuty wskazali, że zgodnie z art. 54 p.b. środki pieniężne znajdujące się na rachunkach jednej osoby są wolne od zajęcia na podstawie administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, do wysokości 75 % minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze czasu pracy, co daje kwotę 1.040,63 zł. Ewentualne więc zajęcie powinno dotyczyć kwot przekraczających te środki. Ponownie podnieśli, że w ramach licznie prowadzonych postępowań egzekucyjnych na rzecz Urzędu Miasta, środki gromadzone na zajętych rachunkach bankowych przekazywane są w całości, przy czym blokowany jest dostęp do całości środków. Takie działanie nie tylko pozbawia skarżących środków do życia, a także możliwości regulowania bieżących opłat i zakupu niezbędnych leków, ale jest niedopuszczalny i niezgodny z prawem. Podnieśli też, że organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę przedmiotowych, znanych mu z urzędu okoliczności, gdyż rozpoznawał ich wnioski w różnych sprawach, co potwierdza wielość zobowiązań oraz pozwala na ustalenie, że przewyższają one środki przez nich generowane. 3.2. W odpowiedzi na skargę DIS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie, a zatem skarga na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) podlega oddaleniu. 5. Na wstępie rozważań należy wskazać, że materialnoprawną podstawą zaskarżonego postanowienia jest art. 54 u.p.e.a. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne co do zasady nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 69/08, Lex nr 486251). Sąd stwierdza zatem, że zarówno samo zaskarżenie decyzji wymiarowych skargą do WSA, jak i sposób lub kierunek rozpoznania tych skarg (w sprawach I SA/Gl 1031/16 i I SA/Gl 1032/16) nie ma znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy. Obalenie podjętej wobec dłużnika czynności egzekucyjnej w trybie skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. może nastąpić więc jedynie poprzez kwestionowanie sposobu i formy przeprowadzenia danej czynności egzekucyjnej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2016 r., II FSK 2833/14, Lex nr 2168511). Zatem skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć konkretnej czynności egzekucyjnej, a organ dokonuje w tym trybie oceny zgodności z prawem czynności faktycznych podjętych przez organ egzekucyjny w wykonaniu zastosowanego środka egzekucyjnego. Tak więc organ egzekucyjny dokonując oceny czynności egzekucyjnych bada, czy w ramach zastosowanego środka czynności zostały dokonane zgodnie z przepisami u.p.e.a. Organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu dokonał analizy treści postanowienia organu egzekucyjnego i stwierdził, że zostało ono wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami. W tej mierze należy wskazać, że organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a., tj. egzekucję z rachunku bankowego (tiret 4). To działanie organu egzekucyjnego było zgodne z art. 80 u.p.e.a., stosownie do którego organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego (§ 1). Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego (§ 3). Poza tym zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego spełniało wszelkie wymogi zawarte w art. 67 § 2 u.p.e.a. oraz zostało sporządzone zgodnie obowiązującym wzorem dla tego rodzaju druków. Tych okoliczności skarżący nie kwestionowali, tak w zażaleniu, jak również w skardze na postanowienie organu odwoławczego. Z tego też względu przeprowadzanie szerszych rozważań co do tych zagadnień uznać należy za niecelowe. 6.1. Skarżący natomiast stoją na stanowisku, że znajdujące się na ich rachunku bankowym kwoty są wolne od zajęcia ponad kwotę 1.040,63 zł. Powołują się na treść art. 54 § 1 p.b. zgodnie z którym środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2015 r. poz. 2008 oraz z 2016 r. poz. 1265), przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy (ust. 1). Środki pieniężne zgromadzone na rachunku oszczędnościowym, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym oraz na rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej prowadzonym dla kilku osób fizycznych są wolne od zajęcia do wysokości określonej w ust. 1, niezależnie od liczby współposiadaczy takiego rachunku (ust. 2). Zauważyć należy, że w myśl § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1385) owo wynagrodzenie wynosiło 1.850 zł. Z tego 75 % stanowi kwotę 1387,50 zł, a nie jak podają skarżący 1.040,63 zł. 6.2. Odnośnie do realizacji przez bank zastosowanego środka egzekucyjnego oraz wysokości przekazywanych przez bank środków do organu egzekucyjnego, Sąd zwraca uwagę na pisma banku z dnia 30 września i 1 października 2016 r., w których bank podał organowi egzekucyjnemu, że istnieją przeszkody w prowadzeniu egzekucji spowodowane brakiem środków przekraczających kwotę wolną od zajęcia na rachunku (podkr. WSA). Ponadto, w piśmie z dnia 22 listopada 2016 r. (przedłożonym przez skarżących) bank potwierdził, że w dniach 14 i 26 października 2016 r. zrealizował częściowo zajęcie i należność przekazał do organu egzekucyjnego. Wyjaśnił też, że kwota wolna w wysokości 1.387,50 zł została wykorzystana w kwocie 1.326,48 zł oraz że kwota wolna zajęć egzekucyjnych podlega bieżącemu monitorowaniu i z chwilą wykorzystania następuje realizacja zajęcia, a jeśli środki na rachunku nie są wystarczające bank zobowiązany jest założyć blokadę na poczet realizacji zajęć. 