II GSK 3330/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.), Sędzia NSA Zbigniew Czarnik, Sędzia WSA (del.) Sylwester Miziołek, Protokolant Agnieszka Raszyńska, po rozpoznaniu w dniu 15 września 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 331/17 w sprawie ze skargi R. O. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od R. O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, wyrokiem objętym skargą kasacyjną, oddalił skargę R. O. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku z dnia [...] lutego 2017 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o wymierzeniu kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. Naczelnik Urzędu Celnego w B. wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry. Decyzja została doręczona stronie w dniu 18 listopada 2016 r. Zatem termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 2 grudnia 2016 r. Pełnomocnik skarżącego złożył w Urzędzie Pocztowym we Wrocławiu w dniu 9 grudnia 2016 r. (data stempla pocztowego) korespondencję, której adresatem był Naczelnik Urzędu Celnego w B., zawierającą wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od ww. decyzji, odwołanie od tej decyzji oraz oświadczenie pracownika kancelarii prawnej. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, iż do uchybienia terminu doszło w związku z niedopełnieniem w dniu 2 grudnia 2016 r. przez pracownicę personelu administracyjnego kancelarii swoich obowiązków polegających na dostarczeniu do placówki pocztowej wszystkich przygotowanych tego dnia do wysyłki listów. Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienie odwołania, stwierdzając, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalając skargę wskazał, że przepis art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.) nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. Każdy więc, nawet najlżejszy, stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. W ocenie Sądu, pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji. Adwokat jako profesjonalny pełnomocnik winien dołożyć należytej staranności przy reprezentacji strony przed organem podatkowym. Podwyższone kryteria staranności w prowadzeniu spraw przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego dotyczą nie tylko bezpośrednio samego pełnomocnika i dokonywanych przez niego czynności procesowych, lecz także całokształtu działań personelu pomocniczego zatrudnianego przez pełnomocnika w kancelarii. Personel ten zapewnia obsługę administracyjną kancelarii i dokonuje szeregu istotnych czynności wykonawczych i "technicznych". Sąd stwierdził, że wszelkie zaniedbania osób, którymi profesjonalny pełnomocnik procesowy się posługuje, obciążają takiego pełnomocnika, jako podmiot zatrudniający te osoby. W konsekwencji, zaniedbanie takie obciąża także stronę, korzystającą z usług pełnomocnika. Sąd nie zgodził się z twierdzeniem pełnomocnika skarżącego zawartym w skardze, że niedostarczenie do placówki pocztowej w wyznaczonym terminie korespondencji skierowanej do organu należy zakwalifikować jako zdarzenie losowe. Do zdarzeń losowych można zaliczyć np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę uniemożliwiającą wyręczenie się inną osobą, powódź czy pożar. W ustalonym stanie faktycznym sprawy żadne z powyższych zdarzeń nie wystąpiły. W podstawie prawnej wyroku Sąd powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej: ppsa), II Skargę kasacyjną wniósł R. O. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa naruszenie art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez błędne przyjęcie, że pełnomocnik strony nie uprawdopodobnił braku winy strony w związku z wniesieniem w dniu 9 grudnia 2016 r. (data stempla pocztowego) odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia [...] listopada 2016 r., doręczonej stronie dnia 18 listopada 2016 r., podczas gdy wniesienie odwołania po terminie wyniknęło z okoliczności, które nie wynikają z zawinienia pełnomocnika, a więc naruszenia reguł starannego działania, nawet w podwyższonym standardzie. Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi co do istoty na mocy art. 188 ppsa, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym także zastępstwa prawnego według norm przepisanych za obie instancje. III W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. IV Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach podany został wyrok Sądu I instancji, w którym Sąd zaakceptował stanowisko organu odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, wydane na podstawie art. 162 § 1, § 2 i oraz art. 163 § 2 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przesłanką przywrócenia terminu na podstawie tego przepisu jest zatem uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że do uchybienia terminu doszło bez jego winy. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem zachowania przez stronę szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przez brak winy, o którym mowa w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, należy rozumieć sytuacje, w których z przyczyn obiektywnie niezależnych, nawet przy zachowaniu najwyższej staranności strona nie miała możliwości dochowania ustawowego terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, postawiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej nie jest trafny, bowiem skarżący, działający w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, nie uprawdopodobnił w toku postępowania, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Okolicznością, na którą powoływał się we wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącego był fakt niedopełnienia w dniu 2 grudnia 2016 r. (ostatni dzień terminu) przez pracownicę kancelarii obowiązków polegających na dostarczeniu do placówki pocztowej wszystkich przygotowanych tego dnia do wysyłki listów. Odnosząc się do powyższych okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że ustanowienie przez stronę zawodowego pełnomocnika ma na celu należyte zabezpieczenie przysługujących jej praw (por. postanowienie NSA z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt II OZ 207/17; dostępne w CBOSA). Należy przy tym wskazać na silnie ugruntowany pogląd, zgodnie z którym od profesjonalnego pełnomocnika oczekuje się dochowania należytej staranności, wynikającej z zawodowego charakteru prowadzonej działalności. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje przy tym nie tylko jego osobiste działania, ale także działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód (por. postanowienie NSA z dnia 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18; dostępne w CBOSA). W postanowieniu z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1091/17 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wprost wskazał, że od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się maksimum staranności, bowiem to na pełnomocniku spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Od profesjonalnego pełnomocnika wymaga się wyższego stopnia staranności w dokonywanych przez niego czynnościach, w tym ze względu na fakt, że posiada on wiedzę z zakresu prawa oraz zna procedurę sądową. Ponadto, przywrócenie terminu będzie uznane za niezawinione, jeśli doszło do niego na skutek przeszkód nie do przezwyciężenia. Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Strona musi więc uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu była od niej niezależna. Tymczasem, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności faktyczne przywołane we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w rozpoznawanej sprawie nie noszą cech takiej przeszkody. Jak bowiem wynika z treści zarówno ww. wniosku, jak też uzasadnienia skargi kasacyjnej, pracownica kancelarii nie dopełniła swoich obowiązków polegających na dostarczeniu do placówki pocztowej wszystkich listów przygotowanych do wysyłki w dniu 2 grudnia 2016 r., poprzez "przeoczenie jednego pakunku z dziesięcioma listami", wśród których były trzy pisma stanowiące odwołania od decyzji I instancji wydanych w trzech sprawach skarżącego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo orzekł, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Nie można bowiem uznać za pozbawioną winy strony sytuacji, iż pracownik pełnomocnika skarżącego ze względu na "przeoczenie" nie wysyła odwołania od decyzji w ustawowym terminie. To pełnomocnik skarżącego powinien był tak zorganizować pracę, aby strona nie poniosła szkody. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 ppsa orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804, ze zm.).