III SA/Wr 503/17
WyrokWSA we Wrocławiu2017-09-20
Skład orzekający: Ewa Kamieniecka, Magdalena Jankowska-Szostak, Małgorzata Malinowska-Grakowicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy związek spółek wodnych, działając jako wierzyciel administracyjny w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym składek członkowskich, posiada legitymację procesową do wniesienia skargi na postanowienie organu wyższego stopnia (marszałka województwa) uznające zarzuty zobowiązanego w sprawie prowadzenia egzekucji za uzasadnione?Ratio decidendi
Wierzyciel administracyjny, będący jednocześnie organem administracji publicznej w sensie funkcjonalnym, posiada interes prawny do wniesienia skargi na postanowienie organu wyższego stopnia, nawet jeśli działa w imieniu i na rzecz podmiotu publicznoprawnego. Składki członkowskie spółek wodnych mają charakter cywilnoprawny, a ich egzekucja administracyjna jest dopuszczalna, co potwierdza legitymację wierzyciela do kwestionowania rozstrzygnięć dotyczących tej egzekucji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła egzekucji administracyjnej zaległych składek członkowskich na rzecz Związku Spółek Wodnych. Marszałek Województwa, jako organ wyższego stopnia, uznał zarzuty zobowiązanego dotyczące nieistnienia stosunku członkostwa za uzasadnione, uchylając postanowienie wierzyciela. Związek Spółek Wodnych wniósł skargę do WSA, kwestionując stanowisko Marszałka. WSA początkowo oddalił skargę, uznając brak legitymacji procesowej Związku. NSA uchylił wyrok WSA, wskazując na istnienie interesu prawnego Związku. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, WSA uznał skargę za bezzasadną.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę w całości.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz Protokolant st. inspektor sądowy Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 września 2017 r. sprawy ze skargi "A" w Z. na postanowienie Marszałka Województwa D. z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela oddala skargę w całości.
Wyrokiem z dnia 20 maja 2016 r. (sygn. akt III SA/Wr 376/16), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę "A" w Z. (dalej zwanego: "A", "skarżącym") na postanowienie Marszałka Województwa D. z dnia [...] lutego 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie uznania zarzutów W. M. (dalej zwanego: "zobowiązanym") w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej za uzasadnione.
W postanowieniu tym Marszałek Województwa D. wskazał, że
w sprawie toczy się wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne, prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z., na podstawie wystawionych przez "A" tytułów wykonawczych, obejmujących należności za zaległe składki członkowskie na rzecz "A" za lata 2003-2009.
W dniu [...] lipca 2014 r., zobowiązany złożył pismo procesowe, zakwalifikowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego jako zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.
"A", działając jako wierzyciel - [...] lipca 2014 r. - wydał postanowienie (L.dz [...]), w trybie art. 34 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 599 - dalej u.p.e.a.), uznając zarzuty za nieuzasadnione i stwierdzając ich niedopuszczalność.
Na powyższe postanowienie zobowiązany wniósł zażalenie.
Po rozpoznaniu środka odwoławczego Marszałek, działając jako organ wyższego stopnia, nadzorujący i kontrolujący działalność "A", ww. postanowieniem, uchylił rozstrzygnięcie "A" i uznał zarzuty zobowiązanego za uzasadnione. Podkreślił, że członkostwo w spółce wodnej jest stosunkiem zobowiązaniowym i bezterminowym o charakterze ciągłym, który wygasa po złożeniu stosownego wypowiedzenia. Jednak przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne nie pozostawiają żadnych wątpliwości co do tego, że członkostwo
w spółce wodnej jest dobrowolne i zależy tylko i wyłącznie od woli zainteresowanego. Dobrowolność członkostwa w spółce oznacza możliwość wystąpienia z niej ze skutkiem natychmiastowym. Dowodzi temu przedłożone stanowisko Biura Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 3 lipca 2008 r., znak [...], podparte wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] maja 2011 r., sygn. akt [...]. W związku z tym, że zobowiązany w pismach kierowanych do "A"
w Z. demonstrował wolę wystąpienia ze spółki wodnej, a jego poglądy
i oświadczenia w tej mierze nie były respektowane przez spółkę i wciąż traktowany był jako dłużnik z zaległościami składkowymi za lata 2003-2009, jak również mając na uwadze fakt złożonego (pod rygorem odpowiedzialności karnej) oświadczenia zobowiązanego z dnia [...] stycznia 2015 r., informującego o woli wystąpienia ze Związku już w roku 1998, organ uznał jego zarzuty za uzasadnione.
