I GSK 641/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości A. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt I SA/Ke 432/17 w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości A. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w D. na postanowienie Zarządu Województwa Ś. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Syndyka masy upadłości A. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w D. na rzecz Zarządu Województwa Ś. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 12 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie lub Sąd I instancji) oddalił skargę Syndyka masy upadłości A. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w D. na postanowienie Zarządu Województwa Ś. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Zarząd Województwa Ś. jako Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Ś. na lata 2007-2013 postanowieniem z [...] maja 2017 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Zarządu Województwa Ś. wydaną w dniu [...] kwietnia 2017 r. w sprawie zwrotu przez Agencję, w całości dofinansowania ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i budżetu państwa wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, udzielonego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Ś. na lata 2007-2013 na podstawie Umowy o dofinansowanie. WSA w Kielcach oddalił skargę na powyższą decyzję na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. 2016, poz. 718 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). W ocenie Sąd I instancji uznał, że Zarząd Województwa Ś. posiadał podstawy, aby uznać iż decyzja z [...] kwietnia 2017 r. została prawidłowo doręczona w dniu 10 kwietnia 2017 r. i tym samym stwierdzić uchybienie terminu w stosunku do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego 25 kwietnia 2017 r. Syndyk zaskarżył wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono: 1. Naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie a to art. 134 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi na postanowienie Zarządu Województwa Ś. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zastosowanie art. 134 k.p.a. w sytuacji gdy skarżący wniósł wniosek w terminie. 2. Naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie a to art. 134 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi na postanowienie Zarządu Województwa Ś. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zastosowanie art. 134 k.p.a. bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i oceny czy wniosek został złożony w terminie. 3. Naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie a to art. 9 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi na postanowienie Zarządu Województwa Ś. w stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zastosowanie przez organ art. 134 k.p.a. bez uprzedniego poinformowania strony o możliwości obrony przez złożenie prośby o przywrócenie terminu. 4. Naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na rozstrzygnięcie a to art. 45 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi na postanowienie Zarządu Województwa Ś. w stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zastosowanie art. 134 k.p.a. pomimo tego, że postanowienie nie zostało doręczone osobie uprawnionej do reprezentowania skarżącego. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 1842 dalej: "ustawa COVID") oraz zarządzenia p.o. Przewodniczącej Wydziału I Izby Gospodarczej NSA z 7 kwietnia 2021 r. Sąd w obecnym składzie podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020r., sygn. II OPS 6/19 i II OPS 1/20, zgodnie z którym powyższy przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy COVID-19 jest m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336). Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała. Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione. Wskazać przede wszystkim należy w kontekście powołanych przez Spółkę podstaw kasacyjnych, że w skardze kasacyjnej brak zarzutów kwestionujących ustalenia faktyczne, choć z uzasadnienia, w tym przywołanego przez Spółkę wyroku WSA w Gdańsku z dnia 13 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 51/14 wynika, że strona chciała te ustalenia podważyć. W wyroku tym wskazane były w związku z brakiem dokładnego wyjaśnienia sprawy jako naruszone art. 7 i 77 k.p.a. Niepodważenie ustaleń faktycznych dokonanych przez organ odwoławczy i zaakceptowanych przez Sąd I instancji skutkuje związaniem tymi ustaleniami NSA w zakresie oceny legalności zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji takiego stanu rzeczy należało przyjąć, że wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy został przez stronę złożony po upływie 14 dniowego terminu do jego złożenia. Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że powołane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 134 k.p.a. poprzez: stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i stwierdzenie uchybienia tego terminu bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i oceny czy wniosek został złożony w terminie, art. 9 k.p.a. przez brak uprzedniego poinformowania strony o możliwości obrony przez złożenie prośby o przywrócenie terminu, a także art. 45 k.p.a. ze wskazaniem strony że postanowienie (z pewnością Spółce chodziło o doręczenie decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r. dotyczącej zwrotu dofinansowani unijnego) nie zostało doręczone osobie uprawnionej do reprezentowania skarżącego – są nieusprawiedliwione. Podkreślić w tym zakresie przede wszystkim trzeba, że art. 134 k.p.a. nie służy do podważania ustalonego stanu faktycznego, jak i przyjętej oceny organów zaakceptowanych przez Sąd I instancji. Dalej wypada odnotować, że Spółka jako podmiot gospodarczy, w prawdzie w upadłości, ale reprezentowany przez profesjonalistę w zakresie obrotu gospodarczego – syndyka, winna znać przepisy prawa, w tym instytucję przywrócenia terminu do złożenia środka zaskarżenia. Trudno zatem uznać, że w sprawie doszło do naruszenia zasady udzielania informacji wynikającej z art. 9 