6.3. W tym miejscu należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2010 r., II GSK 1364/10 ( Lex nr 807610) uznał, że wstrzymanie przez bank wypłat z rachunku bankowego nie jest działalnością z zakresu administracji publicznej i nie podlega kontroli sądów administracyjnych. Bank dokonujący na skutek zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny wstrzymania wypłat z zajętego rachunku bankowego dłużnika nie jest podmiotem postępowania administracyjnego. Działania banku prowadzącego rachunek bankowy dłużnika polegające na wykonaniu obowiązków banku wynikających z art. 86a § 1 u.p.e.a. nie podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Na gruncie niniejszej sprawy wymaga zaakcentowania, że w tym samym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, iż nieprawidłowe wykonanie przez bank umowy o prowadzenie rachunku bankowego może być kwestionowane na drodze cywilnej. Stanowisko przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni Sąd orzekający. Bank nie jest bowiem organem egzekucyjnym i ewentualne nieprawidłowości w zakresie zajęcia środków na rachunku podniesione wobec banku mogą być dochodzone jedynie na drodze cywilnej. W tej materii nie może okazać się skuteczna skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a. Sąd podnosi, że regulacja art. 54 ust. 1 p.b. jest skierowana jest do banku. Bank bowiem w ramach zawartej umowy z posiadaczem rachunku bankowego, stosownie do brzemienia w/w uregulowania, jest zobligowany do zabezpieczenia znajdujących się na nim środków. Zwrócić należy uwagę, że organ egzekucyjny dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie ma wiedzy na temat ilości środków pieniężnych zgromadzonych na nim. Bank takiej informacji nie udziela organowi egzekucyjnemu wobec obowiązującej go tajemnicy bankowej. Bank zobligowany jest jedynie do poinformowania organu egzekucyjnego o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, np. w przypadku braku środków (art. 80 § 1 u.p.e.a.). Sąd podziela stanowisko skarżących, że art. 54 ust. 1 p.b. wyznacza granice tzw. przywileju egzekucyjnego. Posiadaczowi stosownego rachunku bankowego przysługuje ochrona przed egzekucją, ale tylko w granicach określonych w tym przepisie, i bez znaczenia jest źródło, z którego pochodzą środki gromadzone na takim rachunku. Jednakże Sąd wskazuje, że przekazanie przez bank egzekwowanej kwoty w sytuacji, gdy na rachunku środki nie przekraczały minimum wolnego od zajęcia, o którym mowa w art. 54 ust. 1 p.b., stanowi naruszenie umowy o prowadzeniu rachunku bankowego. Relacje umowne znajdują się zaś poza kognicją organów administracyjnych. W takim przypadku strona umowy może dochodzić swych praw na drodze cywilnej. Takie stanowisko na gruncie analogicznego problemu prawnego tutejszy Sąd już zajął w wyroku z dnia 16 stycznia 2017 r., I SA/Gl 840/16 (Lex nr 2226946). Analizując sporne zagadnienie nie można tracić z pola widzenia także art. 71a § 1 u.p.e.a., który stanowi, że organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków (podkr. WSA), kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Ustawodawca postanowił więc, iż kontrola prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego może być dokonywana u dłużników zajętej wierzytelności z wyłączeniem banków, potwierdzając gwarancję pozycji banku jako instytucji zaufania społecznego, która wynika z art. 95 p.b. Konsekwencją przyjęcia powyższego rozwiązania jest przyjęcie priorytetu tajemnicy bankowej, uregulowanej w art. 104-106 p.b. Głównym celem jej wprowadzenia była realizacja obywatelskiego prawa do ochrony danych osobowych, czyli ochrona klientów banków - zarówno osób fizycznych, jak i niebędących osobami fizycznymi (D. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX 2015, komentarz do art. 71a u.p.e.a.). Przepis art. 71a § 1 u.p.e.a. w sposób wyraźny wyłącza banki spod kontroli organów egzekucyjnych w zakresie prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego (należy od tego odróżnić dopuszczalność wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. – ale ta kwestia nie ma znaczenia w rozpatrywanej sprawie). Zatem wbrew twierdzeniu skarżącym, organ egzekucyjny nie miał podstaw aby przeprowadzić postępowanie dowodowe, co do tego, czy aby egzekucją nie została objęta kwota wolna od zajęcia, o której mowa w art. 54 ust. 1 p.b. Jeżeli zatem doszło do naruszenia wspomnianego art. 54 ust. 1 p.b., to należy to rozpatrywać w kategoriach nieprawidłowego wykonywania przez bank umowy o prowadzenie rachunku bankowego, gdzie drogą dochodzenia praw z tego tytułu jest droga cywilnoprawna, a nie zaś określona w art. 54 § 1 u.p.e.a. 6.4. Zatem powołane w skardze regulacje art. 122 o.p. i art. 54 p.b. nie zostały przez DIS naruszone. Co prawda uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie wyjaśnia w pełny sposób sytuacji prawnej skarżących, co może stanowić podstawę do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 210 § 4 w zw. z art. 219 o.p. oraz art. 124 o.p., jednakże postanowienie DIS jest trafne merytorycznie oraz syntetycznie wskazuje, że to na banku spoczywa obowiązek dokonywania potrąceń według wytycznych Prawa bankowego i to bank ponosi odpowiedzialność za ich prawidłowość. W tej sytuacji lakoniczność wywodów w tej mierze nie miała wpływu na wynik sprawy, co wyklucza uchylenie z tego powodu zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zgodnie z wymienionym przepisem, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa procesowego - inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - tylko wtedy, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 7. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.