II FSK 742/18
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2020-02-05
Skład orzekający: Beata Cieloch, Krzysztof Winiarski, Krzysztof Przasnyski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy wydatki poniesione przez pracodawcę (Areszt Śledczy) na wynajem kwatery tymczasowej dla funkcjonariusza Służby Więziennej, przeniesionego służbowo, stanowią przychód tego funkcjonariusza podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zapewnienie funkcjonariuszowi Służby Więziennej przez pracodawcę bezpłatnego zakwaterowania w kwaterze tymczasowej, w związku z przeniesieniem służbowym, nie stanowi przychodu podlegającego opodatkowaniu. Świadczenie to jest spełniane w interesie pracodawcy, a nie pracownika, i służy realizacji ustawowych zadań służby więziennej. W związku z tym, błędna była wykładnia przepisów art. 12 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przez organy obu instancji oraz Sąd I instancji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. świadczenia w postaci tymczasowej kwatery, zapewnionej funkcjonariuszowi Służby Więziennej przez pracodawcę (Areszt Śledczy w Krakowie) w związku z przeniesieniem służbowym. Organy podatkowe i Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, że wartość tej kwatery stanowi przychód funkcjonariusza. Skarżący zarzucali błędną interpretację przepisów ustawy o PIT oraz naruszenie przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w całości, uchylono decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego K., zasądzono od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz L. K. i W. K. zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia WSA del. Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), Protokolant Paulina Gromulska, po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. K. i W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 697/17 w sprawie ze skargi L. K. i W. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 12 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 12 maja 2017 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego K. z dnia 26 stycznia 2017r. [...] , 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz L. K. i W. K. kwotę 1261 (jeden tysiąc dwieście sześćdziesiąt jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 19 października 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 697/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę L. K. i W. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 12 maja 2017 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r.
Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, w uzasadnieniu podał, że wydatki poniesione przez płatnika - Areszt Śledczy w K. w związku z przydzieleniem podatnikowi kwatery tymczasowej są przychodem w rozumieniu art. 12 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 3 w zw. z art. 11 ust.2 - 2b ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010r. Nr 14 poz. 176, ze zm.; dalej jako: u.p.d.o.f.), i nie jest możliwe zastosowanie wobec tego przychodu zwolnienia od opodatkowania, albowiem przedmiotowe świadczenia: po pierwsze, zostały spełnione za zgodą pracownika (na wniosek pracownika); po drugie, zostały spełnione w interesie podatnika i przyniosły mu korzyść w postaci uniknięcia wydatku, który musiałby ponieść; po trzecie, korzyść ta jest wymierna, skonkretyzowana i indywidualnie przypisana na jego rzecz.
Płatnik tj. Areszt Śledczy w K. nie potwierdził stanowiska podatnika, iż wynajem kwatery tymczasowej w K., przydzielonej na jego wniosek, był w interesie pracodawcy. Z punktu widzenia pracodawcy korzystniejsze byłoby zamieszkiwanie w pokojach gościnnych na terenie Aresztu Śledczego, i w których można było mieszkać. Pokoje były odpłatne, a wpływy z wynajmu pokoi, stanowiły dochód Skarbu Państwa. Nie potwierdzono również remontu pokoi gościnnych w 2005r., który stanowiłby powód skierowania podatnika na czas pełnienia służby w K. do wynajętej kwatery tymczasowej w K. Remont pokoi gościnnych, jak wynika z pisma Dyrektora Aresztu Śledczego w K., rozpoczął się na przełomie 2007 r. i 2008r.
W odniesieniu do argumentu podatnika, że został potraktowany jak pracownik mobilny i z tego powodu przeniesienie odbyło się głównie w interesie pracodawcy, organ podkreślił, iż zgoda funkcjonariusza na zmianę warunków umowy o pracę w zakresie miejsca wykonywania pracy, nie oznacza automatycznego przekształcenia się pracownika, przeniesionego służbowo w pracownika mobilnego, gdyż za pracownika mobilnego uważa się pracownika, pracującego w warunkach stałego przemieszczania się (będącego w podróży), dla którego podróż nie stanowi zjawiska wyjątkowego, lecz jest normalnym wykonywaniem obowiązków pracowniczych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący ww. decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. zarzucili naruszenie:
-art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f., poprzez błędną jego interpretację i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, poprzez przyjęcie, że przyznanie skarżącemu kwatery na podstawie ustawy o Służbie Więziennej jest przychodem w rozumieniu art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f. i stanowi podstawę wymiaru opodatkowania;
-przepisów postępowania przez ich niezastosowanie, tj. art. 2a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015r. poz. 613 ze zm.; dalej jako "O.p."), rozstrzygając wątpliwości, co do charakteru zakwaterowania sprzecznie z zasadą in dubio pro tributario, interpretując je na niekorzyść skarżącego;
-art. 121 § 1 w zw. z art. 120 O.p., przez ich nieprawidłowe zastosowanie i prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z zasadą zaufania podatnika do organu podatkowego, pozostawiając ocenę prawną stanu faktycznego Aresztowi Śledczemu w K., podczas gdy jedynie organ podatkowy powinien dokonywać oceny przesłanek zakwalifikowania danego stanu faktycznego, jako zobowiązania podatkowego.