k.p.a. Nie można też mówić w zaistniałych okolicznościach sprawy o naruszeniu art. 45 k.p.a., a mianowicie w sytuacji, gdy nie podważono ustalenia organu zaakceptowanego przez Sąd I instancji, iż wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy został przez stronę złożony po upływie 14 dniowego terminu do jego złożenia. Niezależnie jednak od powyższego NSA podziela w okolicznościach faktycznych sprawy zapatrywania Sądu I instancji co do przekroczenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Słusznie Sąd I instancji przywołał orzecznictwo NSA dotyczące wykładni art. 45 k.p.a. Przepis art. 45 k.p.a. posługuje się pojęciem osoby uprawnionej do odbioru pism, przez które należy rozumieć każdą osobę, która została regulaminowo, czy tylko zwyczajowo uprawniona przez spółkę do odbierania korespondencji przychodzącej do jej siedziby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2010 r. sygn. akt II GSK 594/09, II GSK 1684/14 podobnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 910/10, dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Uprawnienie do odbioru korespondencji nie musi być oparte na zasadzie udzielonego w tym zakresie pełnomocnictwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1704/06, dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepisy k.p.a. nie przewidują natomiast wymogu doręczania pism osobom uprawnionym do reprezentowania podmiotów nie będących osobami fizycznymi. Należy też zauważyć, że treść art. 45 k.p.a. nie pozostawia wątpliwości, że doręczenie w trybie tego przepisu jest doręczeniem właściwym, podstawowym, nie zastępczym. Jest to odpowiednik doręczenia "do rąk własnych" osobie fizycznym. Powinnością każdej jednostki organizacyjnej jest zapewnienie takiej organizacji odbioru pism, aby przebieg korespondencji odbywał się w sposób niezakłócony i wyłącznie przez osoby uprawnione. Jeśli osoba taka przebywa w miejscu wskazanym jako siedziba podmiotu i nie oświadcza doręczającemu, iż przyjmowanie przesyłek nie mieści się w zakresie jej obowiązków, nie można twierdzić, że doręczyciel doręczył przesyłkę do rąk osoby nieuprawnionej. Doręczający nie musi znać zakresu obowiązków i uprawnień osób znajdujących się w firmie, do której przesyłka jest adresowana, skoro zobowiązują się one do jej odbioru, składając własnoręczny podpis. Organ oceniający skuteczność doręczenia pisma może oprzeć się na domniemaniu, że osoba odbierająca pismo skierowane do spółki jest uprawniona do wykonania tej czynności, a nieuwzględnienie takiego domniemania pozostawałoby w sprzeczności z realiami obrotu gospodarczego i funkcjonowania osób prawnych. Nie można zasadnie oczekiwać od organu, aby prowadził czynności wyjaśniające w celu ustalenia, czy osoba odbierająca pismo jest do tego uprawniona (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 1995 r., sygn. akt V SA 1692/94 - Lex Polonica nr 328918; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 1999 r., sygn. akt I SA/Po 1829/98 - Lex nr 37900). W ocenie NSA, nie budzi wątpliwości, że przedmiotowa decyzja Zarządu Województwa o zwrocie dofinansowania unijnego została doręczona na adres Agencji. Na zwrotce, stanowiącej dowód doręczenia korespondencji, widnieje pieczęć [...] oraz podpis A. A. – pracownik. Zatem skoro osoba, obecna pod wskazanym na przesyłce adresem, dysponująca pieczęcią obejmującą nazwę A. nie oświadczyła doręczającemu, że przyjmowanie przesyłek nie mieści się w zakresie jej obowiązków, to nie można czynić zarzutu, że przesyłkę doręczono do rąk osoby nieuprawnionej. Należy w tym miejscu z mocą podkreślić, że pod wskazany adres była wcześniej kierowana do strony korespondencja związana z prowadzonym postępowaniem (wezwanie do zwrotu dofinansowania, zawiadomienie o wszczęciu postępowania, zawiadomienie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego) i jej odbiór opatrzony pieczątką o wskazanej treści był potwierdzany przez różne osoby. Skoro adres ul. [...] został wskazany jako adres do korespondencji i obecna pod tym adresem osoba dysponująca firmową pieczątką poświadczyła odbiór decyzji z [...] kwietnia 2017 r. własnoręcznym czytelnym podpisem, to uwiarygodniła domniemanie faktyczne o uprawnieniu jej do odbioru. Skarżąca wskazując jako adres do korespondencji adres hotelu, udostępniając pieczęć zawierającą dane jej firmy upoważniła tym samym osoby będące pod wskazanym adresem do odbioru korespondencji. Przyjęła zatem na siebie ryzyko wiążące się z odbiorem i datą przekazywaniem korespondencji. Zapewnienie prawidłowego funkcjonowania jednostek, o których mowa w przepisie art. 45 k.p.a., nakłada na kierujących nimi obowiązek podjęcia takich działań organizacyjnych, ażeby wykluczyć możliwość odbioru przesyłek przez osoby nieuprawnione. Nie może zatem obalić domniemania o wynikającego z potwierdzenia odbioru przesyłki oświadczenie dzierżawcy, że uwidoczniona na potwierdzeniu osoba nie jest pracownikiem hotelu i nie pełniła dyżuru. Istotne w okolicznościach sprawy jest również to, że skarżąca nie kwestionuje, iż przesyłka nie została jej doręczona, eksponuje tylko wadliwość jej przekazania. Kwestionuje datę potwierdzenia odbioru przesyłki, iż nie miało to miejsca 10 kwietnia 2017 r., a dzień później, tj. 11 kwietnia 2017 r. Dodatkowo wypada zauważyć, że pieczątka potwierdzająca odbiór decyzji posiada wszystkie informacje dotyczące skarżącej kasacyjnie Spółki z podaniem jej nazwy wraz ze wskazaniem "w upadłości likwidacyjnej", siedziby, nr telefonu, numerów NIP i REGON. Zatem trudno w okolicznościach faktycznych sprawy mówić, bez względu na fakt niepodważenia skargą kasacyjną istotnego dla sprawy stanu faktycznego w postaci uznania, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony po upływie zakreślonego przepisami terminu 14 dni, o wadliwym doręczeniu decyzji. Decyzja ta została doręczona zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Zatem zasadnie organ wydał w sprawie postanowienie na podstawie art. 134 k.p.a. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za niezasadne i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).