I OZ 897/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 5 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1261/17 o odrzuceniu skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 24 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1261/17 w pkt 1 odrzucił skargę kasacyjną M. K. (dalej: "skarżąca") od wyroku tego Sądu z 8 października 2017 r. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie skarżąca nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Dlatego też nie mogła skutecznie złożyć skargi kasacyjnej. Ponadto podał, że skarga kasacyjna podlega odrzuceniu, gdyż stosownie do art. 175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") powinna być ona sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została sporządzona przez skarżącą osobiście. Naruszenie art. 175 § 1 P.p.s.a. skutkuje odrzuceniem skargi na podstawie art. 178 P.p.s.a. Skarżąca na powyższe postanowienie złożyła zażalenie, w którym jednocześnie wniosła o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z 13 grudnia 2017 r. Sąd I instancji odrzucił powyższe zażalenie, z uwagi na niespełnienie przesłanek o których mowa w art. 194 § 4 P.p.s.a., tj. z powodu jego sporządzenia osobiście przez skarżącą. Postanowieniem z 29 grudnia 2017 r. Sąd I instancji przyznał skarżącej prawo pomocy przez ustanowienie adwokata. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącej pismami z [...] lutego 2018 r. zwrócił się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wraz z wnioskiem o jego sporządzenie oraz złożył zażalenie na postanowienie Sądu I instancji z 13 grudnia 2017 r. Pismem z [...] lutego 2018 r. pełnomocnik skarżącej złożył zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 listopada 2017 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu zażalenia zarzucił Sądowi I instancji naruszenie: 1) art. 194 § 4, art. 197, art. 194 § 4 w zw. z art. 243 § 3 i art. 244 P.p.s.a., przez przedwczesne odrzucenie skargi kasacyjnej skarżącej w sytuacji, gdy skarżąca spełniała przesłanki do skorzystania z prawa pomocy i ustanowienia pełnomocnika z urzędu; 2) art. 6 P.p.s.a., przez brak pouczenia skarżącej, występującej bez pełnomocnika, o prawie i obowiązku skorzystania z pomocy pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi kasacyjnej, a także o obowiązku złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w sytuacji, gdy skarżąca chciała zaskarżyć wyrok do Naczelnego Sądu Administracyjnego; 3) art. 45 Konstytucji, przez uniemożliwienie skarżącej nieporadnie działającej bez pełnomocnika, przeprowadzenia kontroli instancyjnej orzeczenia, z którym strona się nie zgadza. W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, że skarżąca nie miała wiedzy, że może złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku, a skargę kasacyjną może wnieść wyłącznie za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika. Postanowieniem z 13 marca 2018 r., Sąd I instancji odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Z uwagi, iż skarżąca nie złożyła zażalenia na ww. postanowienie, stało się ono prawomocne. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OZ 330/18 oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 10 lipca 2018 r. odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku. Postanowienie to stało się prawomocne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodne z treścią art. 173 § 2 P.p.s.a., skargę kasacyjną może wnieść strona po doręczeniu jej odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Stosownie do art. 142 § 2 P.p.s.a. jeżeli uzasadnienie wyroku zostało sporządzone na wniosek strony, odpis wyroku z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która złożyła wniosek. Z kolei na mocy art. 177 § 1 P.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Z wyraźnego brzmienia ww. przepisów wynika, że warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej jest złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie stronie orzeczenia wraz z uzasadnieniem (w przypadku wyroku oddalającego skargę po uprzednim złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku). Wskazać należy, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę sporządza się na wniosek strony wniesiony w odpowiednim terminie. Termin ten wynosi 7 dni i zaczyna biec od dnia ogłoszenia wyroku w sprawie rozpoznawanej na rozprawie, zaś w sprawie rozpoznawanej na posiedzeniu niejawnym - od dnia doręczenia odpisu sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie wielokrotnie podkreślał, że istotą skargi kasacyjnej jest zakwestionowanie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jest to niemożliwe do zrealizowania bez znajomości motywów zawartych w uzasadnieniu orzeczenia. Skoro skarga kasacyjna zawiera zarzuty względem wyroku, powinna ona odnosić się do jego wersji najpełniejszej. Brak uzasadnienia pozbawia skarżącego możliwości racjonalnego sformułowania podstaw kasacyjnych, przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji oraz wniosków kasacyjnych. Warunek doręczenia stronie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem podyktowany jest okolicznością, iż skarga kasacyjna musi być oparta na konkretnych podstawach (art. 174 P.p.s.a.), którymi Naczelny Sąd Administracyjny jest związany przy rozpoznaniu sprawy (art. 183 § 1 P.p.s.a.) (por. postanowienie z 7 września 2011 r., sygn. akt I OZ 649/11). Naczelny Sąd Administracyjny podnosił także, że brak uzasadnienia wyroku stanowi "inną przyczynę", o której mowa w art. 178 P.p.s.a., stanowiącą o niedopuszczalności skargi kasacyjnej, uzasadniającą jej odrzucenie (por. postanowienie NSA z: 30 października 2012 r., sygn. akt II GZ 373/12; 7 czerwca 2013 r., sygn. akt II FZ 71/13; 7 lipca 2004 r., GZ 25/04). W takiej sytuacji na podstawie art. 178 P.p.s.a. sąd również odrzuca skargę jako niedopuszczalną. Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy, że skoro w niniejszej sprawie skarżąca wniosła skargę kasacyjną pomimo tego, że uzasadnienie wyroku nie zostało sporządzone, a tym samym jej doręczone, co zgodnie z art. 173 § 2 P.p.s.a. stanowi warunek jej wniesienia, to za prawidłowe uznać należy stanowisko Sądu I instancji, że skarga kasacyjna podlega odrzuceniu z uwagi na jej niedopuszczalność na podstawie art. 178 P.p.s.a. Jednocześnie wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 13 marca 2018 r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, a następnie postanowieniem z 10 lipca 2018 r. odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku. Postanowienia te stały się prawomocne. Tym samym w rozpoznawanej sprawie w dalszym ciągu uzasadnienie do wyroku nie zostało sporządzone. Brak jest zatem możliwości do skutecznego złożenia skargi kasacyjnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacja zawarta w zażaleniu nie mogła skutecznie podważyć stanowiska zawartego w kwestionowanym postanowieniu. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż skarżąca w zawiadomieniu o wyznaczeniu rozprawy, prawidłowo została pouczona w jakim terminie winna złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku, jak również, że zgłoszenie ww. wniosku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Podkreślenia także wymaga, że wniosek o uzasadnienie wyroku nie musiał być sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto, wskazać należy, że skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia objętym tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. Oznacza to, że brak sporządzenia jej przez jedną z osób opisanych w art. 175 P.p.s.a. wyklucza możliwość jej merytorycznego rozpatrzenia. Jest ona w takiej sytuacji niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na mocy art. 178 P.p.s.a. Obowiązek ustanowiony w art. 175 § 1 P.p.s.a. ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia skargi kasacyjnej. Oznacza to również, że brak ten nie podlega konwalidacji w trybie art. 49 P.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z 2 października 2012 r., sygn. akt II OZ 832/12; z 20 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 169/12). W rozpoznawanej sprawie skarżąca osobiście złożyła skargę kasacyjną, co również stanowiło o odrzuceniu przez Sąd I instancji skargi kasacyjnej. Tym samym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.