Oddalając skargę, Sąd I instancji w pierwszej kolejności wskazał, iż sprawa ze skargi podatników w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006r. zawisła przed Sądem po raz trzeci. Po raz pierwszy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 9 maja 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 119/13 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 stycznia 2016r. sygn. akt II FSK 3217/13, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie było podstaw do odwołania się przez Sąd I instancji do dyspozycji art. 26a O.p., ponieważ nie obowiązywał on w roku podatkowym, którego dotyczy rozpoznawana sprawa. Rozpoznając sprawę ponownie, Sąd wyrokiem z dnia 31 maja 2016r. sygn. akt I SA/Kr 363/16 także uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Powodem, dla którego Sąd zdecydował o powtórnym uchyleniu kwestionowanych w sprawie decyzji, był brak analizy przeprowadzonej przez organy podatkowe, czy świadczenie nieodpłatne z tytułu zakwaterowania skarżącego w trybie art. 92 ust. 3 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej oraz Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2003r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater oraz normy powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej i członkom ich rodzin - stanowi przychód w rozumieniu art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f. oraz pod kątem trzech przesłanek wskazanych – w istotnym dla sprawy wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 7/13.
Sąd I instancji, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w poprzednio wydanych w sprawie wyrokach. W ocenie Sądu, przy wydawaniu zaskarżonej w obecnym postępowaniu decyzji nie doszło już do naruszenia ani procedury ani przepisów prawa materialnego, uzasadniających jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Kwestią sporną w sprawie jest ustalenie, czy wydatki poniesione przez płatnika - Areszt Śledczy w związku z przydzieleniem kwatery tymczasowej skarżącemu są przychodem skarżącego (funkcjonariusza) w rozumieniu art. 11 u.p.d.o.f. oraz czy jest możliwe zastosowanie wobec tego przychodu zwolnienia od opodatkowania. W celu dokonania ustaleń w powyższym zakresie zalecono pozyskanie materiału dowodowego od płatnika lub też skarżącego szczegółowo obrazującego tryb i okoliczności przydziału skarżącemu przedmiotowej kwatery tymczasowej.
Zdaniem Sądu, organy podatkowe w pełni sprostały wyznaczonemu zadaniu, przeprowadzając postępowanie wyjaśniające we wskazanym zakresie a następnie rozważając i oceniając jego wyniki w postaci zebranych informacji zarówno od płatnika, jak i od skarżącego. Sąd nie podzielił zarzutu jakoby o istotnych dla sprawy przesłankach zdecydował Dyrektor Aresztu Śledczego. Podmiot ten jedynie udzielił informacji, o które wystąpił organ prowadzący postępowanie.
W ocenie Sądu, organy w sposób niepodważalny ustaliły, iż skarżący w 2006r. otrzymywał konkretną i zindywidualizowaną korzyść majątkową w postaci opłacania czynszu za zajmowane w K. mieszkanie (mające status kwatery tymczasowej), niedostępną dla innych podmiotów, korzyść ta udzielana była za zgodą pracownika, a nawet na jego wyraźny wniosek. Otrzymywanie tej korzyści pozwalało skarżącemu na uniknięcie ponoszenia wydatku w adekwatnej wysokości.
Rozstrzygając wątpliwości, czy świadczenie to było spełniane w interesie pracownika, czy w interesie pracodawcy, Sąd wskazał, że skarżący niewątpliwie został z urzędu przeniesiony do pracy w K. a zatem przeniesienia tego nie można uznać za dobrowolne. Tym niemniej, z akt sprawy bezspornie wynika, iż w związku z przeniesieniem służbowym Areszt Śledczy w K. zagwarantował podatnikowi zakwaterowanie w pokojach gościnnych na terenie jednostki, którymi dysponował. Podatnik miał możliwość zamieszkiwania w pokojach gościnnych, jednak nie był zainteresowany takim rozwiązaniem sprawy i preferował mieszkanie poza aresztem w wynajętym lokalu. W interesie pracodawcy zamieszkiwanie funkcjonariusza w dostępnym pokoju gościnnym było niewątpliwie korzystniejsze z uwagi na niższe koszty zakwaterowania oraz stałą możliwość szybkiego zwrócenia się do funkcjonariusza w pilnych sprawach służbowych. Pracodawca zdecydował jednak uwzględnić wniosek funkcjonariusza, a ponieważ nie dysponował lokalem mieszkalnym, w związku z tym, na wniosek podatnika, wynajął lokal mieszkalny na wolnym rynku od osoby prywatnej, który został mu przydzielony. W stanie faktycznym sprawy działanie to uznać należało za dokonane w interesie pracownika, dla zapewnienia większego komfortu wykonywania pracy.
Kwatera tymczasowa została przyznana w sytuacji gdy funkcjonariusz Służby Więziennej dysponuje już kwaterą stałą w innym mieście, której nie zwalnia. Skarżący ma (miał także w 2006r.) stałe miejsce zamieszkania w K., a zatem w odległości około [...] km od K., wszelkie więc argumenty o niemożności kontaktu z rodziną, dziećmi w "nowym miejscu zamieszkania" zdają się być czynione na użytek prowadzonego postępowania, skoro realnie po około 2 godzinach znaleźć się można w miejscu zamieszkania rodziny. Podjęcie określonego rodzaju pracy czy służby niesie za sobą konsekwencje wynikające z uwarunkowań, danego rodzaju aktywności zawodowej. Te obciążające uwarunkowania winny być kompensowane finansowo przez pracodawcę, nie mogą jednak dawać szerszych uprawnień na gruncie prawa podatkowego, innych niż obowiązują każdego podatnika i innych niż wynikające ściśle z przepisów prawa podatkowego.
Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że zgoda funkcjonariusza na zmianę warunków umowy o pracę w zakresie miejsca wykonywania pracy nie oznacza automatycznego przekształcenia statusu pracownika, przeniesionego służbowo w pracownika mobilnego. Pracownikiem mobilnym jest np. przedstawiciel handlowy, czy kierowca, których miejscem pracy jest określony w umowie o pracę dany region lub też obszar całej Polski, a nie stałe skonkretyzowane miejsce. Słusznie więc oceniono, że przeniesienia służbowego nie można utożsamiać z mobilnym rodzajem pracy.
W tych okolicznościach Sąd stwierdził że w 2006r. podatnik dysponował lokalem mieszkalnym, stanowiącym kwaterę tymczasową, a pozostającym w czasowej dyspozycji Aresztu Śledczego w K. Lokal ten został mu przydzielony na jego wniosek, na podstawie decyzji Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej. Miesięczna opłata z tytułu najmu lokalu wynosiła 1.000 zł. Płatnik podatnika nie odprowadzał z tego tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. Ponoszone przez Areszt Śledczy w K. koszty wynajmu ww. kwatery stanowiły przychód podatnika w rozumieniu u.p.d.o.f., w brzmieniu obowiązującym w 2006 r.
Sąd I instancji nie podzielił zarzutu naruszenia art. 2a O.p., bowiem stan faktyczny sprawy został przedstawiony w sposób prawidłowy i jasny, a treść przepisów mających zastosowanie w sprawie, nie budzi wątpliwości.
Skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 121 §1 O.p. i art. 122 w zw. z art. 120 O.p., przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a mianowicie sposobu zakwaterowania innych funkcjonariuszy Zakładu Karnego, faktu realnej możliwości korzystania z pokoi gościnnych, a także naruszenie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 26a O.p. w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, przez niezastosowanie w niniejszej sprawie reguły wynikającej z art. 26a O.p., wyłączającej odpowiedzialność podatnika w przypadku nie zrealizowania zobowiązania podatkowego przez płatnika, co doprowadziło do naruszenia zakazu dyskryminacji doprowadzając do sytuacji, w której podmioty będące w identycznej sytuacji faktycznej w zależności od daty zaniechania wypełnienia zobowiązania przez płatnika są w diametralnie różnej sytuacji prawnej dotyczącej ich odpowiedzialności za owo zaniechanie.
Ponadto w skardze kasacyjnej sformułowano zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art 12 ust. 1 u.p.d.o.f., przez błędną jego interpretację i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie przyjęcie, iż przyznanie skarżącemu kwatery na podstawie ustawy o Służbie Więziennej jest przychodem w rozumieniu art. 12 ust. 1 ww. ustawy i stanowi podstawę wymiaru opodatkowania.
W związku z tym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku; zasądzenie na rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych prawem.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednakże z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych enumeratywnie w art. 183 § 2 p.p.s.a., co oznacza związanie granicami skargi kasacyjnej.
Spór w rozpoznanej sprawie w zasadniczej mierze koncentruje się wokół problemu oceny, czy zapewnienie funkcjonariuszowi Służby Więziennej przez pracodawcę - Areszt Śledczy bezpłatnego zakwaterowania w związku z przydzieleniem kwatery tymczasowej są przychodem skarżącego (funkcjonariusza) w rozumieniu u.p.d.o.f. Przy czym wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, w sprawie nie było tego rodzaju wątpliwości odnośnie stanu faktycznego sprawy, które uniemożliwiałyby podjęcie rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.d.o.f. opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. W art. 10 ust. 1 u.p.d.o.f. zostały określone źródła przychodów, gdzie między innymi w pkt 1 wymienia się: stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, pracę nakładczą, emeryturę lub rentę.
W myśl art. 12 ust. 1 u.p.d.o.f. za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.
Użyty w tym przepisie zwrot "w szczególności" oznacza, że wskazane kategorie przychodów zostały wymienione jedynie przykładowo. Przychodem ze stosunku pracy, stosunku służbowego i stosunków pokrewnych są zatem co do zasady wszelkiego rodzaju wypłaty i świadczenia skutkujące u podatnika powstaniem przysporzenia majątkowego, mające swoje źródło w łączącym pracownika z pracodawcą stosunku pracy lub stosunku pokrewnym.
Podstawowe znaczenie dla prawidłowej wykładni analizowanych przepisów w kontekście stanu faktycznego sprawy ma jednak w ramach stosunku pracowniczego (służbowego) prawidłowe ustalenie znaczenia przychodu z innych nieodpłatnych świadczeń. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 lipca 2014 r., o sygn. akt K 7/13 (publ. OTK-A 2014/7/69), w którym Trybunał uznał, że art. 12 ust. 1 oraz art. 12 ust. 3 w związku z art. 11 ust. 2-2b u.p.d.o.f. są zgodne z art. 2 w związku z art. 217 Konstytucji RP, jeżeli są rozumiane w ten sposób, że "inne nieodpłatne świadczenie" oznacza wyłącznie otrzymane przez pracownika przysporzenie majątkowe o indywidualnie określonej wartości. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny sprecyzował m.in., że za przychód pracownika mogą być uznane tylko takie świadczenia, które zostały spełnione za jego zgodą i w jego interesie (a nie w interesie pracodawcy) i przyniosły mu korzyść w postaci powiększenia aktywów lub uniknięcia wydatku, który musiałby ponieść, a korzyść ta jest wymierna i przypisana indywidualnemu pracownikowi (nie jest dostępna w sposób ogólny dla wszystkich podmiotów).
Należy przyjąć, że powyższy wyrok interpretacyjny wytycza prokonstytucyjną (czyli zgodną z Konstytucją) wykładnię wymienionych w nim przepisów u.p.d.o.f. i dokonując takiej właśnie ich wykładni, w kontekście okoliczności stanowiących podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku należy stwierdzić, że skorzystanie przez funkcjonariusza Służby Więziennej ze świadczenia w postaci udostępnienia kwatery tymczasowej nie jest świadczeniem spełnionym w interesie pracownika (funkcjonariusza), ale w interesie pracodawcy.
W stanie prawnym obowiązującym w 2006 r. problematyka dotycząca mieszkań funkcjonariuszy Służby Więziennej zawarta została w rozdziale 6 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 26 kwietnia 1996r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2002 Nr 207, poz. 1761 ze zm.).
W tym zakresie podstawowe znaczenie mają regulacje zawarte w art. 85 powołanej ustawy. Ich istotą jest zapewnienie funkcjonariuszom w służbie stałej odpowiedniego lokalu mieszkalnego. Chodzi tu o lokal mieszkalny w miejscowości, w której funkcjonariusz na stałe pełni służbę, lub miejscowości pobliskiej, a także o lokal o odpowiedniej powierzchni mieszkalnej, a zatem o wielkości uwzględniającej stan rodziny funkcjonariusza, jego stopień służbowy lub zajmowane stanowisko, normy dodatkowe przysługujące uprawnionym członkom rodziny oraz jednostkowe normy powierzchni mieszkalnej (art. 85 ust. 1 i 2 oraz art. 86 ustawy).
Realizacja tak ukształtowanego uprawnienia funkcjonariusza do lokalu mieszkalnego ma zapewnić prawidłowe pełnienie służby przez umożliwienie mu zamieszkania w miejscowości, w której na stałe pełni służbę, lub miejscowości pobliskiej, a ponadto stworzyć warunki niezbędne do założenia rodziny i prowadzenia normalnego życia rodzinnego (wyrok NSA z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 447/07, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej zwana: "CBOSA").
Przepisy ustawy przewidują również sytuację, w której funkcjonariusz w poprzednim miejscu pełnienia służby ma zrealizowane podstawowe prawo do lokalu mieszkalnego i z tego prawa nie rezygnuje - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie. Wówczas taki funkcjonariusz otrzymuje kwaterę tymczasową na czas pełnienia służby w miejscowości, do której został przeniesiony.
Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący decyzją z dnia 14 kwietnia 2004r. wydaną przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej został przeniesiony z urzędu i mianowany na stanowisko dyrektora Aresztu Śledczego. Decyzją Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia 3 stycznia 2005 r. skarżącemu został przydzielony lokal mieszkalny stanowiący kwaterę tymczasową, pozostającą w czasowej dyspozycji Aresztu Śledczego w K. Zgodnie bowiem z art. 92 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej, funkcjonariusz przeniesiony z urzędu do pełnienia służby w innej miejscowości, który w poprzednim miejscu pełnienia służby nie zwolnił zajmowanego lokalu mieszkalnego lub domu, o których mowa w ust. 1, otrzymuje tymczasową kwaterę.
Zatem skoro ustawodawca zdecydował się na przyznanie funkcjonariuszom Służby Więziennej tego rodzaju uprawnień, w celu realizacji ustawowych zadań tej formacji, to przyjąć należy, że korzystanie z kwatery czasowej przez funkcjonariusza przeniesionego z urzędu do pełnienia służby w innej miejscowości jest świadczeniem spełnionym w interesie pracodawcy.
Zapewnienie bowiem funkcjonariuszowi miejsca zakwaterowania w miejscu pełnienia służby, jest obowiązkiem pracodawcy, który zobligowany jest do zapewnienia pełnego wykorzystania efektywnego czasu pracy, a tym samym to pracodawca odnosi korzyść z tego tytułu mogąc prawidłowo realizować zadania wynikające z przepisów ustawy o Służbie Więziennej.
Z całą pewnością pracę łączącą się z rozłąką z rodziną, czy też z innymi bliskimi uznać należy za uciążliwą i łagodzenie tych niedogodności jest obowiązkiem pracodawcy, a nie przywilejem, czy jakąkolwiek korzyścią pracownika (por. wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1970/14, publ. CBOSA).
Podkreślenia przy tym wymaga, że zapewnienie funkcjonariuszowi tymczasowej kwatery służy wyłącznie realizacji obowiązku służbowego. Tym samym należy stwierdzić, że koszty zakwaterowania funkcjonariusza przeniesionego z urzędu do pełnienia służby w innej miejscowości są kosztami ponoszonymi przez Służbę Więzienną i to ponoszonymi w interesie tej formacji, wynikającymi z konieczności realizacji ustawowych zadań w zakresie wykonywania kar pozbawienia wolności i tymczasowego aresztowania.
Zatem tego rodzaju świadczenie, nie stanowi przychodu określanego jako wartość innych nieodpłatnych świadczeń w rozumieniu art. 12 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 tej ustawy. W konsekwencji należy uznać, że Sąd I instancji oraz organy obu instancji dokonały błędnej wykładni art. 12 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., a tym samym zarzut naruszenia prawa materialnego przedstawiony w skardze kasacyjnej zasługiwał na uwzględnienie. W efekcie wydatki poniesione przez pracodawcę na wymienione powyżej świadczenie, nie stanowią przychodu dla funkcjonariusza.
Nie zasługiwał natomiast na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 26a O.p. w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, przez niezastosowanie w niniejszej sprawie reguły wynikającej z art. 26a O.p. Kwestia ta była już przedmiotem wiążącej oceny wyrażonej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 stycznia 2016r. sygn. akt II FSK 3217/13, w którym wskazano, że nie było podstaw do odwołania się przez Sąd pierwszej instancji do dyspozycji art. 26a O.p., ponieważ nie obowiązywał on w roku podatkowym, którego dotyczy rozpoznawana sprawa. Przepis ten stał się obowiązujący dopiero od dnia 1 stycznia 2007r. a zasadą prawa jest niekwestionowane stanowisko, że do oceny stanu faktycznego stosuje się przepisy obowiązujące w dacie jego zaistnienia.
W konsekwencji podkreślić należy, że stosownie do art. 190 zdanie drugie p.p.s.a, nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W tym stanie rzeczy uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, gdyż w sprawie zachodziło jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 188 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło