I OZ 321/16

Dnia 8 kwietnia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 278/15 o odmowie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV SO/Wa 23/15, odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosków postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV SO/Wa 23/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił H. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 278/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę H. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosków jako niedopuszczalną. Wraz ze skargą kasacyjną (sporządzoną osobiście) od postanowienia z dnia 11 sierpnia 2015 r. skarżąca wniosła o ustanowienie adwokata z urzędu. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1431/15, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie H. M. na postanowienie z dnia 10 sierpnia 2015 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy. Rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wa 278/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zmiany własnego postanowienia z dnia 10 sierpnia 2015 r., sygn. akt IV SO/Wa 23/15. Sąd stwierdził, że nie uległy zmianie okoliczności faktyczne sprawy, które legły u podstaw postanowienia z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt IV SO/Wa 23/15. Zażalenie na ww. postanowienie wniosła H. M.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W okolicznościach niniejszej sprawy postanowieniem Sądu I instancji z dnia 10 sierpnia 2015 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy właśnie z tej przyczyny, że wniesiona skarga jest oczywiście bezzasadna. W związku z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1431/15, ww. postanowienie Sądu I instancji uzyskało przymiot prawomocności. Naczelny Sąd Administracyjny w tym orzeczeniu przesądził, że sprawa objęta przedmiotową skargą nie należy do kognicji sądów administracyjnych, co oznacza, że jest ona bezzasadna i podlegałby odrzuceniu, związku z czym przyznanie prawa pomocy w sprawie również nie jest celowe. Ocena ta wynika z tego, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 223, poz. 1458 ze zm.), pracownicy ci zatrudniani są na swoich stanowiskach na podstawie stosunku pracy. Stosunek pracy regulowany jest prawem pracy. Sprawy z zakresu prawa pracy pozostają poza kognicją sądów administracyjnych, stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", i art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 133). Rozpoznawane są bowiem przez sądy powszechne, nie zaś przez sądy administracyjne. W związku z tym przyznanie prawa pomocy, z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi, również byłoby w tej sprawie bezzasadne. Zauważyć ponadto należy, że działania skarżącej zmierzają do złożenia skargi na nieprawidłowe sprawowanie swojej funkcji przez zastępcę prezydenta miasta, która nie jest skargą w rozumieniu przepisów p.p.s.a. Z oceny tej wynika i to bez głębszej analizy, że skarga skarżącej jako dotycząca "stosunku pracy" nie może zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Oznacza, to że zastosowanie powołanego przepisu w tej sprawie było dopuszczalne, ponieważ stan faktyczny i prawny nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na merytoryczne rozpoznanie skargi. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 17 lipca 2014 r., II OZ 700/14). Z powyższego wywodu wynika także, że Naczelny Sąd Administracyjny w zakresie oczywistej bezzasadności skargi, o jakiej mowa w art. 247 p.p.s.a. wypowiedział się już po odrzuceniu przez Sąd I instancji w dniu 11 sierpnia 2015 r. skargi jako niedopuszczalnej. W tych warunkach zastosowanie przez Sąd I instancji art. 165 w związku z art. 247 p.p.s.a. nie rodziło zagrożenia, że Sąd ten, wydając zaskarżone postanowienie, dokonał w istocie merytorycznej oceny trafności wydanego orzeczenia o odrzuceniu skargi. Na obecnym etapie postępowania nie zachodzi zatem w tej sprawie przeszkoda do zastosowania art. 247 p.p.s.a. wskazywana w orzecznictwie i doktrynie (por. postanowienie NSA z 8 sierpnia 2013 r., I OZ 685/13; R. Hauser, M. Wierzbowski (red.): Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, C.H.BECK, Warszawa 2015, s 982-983). Dlatego w okolicznościach tej sprawy można było stwierdzić, że w dalszym ciągu mamy do czynienia z przedmiotem skargi, który uprawnia do stwierdzenia, że w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi przesłanka "oczywistej bezzasadności skargi", w rozumieniu art. 247 p.p.s.a. Z tego względu Sąd I instancji, rozpoznając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, zasadnie nie uwzględnił takiego wniosku. Ponadto wnioskodawczyni powinna mieć na względzie, że przyznanie prawa pomocy wiąże się z zaangażowaniem środków pieniężnych pochodzących od wszystkich podatników, w sytuacji gdy przed sądami administracyjnymi obowiązuje ogólna zasada, zgodnie z którą każdy ponosi koszty zainicjowanego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego skorzystanie z instytucji prawa pomocy musi posiadać swoje uzasadnienie, którego źródłem jest nie tylko zła sytuacja finansowa strony skarżącej, ale także możliwość zagwarantowania w ten sposób potencjalnej obrony praw strony przed sądem administracyjnym (prawo do sądu). Niezależnie bowiem od przysługujących stronie postępowania praw procesowych, w przypadku oczywistej bezzasadności skargi ciężar finansowy (ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika i koszty sądowe) związany z dochodzeniem swoich praw ponosić będzie sama strona postępowania. To konsekwencja wystąpienia w sprawie przesłanki z art. 247 p.p.s.a. Nie można bowiem wykluczyć, że wniosek o prawo pomocy jako taki, niezależnie od tego kiedy został złożony, zawsze może wiązać się potencjalnie z przyszłym zagwarantowaniem praw procesowych strony postępowania, np. prawem wniesienia skargi kasacyjnej, tym bardziej, że oczywista bezzasadność skargi musi w świetle obowiązujących przepisów prowadzić do odrzucenia skargi. To zaś nie ma znaczenia dla możliwości zastosowania art. 247 p.p.s.a. Prawo pomocy jako szczególna forma pomocy ma służyć zagwarantowaniu potencjalnej obrony praw strony przed sądem, a czego – przy zastosowaniu konstytucyjnej zasady proporcjonalności – nie można stwierdzić w przypadku zaistnienia oczywistej bezzasadności skargi, tym bardziej, że owe prawo do sądu skarżąca może realizować przed właściwym sądem. Dlatego w okoliczności tej sprawy nie znajduje na uwzględnienie pogląd prawny wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 15 maja 2013 r., sygn. akt I OZ 362/13, zgodnie z którym odrzucenie skargi przez Sąd I instancji musi być traktowane jako zmiana okoliczności sprawy w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. W tej bowiem sprawie o oczywistej bezzasadności skargi wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, co uprawniało Sąd I instancji do zastosowania art. 165 w zw. z art. 247 p.p.s.a. i w konsekwencji odmowy zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy. Ponadto w dalszym ciągu aktualne pozostaje prawo strony postępowania do skorzystania ze środka zaskarżenia zgodnie z wymogiem z art. 175 § 1 p.p.s.a., jednak w tym zakresie prawo to trzeba rozpatrywać przez pryzmat owej "oczywistej bezzasadności skargi". Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.