Na postanowienie Marszałka skargę wniósł "A", zarzucając temu aktowi:
a) naruszenie art. 34 § 1a u.p.e.a., przez przywołanie w podstawie prawnej przepisu niemającego zastosowania w przedmiotowym stanie faktycznym;
b) naruszenie art. 165 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 145 ze zm. - dalej: u.p.w.) poprzez przywołanie tego przepisu
w treści postanowienia z [...] lutego 2015 r., w sposób nieodpowiadający właściwej treści przepisu;
c) błędną analizę stanu faktycznego sprawy oraz przyjęcie, że treść oświadczenia zobowiązanego ma dla sprawy decydujące znaczenie;
d) pominięcie w toku rozpoznawania zażalenia treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Z. z [...] maja 2011 r. i dowolne uznanie, że nie ma on dla sprawy żadnego znaczenia;
e) błędną analizę dokumentów gromadzonych w sprawie i uznanie, że stanowisko Biura Rzecznika Praw Obywatelskich i wyrok sądu powszechnego nie były respektowane przez stronę skarżącą;
f) dowolne uznanie organu co do oświadczeń składanych przez zobowiązanego
i przyjęcie, że nie były one respektowane przez spółkę.
Związek wniósł o uchylenie w całości skarżonego postanowienia i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę, Marszałek wniósł o odrzucenie skargi, względnie jej oddalenie. Podniósł, że w tej sprawie Związek działał jako organ I instancji i nie posiada w związku z tym legitymacji procesowej do skarżenia rozstrzygnięcia organu wyższego stopnia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 20 maja 2016 r. (sygn. akt III SA/Wr 376/16) oddalił skargę.
Sąd na wstępie – powołując się na art. 17 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 164 ust. 9 oraz art. 178 u.p.w. – wskazał, że Marszałek Województwa D. jest organem wyższego stopnia w stosunku do organu organizacji społecznej powołanej do realizacji celu publicznego, jaką jest bez wątpienia Związek. A to z uwagi na fakt, że Marszałek Województwa nadzoruje
i kontroluje działalność związków spółek wodnych, to zaś oznacza, że - na mocy art. 23 § 4 u.p.e.a. - jako organ sprawujący nadzór, sprawuje również kontrolę przestrzegania przez wierzycieli przepisów u.p.e.a. w toku czynności egzekucyjnych.
W ocenie Sądu I instancji, powyższe twierdzenia są niezbędne przy ocenie zasadności skargi, wniesionej przez Związek, w sytuacji, gdy z akt sprawy jasno wynika, że pełni on w postępowaniu egzekucyjnym rolę wierzyciela, czyli podmiotu uprawnionego do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.). Sąd podkreślił, że dopuszczalność skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego skorelowana jest z pojęciem "interesu prawnego", wynikającego z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."). Jakkolwiek samo ww. pojęcie nie zostało zdefiniowane ustawowo, to Sąd przyjął, że oznacza ono istnienie związku pomiędzy sferą indywidualnych praw i obowiązków a zaskarżonym aktem lub czynnością.
W ocenie Sądu I instancji analiza definicji ustawowej "wierzyciela" prowadzi do wniosku, że - w sprawie - kompetencja do żądania realizacji obowiązku publicznoprawnego nie jest w żaden sposób powiązana z kategorią "interesu", czy to prawnego, czy to faktycznego. Co więcej, Sąd stwierdził, że wierzyciel (Związek) jest podmiotem, który w postępowaniu egzekucyjnym nie działa w imieniu własnym lecz w imieniu i na rzecz podmiotu publicznoprawnego - Państwa lub samorządu terytorialnego. Nie sposób zatem przyjąć, że w przypadku wierzyciela zachodzi jakikolwiek związek między realizacją obowiązku publicznoprawnego a strefą indywidualnych praw i obowiązków, zwłaszcza, że - jak zostało to już powiedziane - działa on jedynie w imieniu podmiotu publicznoprawnego. Zatem, brak możliwości realizacji obowiązku publicznoprawnego w drodze egzekucji administracyjnej, na skutek uwzględnienia zarzutów zobowiązanego w drodze rozstrzygnięcia procesowego, nie rodzi po stronie wierzyciela interesu w jego skarżeniu.
Sąd I instancji uznał, że związek spółek wodnych stanowi organ administracji publicznej w rozumieniu u.p.e.a., a wobec powyższego, nie ma podstaw aby uznać, że spółka (związek) wodna posiada własny interes prawny i nie jest organem administracji publicznej. Spółka realizuje bowiem - w ramach własnej działalności - zadania publicznoprawne, a zatem jest organem administracji publicznej w sensie przedmiotowym (funkcjonalnym).
Oznacza to, że organ - będący organem administracji publicznej - jest podmiotem nie mającym własnego interesu prawnego w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a. W związku z czym, jego skarga nie może korzystać z ochrony prawnej
w postaci orzeczenia sądu administracyjnego.
Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny – wyrokiem z dnia 1 lutego 2017 r. (II GSK 4485/16) – uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 maja 2016 r. (III SA/Wr 376/16)
i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu.
Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że skarżący nie legitymuje się własnym interesem prawnym, gdyż jako organ administracji publicznej (w sensie funkcjonalnym) a zarazem będąc wierzycielem administracyjnym, jest podmiotem, który w postępowaniu egzekucyjnym nie działa
w imieniu własnym lecz w imieniu i na rzecz podmiotu publicznoprawnego – Państwa lub samorządu terytorialnego.
Sąd kasacyjny wyjaśnił, że zgodnie z art. 170 u.p.w. członek spółki wodnej jest obowiązany do wnoszenia składek i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, niezbędnych do wykonywania statutowych zadań spółki (ust. 1), natomiast do egzekucji składek i świadczeń, o których mowa w ust. 1, na rzecz spółki wodnej stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji należności podatkowych (ust. 5). Przepisy te znajdują odpowiednie zastosowanie także w niniejszej sprawie, gdyż - stosownie do art. 164 ust. 9 u.p.w. - do związków spółek wodnych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące spółek wodnych, z tym że prawa i obowiązki przysługujące wobec spółek wodnych staroście w stosunku do związków spółek wodnych wykonuje marszałek województwa. Skoro zatem stosownie do art. 178 u.p.w. nadzór i kontrolę nad działalnością spółek wodnych sprawuje starosta, to w odniesieniu do związków spółek wodnych kompetencje te przysługują marszałkowi województwa.
Z powołanego przepisu art. 170 ust. 5 u.p.w. wynika zatem możliwość przymusowego dochodzenia zaległych na rzecz związku spółek wodnych składek członkowskich w trybie egzekucji administracyjnej. Ponieważ w przedmiocie składek
i innych świadczeń na rzecz spółek wodnych nie są wydawane decyzje lub postanowienia właściwego organu administracji publicznej, dlatego też, w przypadkach braku dobrowolnego ich uiszczania, niezbędne jest, aby należności te wynikały ze stosownego orzeczenia. Są to więc świadczenia o charakterze cywilnoprawnym a tytułem prawnym umożliwiającym ich przymusowe ściągnięcie, powinno być prawomocne orzeczenie sądowe opatrzone klauzulą wykonalności.
Dalej NSA wskazał, że skoro zatem przedmiotowe składki zachowują - pomimo przekazania ich do egzekucji administracyjnej - charakter świadczenia cywilnoprawnego, to oznacza to, że w trybie egzekucji administracyjnej ustawodawca przewidział także możliwość dochodzenia obowiązków o charakterze prywatnoprawnym a nie tylko publicznoprawnym. Oznacza to, że "wierzycielem" na gruncie u.p.e.a. (czyli podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym – art. 1a pkt 13 u.p.e.a.), może być zarówno podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku o charakterze publiczno-, jak i prywatnoprawnym.
Mając powyższe na uwadze NSA uznał za błędne powiązanie w niniejszej sprawie przez Sąd I instancji pojęcia wierzyciela na gruncie u.p.e.a. wyłącznie
z "realizacją obowiązku publicznoprawnego" i w związku z tym kwestionowanie interesu prawnego skarżącego jako wierzyciela, któremu przysługuje konkretne roszczenie cywilnoprawne podlegające realizacji w postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (jako wykonanie obowiązku o charakterze prywatnoprawnym).
Następnie NSA podkreślił, że "A" pozostając w znaczeniu funkcjonalnym organem administracji i podlegając w związku z tym "instancyjnej kontroli", sprawowanej w myśl art. 34 § 2 u.p.e.a. przez organ nadzoru - marszałka województwa, występuje jednocześnie w roli "wierzyciela administracyjnego" wierzytelności cywilnoprawnej, która mocą przepisu art. 170 ust. 5 u.p.w. poddana została egzekucji administracyjnej.
Przedmiotem prowadzonej egzekucji są bowiem należne związkowi spółek wodnych - a nie sprawującemu nad nim nadzór marszałkowi województwa – należności pieniężne z tytułu składek członków związku (spółek wodnych) przeznaczonych na statutowe cele związku (art. 170 ust. 1 w zw. z art. 164 ust. 9 u.p.w.). Sprawowany natomiast na gruncie u.p.w. przez marszałka nadzór nad działalnością związku nie obejmuje swym zakresem kwestii związanych ze ściągalnością składek członków związku spółek wodnych.
W ocenie NSA należy przyjąć, że skarżącemu przysługuje w powiązaniu
z działalnością statutową roszczenie względem członków o zapłatę składek członkowskich, a roszczenie to ma charakter cywilnoprawny a nie publicznoprawny, a zatem w tym zakresie skarżący nie działa jako podmiot wykonujący przyznane mu kompetencje w sferze publicznoprawnej. Tym samym "A" posiada legitymację do wniesienia skargi na podstawie art. 50 § 1 p.p.s.a., gdyż ma własny interes prawny polegający na prawie do realizacji nieuregulowanego roszczenia prywatnoprawnego z tytułu zaległych składek członkowskich wobec byłego członka spółki wodnej wchodzącej w skład Związku na drodze egzekucji, znajdujący umocowanie w art. 170 ust. 1 i ust. 5 w zw. z art. 164 ust. 9 u.p.w.
Reasumując NSA uznał za uzasadnione zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do odmowy przyznania skarżącemu prawa do poddania kontroli sądowoadministracyjnej zaskarżonego postanowienia Marszałka Województwa D.. NSA nakazał, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy sąd pierwszej instancji dokonał oceny zgodności z prawem tego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
W wyżej zarysowanych okolicznościach stanu faktycznego niniejszej sprawy, w następstwie wskazanego wyroku NSA z dnia 1 lutego 2017 r. uchylającego ww. wyrok WSA z dnia 20 maja 2016 r. (sygn. akt III SA/Wr 376/16) i przekazującego temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania, sprawa ta wróciła na etap wydanego w toku kontroli instancyjnej postanowienia Marszałka Województwa D. z dnia [...] lutego 2015 r. (nr [...]) w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych (tj. składek członkowskich należnych od zobowiązanego na rzecz Związku za lata 2003-2009).
W wyniku rozpoznania sprawy skutkiem wskazanej skargi Sąd – będąc przy tym związany z mocy art. 153 p.p.s.a. stanowiskiem NSA zawartym w wyroku
z dnia 5 kwietnia 2017 r., przesądzającym legitymację "A" do wniesienia skargi na podstawie art. 50 § 1 p.p.s.a., co w konsekwencji oznacza obowiązek merytorycznego rozpoznania sprawy i oceny zgłoszonych w skardze zarzutów – uznał, że skarga jest bezzasadna, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób, który uzasadniałby usunięcie go z obrotu prawnego.
W przedmiotowej sprawie spór między Marszałkiem Województwa D., który rozpatrywał zażalenie zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym na postanowienie - stanowisko wierzyciela (skarżącego), a tym wierzycielem dotyczy zarzutu nieistnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi wystawionymi przez Związek, obejmującymi należności za zaległe składki członkowskie za lata 2003-2009, wobec kwestionowania przez zobowiązanego stosunku członkostwa względem Związku.
Przepisem materialnoprawnym regulującym należności przypadające spółkom wodnym od ich członków jest art. 170 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne. Stosownie do ust. 1 w/w przepisu członek spółki wodnej jest obowiązany do wnoszenia składek i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, niezbędnych do wykonywania statutowych zadań spółki. Natomiast w myśl art. 170 ust. 5 do egzekucji składek i świadczeń o których mowa w ust. 1 na rzecz spółki wodnej stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji należności podatkowych.
Z powołanego przepisu art. 170 ust. 5 u.p.w. wynika zatem możliwość przymusowego dochodzenia zaległych na rzecz związku spółek wodnych składek członkowskich w trybie egzekucji administracyjnej. Przekazanie do egzekucji administracyjnej opisanych należności na mocy art. 170 ust. 5 u.p.w. w zw. z art. 2 § 1 pkt 5 u.p.e.a. nie jest jednak wystarczającą podstawą do wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej tych należności. Egzekucji administracyjnej podlegają bowiem te obowiązki, które łącznie spełniają wymogi określone zarówno w przepisach art. 2 u.p.e.a., jak również w przepisach art. 3 i 4 u.p.e.a. I tak, poddanie wskazanych należności egzekucji administracyjnej uzależnione zostało od spełnienia warunku określonego w art. 4 u.p.e.a. Z art. 4 u.p.e.a. wynika bowiem, że egzekucję administracyjną - do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń niż określone w art. 3 i art. 3a - stosuje się tylko wówczas gdy odrębne przepisy tak stanowią. Ponieważ w przedmiocie składek i innych świadczeń na rzecz spółek wodnych nie są wydawane decyzje lub postanowienia właściwego organu administracji publicznej, dlatego też, w przypadkach braku dobrowolnego ich uiszczania, niezbędne jest, aby należności te wynikały ze stosownego orzeczenia. Są to więc świadczenia o charakterze cywilnoprawnym a tytułem prawnym umożliwiającym ich przymusowe ściągnięcie, powinno być prawomocne orzeczenie sądowe opatrzone klauzulą wykonalności. Pogląd ten potwierdza postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2004 r. (sygn. akt II CK 481/03, LEX nr 271669), w którym Sąd stwierdził, że przewidziana w art. 170 u.p.w. składka członkowska ma charakter świadczenia cywilnoprawnego i poddanie jej egzekucji administracyjnej nie pozbawia jej tego charakteru. Wynika z tego, że ustawodawca dopuszcza sytuację, w której sąd powszechny rozstrzyga o obowiązku i wysokości zapłaty należności, ale jej zaspokojenie następuje w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a kontrolę sądową na tym etapie sprawują sądy administracyjne (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 października 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1072/12, LEX nr 1234300; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 lutego 2005 r., sygn. akt I SA/Bd 602/04, LEX nr 800399).
Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że zobowiązany w momencie zakupu gruntów rolnych położonych na terenie działania Gminnej Spółki Wodnej w Z. zgodnie z zasadą następstwa prawnego, wyrażoną obecnie w art. 165 ust. 7 u.p.w., a uprzednio w art. 109 ust. 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz. U. z 1974 Nr 38, poz. 230 ze zm.), stał się jej członkiem, wstępując w prawa i obowiązki dotychczasowych członków spółki wodnej.
W tym miejscu Sąd wskazuje, że w orzecznictwie podkreśla się, że stosunek członkostwa w spółce wodnej jest stosunkiem zobowiązaniowym i bezterminowym
o charakterze ciągłym, który wygasa po wypowiedzeniu przez dłużnika lub wierzyciela z zachowaniem terminów umownych, ustawowych lub zwyczajowych, a w razie braku takich terminów - niezwłocznie po wypowiedzeniu (art. 3651 ustawy
z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny- tekst jednolity Dz.U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.).
Należy również zwrócić uwagę na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
29 czerwca 2010 r., sygn. akt III CZP 46/10, w którym stwierdzono, że członkostwo
w spółce wodnej jest dobrowolne. Dobrowolność członkostwa oznacza zarówno swobodę przystąpienia do zrzeszenia, jak i wystąpienia z niego, również w sytuacji, gdy członkostwo w spółce wodnej powstało ex lege na podstawie art. 165 ust. 7 ustawy Prawo wodne. Sąd Najwyższy podkreślił, że następca prawny członka spółki wodnej, zgodnie z art. 165 ust. 7 u.p.w., wstępuje w prawa i obowiązki członka spółki wodnej. Staje się wprawdzie ex lege członkiem takiej spółki, jednak treść stosunku członkostwa jest taka sama jak w wypadku jego poprzednika. Jeżeli zatem poprzednikowi przysługiwało uprawnienie kształtujące do wystąpienia ze spółki, to przysługuje ono również następcy.
Wobec tego - zdaniem Sądu - słusznie Marszałek Województwa D. wywiódł w zaskarżonym postanowieniu, że członkostwo w spółce wodnej zależy tylko i wyłącznie od woli zainteresowanego. Dobrowolność członkostwa w spółce oznacza natomiast możliwość wystąpienia z niej ze skutkiem natychmiastowym.
W niniejszej sprawie istotna jest okoliczność, że zobowiązany uzyskał stanowisko Biura Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 3 lipca 2008 r., znak [...], w którym został poinformowany o możliwości złożenia oświadczenia o wystąpieniu ze spółki wodnej oraz podważenia zasadności bądź wysokości składek na etapie postępowania egzekucyjnego w drodze zarzutu.
Ponadto z akt sprawy wynika także, że zobowiązany wystąpił z powództwem przeciwko "A" o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego. Wyrokiem z dnia 25 maja 2011 r. sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w Z. ustalił, że zobowiązany nie pozostaje w stosunku członkostwa względem Związku. W uzasadnieniu Sąd wskazał na pisma zobowiązanego, w których zademonstrował wolę wystąpienia ze Związku, a jego poglądy i oświadczenia w tej mierze nie były respektowane przez skarżącego i był przy tym traktowany jako dłużnik z zaległościami składkowymi. Podniósł, że pismem z dnia [...] lutego 2010 r. skierowanym do Związku zobowiązany stwierdził m.in.: "Nie jestem członkiem Waszej Spółki, a traktowanie mnie jako członka Spółki – wbrew swojej woli – wielokrotnie oprotestowałem". Sąd nie zgodził się jednocześnie
z argumentacją i zarzutami skarżącego, że oświadczenia zobowiązanego wyrażające pośrednio jego wolę wystąpienia ze spółki jako niezgodne ze statutem, nie wywołały skutku w postaci nieprzynależności zobowiązanego do spółki wodnej.
Dodatkowo, co także nie jest bez znaczenia, w aktach sprawy znajduje się złożone (pod rygorem odpowiedzialności karnej) oświadczenia zobowiązanego
z dnia [...] stycznia 2015 r., że w roku 1998 złożył przedstawicielom "A" wolę wystąpienia z Gminnej Spółki Wodnej w Z.
Wobec tego - w kontekście przedstawionych rozważań o dobrowolności członkostwa oraz swobody wystąpienia ze skutkiem natychmiastowym ze spółki wodnej - prawidłowo organ uznał, że treść składanych przez zobowiązanego oświadczeń w pismach kierowanych do Związku ma znaczenie dla niniejszej sprawy. W związku z tym za chybione uznać należy zarzuty skargi dotyczące błędnej analizy stanu faktycznego i zgromadzonych w sprawie dokumentów.
Odnośnie zarzutu naruszenia art. 34 § 1a u.p.e.a., Sąd wskazuje, że omyłkowe przywołanie w podstawie prawnej tego przepisu nie ma wpływu na wynik sprawy. Z treści rozważań postanowienia nie wynika bowiem, aby przepis ten był podstawą orzekania.
W zakresie zarzutu naruszenia art. 165 ust. 1 u.p.w. poprzez przywołanie tego przepisu w treści zaskarżonego postanowienia w sposób nieodpowiadający właściwej treści przepisu Sąd również zauważa, że uchybienie to pozostało bez wpływu na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło