I SA/Wa 1225/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2017 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Prezydent [...] odmówił przyznania J. Z. świadczenia wychowawczego na dziecko K. Z. Decyzją z dnia [...] marca 2017r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2017r. nr [...] odmówił J. Z. przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko – K. Z. z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. Z. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpatrując sprawę ustaliło, że rodzina skarżącej składa się z dwóch osób tj. J. Z. i jej syna K. Z. Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z dnia [...] stycznia 2013r. sygn. akt [...] orzekł rozwód związku małżeńskiego pomiędzy J. Z., a M. Z., ustalił, że miejscem pobytu małoletniego K. Z. będzie miejsce zamieszkania matki, kosztami utrzymania małoletniego obciążył oboje rodziców, ustalając udział ojca na kwotę [...] miesięcznie. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] października 2016r. przyznał J. Z. zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł od 3 października do 31 grudnia 2016r. oraz w wysokości [...] zł od 1 stycznia 2017r. do 2 października 2017r. W 2014r. J. Z. uzyskała dochód z następujących źródeł: z tytułu alimentów na rzecz syna w wysokości [...] zł, z tytułu umowy o pracę z T. Sp. z o.o. (umowa od 12 lutego 2013r. do 30 września 2016r.), z tytułu umowy zlecenia zawartej z J. Sp. z o.o. (umowa od 1 stycznia 2014r. do 30 września 2016r.), z tytułu umowy o dzieło zawartej z A., z tytułu 4 umów o dzieło z przeniesieniem praw autorskich zawartych z J. W. (umowy z 5 marca 2014r., 5 maja 2014r., 5 czerwca 2014r. i 5 lipca 2014r., w których termin wykonania dzieła został określony na nieprzekraczający 1 miesiąca). Ustalając wysokość dochodu skarżącej organ I instancji wziął pod uwagę dochód w wysokości [...] zł uzyskany z tytułu alimentów, dochód netto uzyskany z zasiłku dla bezrobotnych, który w listopadzie 2016 r. wyniósł [...] zł, dochód netto z tytułu 4 umów o dzieło z przeniesieniem praw autorskich w łącznej kwocie [...] zł. Biorąc pod uwagę powyższe dochody organ I instancji ustalił, że miesięczny dochód uzyskiwany przez skarżącą wynosi [...] zł, co daje w przeliczeniu na osobę w rodzinie dochód miesięczny w wysokości [...] zł, a więc wyższy niż ustawowe kryterium dochodowe. Ustalając wysokość dochodu uzyskanego w 2014r. organ za dochód utracony uznał dochody uzyskane z tytułu umowy o pracę z T. Sp. z o.o., z tytułu umowy zlecenia zawartej z J. Sp. z o.o. oraz z tytułu umowy o dzieło zawartej z A. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że kwestią sporną w niniejszej sprawie jest ustalenie czy dochód uzyskany z tytułu umów o dzieło z przeniesieniem praw autorskich jest dochodem utraconym czy też nie. Organ II instancji wskazał, że przepis art. 2 pkt 21 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci określa enumeratywny katalog form zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co oznacza, że zdarzenie niewymienione expressis verbis w tym przepisie nie może uprawniać do obniżenia dochodu przyjmowanego za podstawę ustaleń w postępowaniu o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko. Kolegium stwierdziło, że z umów zawartych przez skarżącą z J. W. prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą G. wynika, że umowy te zawierają nie tylko elementy umowy o dzieło, ale również elementy umowy, o której mowa w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Są to więc umowy mieszane łączące dwa rodzaje umów. Kolegium podkreśliło ponadto, że przychód/dochód uzyskany z tych umów w PIT-11 za 2014 r. został ujawniony nie w rubryce działalność wykonywana osobiście, w tym umowy zlecenia i o dzieło, ale w rubryce-prawa autorskie i inne prawa, o których mowa w art. 18 ustawy. Zdaniem Kolegium powyższa okoliczność potwierdza, że przedmiotowe umowy nie stanowią umów o dzieło, a zatem nie mogą zostać uznane za dochód utracony. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. Z. zarzucając jej naruszenie: 1. art. 7 k.p.a. polegające na jego niezastosowaniu i niewyjaśnieniu stanu faktycznego, 2. art. 2 pkt 19 lit. c w zw. z art. 2 pkt 21 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci polegające na jego niezastosowaniu poprzez uznanie świadczenia stanowiącego dochód utracony za świadczenie nieposiadające tego statusu, 3. art. 7 ust. 1 ww ustawy polegające na jego niezastosowaniu, poprzez nieprawidłowe ujęcie w wyliczeniu dochodu przypadającego na członka rodziny świadczenia stanowiącego dochód utracony, 4. art. 5 ust. 3 ustawy polegające na jego niezastosowaniu i odmowie przyznania świadczenia wychowawczego, mimo spełnienia kryteriów finansowych przez rodzinę skarżącej. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że każda z umów zawartych przez skarżącą z J. W. zawierała w sobie dwa osobne kontrakty: umowę o dzieło, sprowadzającą się do wykonania określonego dzieła za określonym wynagrodzeniem i umowę o przeniesienie majątkowych praw autorskich za określonym wynagrodzeniem, zaś obowiązkiem organów administracyjnych było wyjaśnienie tej kwestii, a nie oparcie się na nieprawidłowo wypełnionym zeznaniu podatkowym. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Na wstępie wskazać należy, że na rozprawie w dniu 7 listopada 2017r. skarżąca złożyła pismo procesowe wraz z załącznikami – rachunkami do umów o dzieło z przeniesieniem praw autorskich. Sąd dopuścił dowód z tych dokumentów, oddalając jednocześnie wniosek o dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron jako niedopuszczalny. Na podstawie bowiem art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd administracyjny może przeprowadzać uzupełniające postępowanie dowodowe z dokumentów, nie może zaś przeprowadzać postępowania dowodowego z osobowych środków dowodowych. Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia zostały uregulowane w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195, zwana dalej "ustawą"). Zgodnie z art. 4 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (ust. 1). Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (ust. 2). W myśl art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Przysługuje ono jednak na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Pierwszy okres, na który jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem 1 kwietnia 2016 r. i kończy się dnia 30 września 2017 r. (art. 18 ust. 1 i art. 48 ust. 1 ustawy). W tym przypadku rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu (art. 48 ust. 2 ustawy). Dochód utracony został zdefiniowany art. 2 pkt 19 ustawy, zaś dochód uzyskany w art. 2 pkt 20 ustawy. Są to definicje legalne tych pojęć, co oznacza, że tylko opisane we wskazanych normach sytuacje traktuje się na potrzeby ustawy jako uzyskanie bądź utratę dochodu. Zgodnie z art. 2 pkt 19 ustawy, ilekroć jest w niej mowa o utracie dochodu – oznacza to utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszenia jej wykonywania, f) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, g) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do ich płacenia lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, h) utratą świadczenia rodzicielskiego, i) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, j) utratą stypendium doktoranckiego. Wprowadzenie do ustawy pojęć dochodu utraconego i uzyskanego, podobnie jak w ustawie o świadczeniach rodzinnych służy urealnieniu dochodu rodziny/wnioskodawcy w dacie przyznawania świadczeń. Ustawodawca bowiem przy ustalaniu kryterium dochodowego jako bazę traktuje rok poprzedzający rok świadczeniowy (art. 2 pkt 2 ustawy). Z uwagi jednak na możliwą dynamikę sytuacji dochodowej w rodzinach niezbędne jest ustalenie, czy na dzień orzekania przez organy nie doszło do takich istotnych zmian, które nakazują zastosowanie instytucji dochodu utraconego i uzyskanego. Celem szeregu unormowań zawartych w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwłaszcza w art. 7 ustawy jest ustalenie dochodu osoby ubiegającej się o pomoc państwa oraz jej rodziny wprawdzie w oparciu o dane z roku kalendarzowego poprzedzającego okres na jaki ustalane jest prawo, jednakże w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom dochodu takiej osoby oraz członków jej rodziny. Co istotne, uwzględnienie dochodu utraconego, jak i uzyskanego, sposób ich obliczania muszą zostać ustalone w sposób przewidziany w ustawie. W myśl art. 7 ust. 1 ustawy w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W niniejszej sprawie istota sporu dotyczy właśnie obliczenia wysokości dochodu rodziny skarżącej oraz oceny, czy dochód ten przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 2 ustawy, a w szczególności czy dochód uzyskany przez skarżącą z tytułu czterech umów o dzieło z przeniesieniem praw autorskich z 5 marca 2014r., 5 maja 2014r., 5 czerwca 2014r. i 5 lipca 2014r. należy uznać za dochód utracony. Weryfikując legalność zaskarżonych decyzji Sąd doszedł do wniosku, że poczynione w sprawie ustalenia organów administracji, w tym również dotyczące dochodu rodziny skarżącej, są prawidłowe. Przepis art. 2 pkt 21 ustawy zawiera definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Jak słusznie zauważyło Kolegium katalog form zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wymieniony w tym przepisie jest katalogiem zamkniętym i nie zawiera on dochodu uzyskanego z umowy o dzieło z przeniesienia praw autorskich. Zawiera on wprawdzie umowę o dzieło, jednakże dochodu uzyskanego przez skarżącą z ww. umów o dzieło z przeniesieniem praw autorskich w świetle zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać za dochód uzyskany z umowy o dzieło. Przeczy temu przede wszystkim treść umów, z których nie wynika, wbrew twierdzeniom skarżącej, aby wynagrodzenie, jakie zostało w nich ustalone, oddzielnie zostało ustalone za wykonanie dzieła i oddzielnie za przeniesienie do niego praw autorskich. Również na powyższe nie wskazuje informacja o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2014 sporządzona przez zamawiającego – J. W. Dochód z przedmiotowych umów został zakwalifikowany jako dochód uzyskany z praw autorskich i innych praw, o których mowa w art. 18 ustawy, a nie z umów o dzieło. W tej sytuacji organy orzekające w niniejszej sprawie nie miały ani podstaw ani uprawnień do weryfikacji tychże danych, do czego uprawnienia posiadają urzędy skarbowe. Dodać należy, że w toku postępowania administracyjnego skarżąca nie podnosiła, że wynagrodzenie otrzymywane z umów o dzieło z przeniesieniem praw autorskich było ustalone oddzielnie dla umowy o dzieło i oddzielnie dla przeniesienia praw autorskich. W odwołaniu od decyzji organu I instancji podnosiła jedynie, że w ustawie brak jest zapisu wskazującego na zakaz uznania dochodu uzyskanego z umowy o dzieło z przeniesieniem praw autorskich za dochód utracony, a zapis art. 2 pkt 21 ustawy pozwala według skarżącej na jego swobodną interpretację. Kwestia uzyskania dochodu przez skarżącą oddzielnie z tytułu umów o dzieło i oddzielnie z tytułu przeniesienia praw autorskich pojawiła się dopiero w skardze do Sądu. Podkreślić ponownie należy, że konstrukcja przyjęta w definicji "utraty dochodu" zawartej w powołanym przepisie (wyliczenie zamknięte) wyklucza zakwalifikowanie do tego pojęcia innych, niż wymienione w nim przypadków zmniejszenia dochodu w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, lub po tym roku (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 5 grudnia 2007 r. sygn. akt II SA/Rz 28/07, LEX nr 488511, a także wyroki NSA: z dnia 5 października 2007 r. sygn. akt I OSK 108/07, LEX nr 376833 oraz z dnia 19 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1858/12, LEX nr 1336330; wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 lutego 2014 r. sygn. akt III SA/Kr 863/13, LEX nr 1486920 - dotyczące przepisów o analogicznym brzmieniu, zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych oraz w ustawie z dnia z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). W tej sytuacji trudno zarzucić organom orzekającym brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Wprawdzie organy administracji publicznej zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. zobowiązane są do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, jednakże nie tylko na organach ciąży ten obowiązek. Strona bowiem zobligowana jest do współdziałania z organem orzekającym, w szczególności w zakresie przedstawienia dowodów, z których wynikałyby dla nie korzystne skutki prawne. Skarżąca tego rodzaju działań zaniechała. Dodać należy, że na rozprawie w dniu 7 listopada 2017r. skarżąca oświadczyła, że nie złożyła korekty do zeznania podatkowego PIT za 2014r. Zdaniem Sądu złożone przez skarżącą do akt sprawy rachunki dotyczące wykonania przedmiotowych umów o dzieło z przeniesieniem praw autorskich bez stosownej korekty uwzględnionej przez właściwy urząd skarbowy pozostają bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Bez wpływu na wysokość jej dochodu pozostaje również podnoszona przez skarżącą okoliczność otrzymywania zasiłku dla bezrobotnych w niższej wysokości niż ustaliły organy, bowiem nawet przy przyjęciu wskazywanej przez nią kwoty, kryterium dochodowe jest i tak przekroczone. Sąd uznał w tym stanie rzeczy zarzuty skargi za bezzasadne, bowiem organy orzekające przeprowadziły postępowanie wyjaśniające zgodnie z wymogami art. 7 i 77 § 1 k.p.a., dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy prawa materialnego prawidłowo zinterpretowały. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.