II SA/Łd 619/17

Dnia 4 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2017 roku sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego - uchyla zaskarżoną decyzję. a.bł. Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r., poz. 23 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a." – oraz art. 8 pkt 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016r., poz. 195 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "p.p.w.d." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...], orzekającą o odmowie przyznania K. O. prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: J. S., M. S. i D. S.w okresie od 1 marca 2017r. Kolegium w pierwszej kolejności wskazało, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji K. O. podniosła, iż dzieci są tymczasowo umieszczone w placówce opiekuńczo-wychowawczej, z której są regularnie urlopowane do domu rodzinnego we wszystkie dni wolne od szkoły oraz gdy są chore. K. O. podkreśliła, że zgodnie z ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz ustawy o wspieraniu rodziny świadczenia jej przysługują. Organ odwoławczy, w oparciu o art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1 i 2 i art. 8 p.p.w.d. wyjaśnił warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady jego ustalania, przyznawania i wypłacania, a następnie wskazał, że K. O. w dniu 7 marca 2017r. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: J. S., M. S. i D. S. wraz z wymaganymi dokumentami. Jak wynika z akt sprawy dzieci: J. S., M. S. i D. S. postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł.w Ł., VIII Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...], sygn. akt [...] zostały umieszczone w instytucjonalnej pieczy zastępczej – placówce opiekuńczo wychowawczej. Od dnia 12 marca 2015r. dzieci przebywają w Domu Dziecka nr [...] w Ł. przy ul. A i są jedynie urlopowane do miejsca zamieszkania matki – K. O. co potwierdzają zaświadczenia wystawione przez Dom Dziecka nr [...]. Z opinii Dyrektora Centrum Administracyjnego nr [...] w Ł. wynika, że dzieci przebywają obecnie w miejscu zamieszkania matki jedynie w dni wolne od nauki, przerwy świąteczne i ferie. Dalej organ II instancji przytoczył treść art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity Dz.U. z 2015r., poz. 332 ze zm.), zwanej dalej: "w.r.s.p.z." – i stwierdził, że z uwagi na to, że dzieci strony zostały umieszczone w instytucjonalnej pieczy zastępczej, to K. O. świadczenie wychowawcze na dzieci nie przysługuje, bowiem ustawodawca w art. 8 pkt 2 p.p.w.d. wprost wskazuje, że świadczenie wychowawcze nie przysługuje na dzieci umieszczone w pieczy zastępczej. Kolegium dodało także, że świadczenie wychowawcze jest skierowane do osób sprawujących opiekę nad dziećmi. W przedmiotowej sprawie to Dom Dziecka zapewnia dzieciom opiekę i ponosi koszty ich utrzymania ze środków publicznych, a nie wnioskodawczyni. Ponadto dzieci: J. S., M. S. i D. S. nie są członkami rodziny wnioskodawczyni, bowiem zgodnie z art. 2 pkt 16 powołanej powyżej ustawy ilekroć w ustawie mowa o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia. W przedmiotowej sprawie bezspornie dzieci zamieszkują w Domu Dziecka i pozostają na utrzymaniu Państwa, a nie na utrzymaniu matki. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, a wyłącznie uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w tejże ustawie. Ustawodawca wyraźnie określił warunki przyznania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady jego wypłaty. Normy prawne zawarte w powołanej powyżej ustawie są normami bezwzględnie obowiązującymi i organ administracji nie może stosować ich inaczej, niż to wynika wprost z ich literalnego brzmienia. W ocenie Kolegium, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, a zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożyła K. O. podnosząc, że dzieci są urlopowane we wszystkie dni wolne od szkoły, tym samym obowiązek ich utrzymania spada na nią. W chwili obecnej dzieci przebywają u niej począwszy od 23 czerwca 2017r. do 31 sierpnia 2017r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 4 października 2017r. skarżąca podniosła, iż dzieci w każdy wolny od zajęć szkolnych dzień przebywają wraz z nią. Wówczas na niej spoczywa ciężar ich utrzymania. Sama też płaci za odzież, wycieczki szkolne, leki i lekarzy. Obecnie jedna z córek mieszka z nią stale ze względu na to, że w placówce została pobita przez innego wychowanka. Jak podkreśliła w toku jest postępowania o zmianę formy ograniczenia władzy rodzicielskiej a ona sama stara się o powrót dzieci do domu na stałe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2016r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., powoływanej dalej jako p. p. s. a.). Po myśli art. 134 § 1 p. p. s. a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p. p. s. a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach prawa, co skutkuje wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie jest bowiem niesporne, że postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł. z dnia [...], wydanym w sprawie o sygn. akt [...] małoletnie dzieci skarżącej umieszczone zostały w instytucjonalnej pieczy zastępczej – placówce opiekuńczo-wychowawczej. Poza sporem pozostaje również, że poczynając od dnia 11 listopada 2016r. dzieci są regularnie, za zgodą właściwego sądu, urlopowane do matki na wszystkie wolne od zajęć dydaktycznych dni oraz w okresie choroby. Decyzję w tym zakresie podejmuje Dyrektor placówki. Dzieci przebywały u skarżącej m.in. przez całe ferie zimowe w okresie od 13 do 29 stycznia 2017r., we wszystkie weekendy oraz całe wakacje w okresie od 23 czerwca do 31 sierpnia 2017r. Faktem jest, że zgodnie z treścią art. 8 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. Jednakże, orzecznictwo sądów administracyjnych, wypracowane na tle analogicznych przepisów ustaw z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2016, poz. 1518 ze zm.) oraz z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 489 ze zm.) pozwala na konstatację, że urlopowanie dziecka od pobytu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (czy odpowiednio pieczy zstępczej) i faktyczne przebywanie dziecka na ten czas u rodziców lub jednego z rodziców, nie wyklucza przyznania świadczenia wychowawczego na okres pobytu dzieci u rodzica, a wprost przeciwnie. Konieczne jest bowiem wzięcie pod uwagę celu, jakiemu służy świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Ma on częściowo pokrywać wydatki związane z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych. Oczywistym jest, iż urlopowanie z placówki zapewniającej całodobowe utrzymanie nie anuluje umieszczenia w niej, jednak oznacza to tylko tyle, że po skończeniu urlopowania, dzieci wracają do tej instytucji bez konieczności ponownego orzekania o umieszczeniu. Jednakże na czas urlopowania od pobytu w placówce koszty związane z opieka nad dzieckiem oraz zaspokajaniem jego potrzeb życiowych ponosi rodzic, zatem świadczenie, zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy ma pokryć częściowo te koszty. Nie służy ono, co oczywiste, w okresie, gdy dzieci przebywają w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (pieczy zastępczej), ale w okresie urlopowania, tj. okresie ponoszenia przez rodzica wydatków, związanych z opieką nad dzieckiem i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2008r., sygn. akt I OSK 526/07 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Olsztynie z dnia 8 czerwca 2011r., sygn. akt II SA/Ol 303/11 i w Poznaniu z dnia 13 września 2006r., sygn. akt IV SA/Po 792/05, w Bydgoszczy z dnia 3 czerwca 2014r., sygn. akt II SA/Bd 422/14, w Szczecinie z dnia 18 lipca 2013r., sygn. akt II SA/Sz 221/13, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z akt niniejszej sprawy, pobyt dzieci u skarżącej, poczynając do listopada 2016r. nie ma charakteru epizodycznego, obejmuje bowiem wszystkie dni wolne od zajęć dydaktycznych, w tym Święta, ferie i wakacje jak również wszystkie okresy, gdy dzieci są chore. Wówczas też na skarżącej spoczywa obowiązek pokrywania wydatków, związanych z zapewnieniem im opieki i zaspokajaniem ich potrzeb życiowych (np. finansowanie wycieczek, obozów, kosztów leczenia), a zatem we wspomnianych okresach przysługuje jej prawo do świadczenia wychowawczego. Na przeszkodzie tej konstatacji nie stoi też treść legalnej definicji rodziny, zawartej w art. 2 pkt 16 ustawy, bowiem, jak wskazano, w okresach przebywania dzieci u mamy, zamieszkują one wspólnie, pozostając na jej utrzymaniu. Odmowa przyznania wnioskowanego przez K. O. świadczenia wychowawczego, poprzez proste odwołanie się do treści art. 8 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, bez jej właściwego powiązanie z celem, który realizować ma instytucja świadczenia wychowawczego, stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji, uznając to za wystarczające dla końcowego załatwienia sprawy. Prowadząc ponownie postępowanie, organ uwzględni sformułowane powyżej poglądy prawne. Rozstrzygnięcie w sprawie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego obejmować powinno przy tym, zgodnie z treścią art. 18 ust. 1 i 2 ustawy, okres świadczeniowy, poczynając od dnia złożenia wniosku do dnia 30 września br. Wysokość świadczeń winna być wszakże wyliczona proporcjonalnie do okresów, w których dzieci były urlopowane (np. w przypadku wakacji obejmować całe miesiące, zaś w innych miesiącach - tylko dni, w których dzieci znajdowały się na utrzymaniu mamy). a.tp.