I OZ 533/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1849/17 w sprawie wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A.P. na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia wezwania do usunięcia naruszenia prawa postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 11 września 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1849/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I OZ 1932/17 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie A. P. na postanowienie z dnia 11 września 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy. NSA podzielił stanowisko, że skarga wniesiona na uchwałę podjętą w trybie postępowania skargowego regulowanego przepisami działu VIII K.p.a. nie podlega kognicji sądu administracyjnego, wobec czego zasadnie Sąd I instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy ze względu na oczywistą bezzasadność skargi, co znajduje oparcie w art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Postanowieniem z dnia 12 września 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1849/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. P. na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. jako niedopuszczalną. Wraz ze skargą kasacyjną na postanowienie z dnia 12 września 2017 r. skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, tym razem w zakresie całkowitym, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1849/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił stronie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wyjaśniono, że zgodnie z art. 247 P.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Taka sytuacja ma miejsce w sprawie, albowiem skargę wniesiono na uchwałę nie podlegającą kognicji sądów administracyjnych. Trafność stanowiska, że ze względu na oczywistą niezasadność skargi skarżącej nie przysługuje prawo pomocy, potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I OZ 1932/17. Sąd I instancji podał, że także ponowny wniosek o prawo pomocy nie może zostać uwzględniony, ze względu na oczywistą bezzasadność skargi. Wobec przesądzenia przez NSA w postanowieniu z dnia 16 stycznia 2018 r. sygn. akt I OZ 1932/17, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 247 P.p.s.a., brak jest podstaw do uznania, że w sprawie doszło do zmiany jakichkolwiek okoliczności, które miałyby wpływ na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, czy to całkowitym, czy częściowym (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2008 r., sygn. akt I OZ 763/08, z dnia 16 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 208/09, z dnia 13 lutego 2015 r., sygn. akt II OZ 97/15 oraz z dnia 8 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OZ 321/16 wskazane orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). W zażaleniu na postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę lub uchylenie, zarzuciła naruszenie art. 2, 45, 69 i 90 Konstytucji RP oraz prawa wspólnotowego. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W piśmiennictwie wyrażane jest stanowisko wskazujące, iż po wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi ze względu na jej niedopuszczalność (art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.) sąd pierwszej instancji nie może na podstawie art. 247 P.p.s.a. odmówić przyznania prawa pomocy, powołując się na oczywistą bezzasadność skargi będącą skutkiem jej niedopuszczalności (patrz: Małgorzata Niezgódka - Medek, Komentarz do art. 247 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Lex 2018). Uzasadniając powyższe stanowisko w orzecznictwie wskazuje się, że ponowne powoływanie się przez Sąd I instancji na bezzasadność skargi rozumianą jako jej niedopuszczalność, tym razem przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w celu wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie o odrzuceniu skargi, oznacza faktycznie badanie przez Sąd I instancji zasadności tego postanowienia. Wskazuje się, że Sąd I instancji nie jest właściwy do oceny środka odwoławczego, jak również do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność środka odwoławczego bądź też na oczywistą bezzasadność skargi. Podnosi się także, że w wyniku oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy z tej samej przyczyny co odrzucenie skargi skarżący mógłby zostać pozbawiony możliwości poddania kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego postanowienia Sądu I instancji o odrzuceniu skargi (patrz: postanowienie NSA z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 201/06, postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt I OZ 423/11, postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2009 r., sygn. akt I OZ 1144/09). Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie nie podziela zastrzeżeń wyżej przedstawionych. W szczególności przyjęcie, że skarga wniesiona do sądu I instancji jest oczywiście bezzasadna, nie ma żadnego wpływu na rozpoznanie środka odwoławczego od postanowienia o odrzuceniu skargi. Będzie ono podlegało rozpoznaniu przez sąd II instancji. Rozstrzygając o prawie pomocy sąd nie ocenia środka odwoławczego, w szczególności nie w kategoriach jego bezzasadności. Odmowa udzielenia prawa pomocy na etapie środka zaskarżenia ze względu na oczywistą bezzasadność skargi nie pozbawia także prawa do wniesienia środka odwoławczego, nie orzeka wszak o jego dopuszczalności. Argumenty systemowe nie potwierdzają tego, że art. 247 P.p.s.a. może mieć zastosowanie tylko na etapie postępowania przed Sądem I instancji. To, że w przepisie mowa jest o skardze nie oznacza, że ustawodawca ograniczył stosowanie tego przepisu do jakiegoś określonego etapu postępowania sądowego. Należy mieć bowiem na względzie, że art. 247 P.p.s.a. znajduje się w Dziale V ustawy, dotyczącym kosztów postępowania, którego regulacje mają zastosowanie do postępowania przed sądami obu instancji. Prawo pomocy może zaś być przyznane stronie w toku postępowania, co oznacza możliwość złożenia wniosku w tym zakresie na każdym etapie postępowania (art. 243 § 1 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy oznacza w konsekwencji ponoszenie kosztów postępowania ze środków publicznych i z tego względu jest limitowane różnymi ograniczeniami. Jednym z nich jest wyłączenie przewidziane w art. 247 P.p.s.a. Przepis ten ma charakter bezwzględny i wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w przewidzianym w nim przypadku, w którym prawo pomocy stronie "nie przysługuje". Jest nim oczywista bezzasadność skargi, która oznacza, że w toku całego postępowania jego koszty winny być ponoszone przez stronę wnoszącą taką oczywiście bezzasadną skargę, nie mogą być przenoszone na Skarb Państwa. Fakt obciążenia strony kosztami wniesionej przez nią oczywiście bezzasadnej skargi nie może też być kwalifikowany jako pozbawienie strony prawa do sądu czy nawet ograniczenie w dostępie do tego prawa. Należy bowiem mieć na względzie, że o odmowie przyznania prawa pomocy w przypadku oczywistej bezzasadności skargi orzeka zawsze Sąd (art. 258 § 1 pkt 4 P.p.s.a.), a na postanowienie Sądu przysługuje zażalenie (art. 258 § 4 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie prawidłowo Sąd I instancji przyjął, że skoro przedmiot zaskarżenia wyklucza możliwość przyznania stronie wnoszącej skargę prawa pomocy , co potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 16 stycznia 2018 r., sygn. akt I OZ 1932/17, to nie było podstaw do przyznania prawa pomocy na kolejny złożony wniosek. Mając na uwadze podane argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.