I OZ 197/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 382/17 oddalające wniosek A.M. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aliny Dominiak i Bartłomieja Adamczaka oraz sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Jacka Hyli od orzekania w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 382/17 w sprawie ze skargi A.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia w sprawie podjęcia zawieszonego postępowania dotyczącego ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 382/17, oddalił wniosek A.M. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku: Aliny Dominiak i Bartłomieja Adamczaka oraz sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego: Jacka Hyli od orzekania w sprawie ze skargi A.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia w sprawie podjęcia zawieszonego postępowania dotyczącego ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że A.M. pismem z dnia 8 listopada 2017 r. wniósł o wyłączenie od orzekania w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 382/17 sędziego NSA Jacka Hyli oraz sędziów WSA w Gdańsku: Aliny Dominiak oraz Bartłomieja Adamczaka. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że podczas rozpoznawania skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 września 2016 r. wyżej wymienieni sędziowie nie wzięli pod uwagę, że organy winny prawidłowo pouczyć skarżącego, czy postanowienie jest zaskarżalne, co miało wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego, dalsze prowadzenie przez nich sprawy powoduje uzasadnioną wątpliwość i przemawia za ich całkowitym wyłączeniem. Sąd pierwszej instancji, oddalając przedmiotowy wniosek wyjaśnił, że w literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08). Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Dla zastosowania tej instytucji nie jest wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego. Nie ma zatem znaczenia subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania, co do bezstronności sędziego (por. postanowienie NSA z 15 września 2008 r., II FZ 397/08, Lex nr 493907, postanowienie WSA w Białymstoku z 13 września 2011 r., sygn. akt II SO/Bk 15/11). Ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń sędziów, których dotyczy wniosek o wyłączenie wynika, że nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 18 i art. 19 P.p.s.a., uzasadniające wyłączenie tych sędziów od udziału w niniejszej sprawie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, w sprawie nie zachodziły przesłanki, o których mowa w art. 18 i 19 P.p.s.a, uzasadniające wyłączenie wskazanych sędziów. Również sam wnioskodawca nie wykazał, aby pomiędzy nim a sędziami, o których wyłączenie wnosi, istniał jakiś szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość ich bezstronność przy orzekaniu. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia A.M. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, podtrzymując swoje stanowisko co do wyłączenia w/w sędziów oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 18 § 1 P.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Niezależnie jednak od przyczyn wymienionych powyżej, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, o czym stanowi art. 19 P.p.s.a. Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że podstawą wyłączenia sędziego nie mogą być jedynie gołosłowne twierdzenia i subiektywne odczucia strony skarżącej. Konieczne jest wskazanie konkretnych okoliczności, czy to wymienionych enumeratywnie w art. 18 P.p.s.a., czy też innych, z których wynika, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do bezstronności tego sędziego zgodnie z treścią art. 19 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w zaskarżonym postanowieniu, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku A.M. o wyłączenie wskazanych we wniosku sędziów. Wskazane przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji art. 18 P.p.s.a., przewidującego wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Nie stanowią również przesłanki uzasadniającej zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego w oparciu o art. 19 P.p.s.a. Podjęcie przez wskazanych przez skarżącego sędziów niekorzystnych, w jego odczuciu, rozstrzygnięć w innych sprawach toczących się z jego udziałem, nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego od orzekania w niniejszej sprawie. Podstawy takiej nie stanowi również niezadowolenie strony ze sposobu prowadzenia postępowania sądowego, albowiem w środkach odwoławczych od orzeczeń sądowych może ona podnosić zarzuty dotyczące ewentualnych uchybień procesowych. Przesłanką wyłączenia nie jest także subiektywne przekonanie skarżącego o braku bezstronności sędziego. Przyczyny wyłączenia muszą mieć bowiem charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji złożyli wymagane oświadczenia. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 12 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 147/12, 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 oraz 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, we wniosku skarżącego o wyłączenie w/w sędziów brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonych przez nich w tej sprawie oświadczeń. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 61/08 oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09, publ. "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" 2011, seria A, nr 1, poz. 5). W konsekwencji stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że złożony w tej sprawie wniosek o wyłączenie sędziów nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.