IV SA/Wr 348/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w e Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji: II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz skarżącej A. W. kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem kosztów zastępstwa prawnego Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 28 marca 2017 r. nr ([...]) po rozpatrzeniu odwołania A. W. (dalej: skarżąca) od wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Starszego Administratora w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia 13 lutego 2017 r. ([...]) odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad K. W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia tego orzeczenia podano, że wnioskiem z dnia 7 lutego 2017 r. skarżąca wystąpiła do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką K. W. Zaskarżoną decyzją odmówiono Wnioskodawczyni przyznania świadczenia, z tego powodu, że córka nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem nie spełnia warunku o którym mowa w art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, od którego ustawodawca uzależnił nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że żąda uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad córką. Zdaniem skarżącej organ nieprawidłowo zinterpretował przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie wynika z nich bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne może otrzymać tylko osoba opiekująca się nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale również w pozostałych przypadkach orzeczeń o niepełnosprawności, gdy istnieją dodatkowe ustalenia o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz o konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stwierdziła, że w jej przypadku Sąd ustalił, że K. W. może zostać zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, a nadto że małoletnia jest dzieckiem niepełnosprawnym wymagającym konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji brąz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jest to zdaniem skarżącej właściwe orzeczenie, potwierdzające spełnienie przesłanek, od których zależy uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, a orzeczenie Sądu jest wiążące również dla organów administracji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie rozpoznając sprawę wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego, oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń, a także zasady weryfikacji decyzji przyznających te świadczenia określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 z późn. zm., dalej: ustawa). Aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne należy spełnić przesłanki, od których ustawodawca uzależnił nabycie prawa do tego świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powołany przepis dla prawidłowego jego rozumienia wymaga odczytania go łącznie z przepisami, które określają, w jaki sposób orzeka się o niepełnosprawności. I tak osoby, które nie ukończyły 16 roku życia zaliczane są do osób niepełnosprawnych, jeżeli mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku. Osób, które ukończyły 16 lat zalicza się natomiast do jednej z trzech stopni niepełnosprawności (art. 4 i 4a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2046)). W ocenie Kolegium w art. 17 ust. 1 ustawodawca nieprzypadkowo posługuje się terminami: "orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności" i "orzeczenie o niepełnosprawności". Skoro wobec osób, które nie ukończyły 16 roku życia orzeka się (jak wyżej wskazano) o niepełnosprawności i otrzymują one orzeczenie o niepełnosprawności (w których mogą znaleźć się odpowiednie wskazania) a osoby powyżej 16 roku życia otrzymują orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, to nie można uznać, że orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jest tym samym co orzeczenie o niepełnosprawności. W tej sytuacji bez znaczenia jest zdaniem Kolegium, że w orzeczeniu o umiarkowanym stopniu znajdują się wskazania dotyczące długotrwałej opieki i współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie Kolegium zakres tej opieki i współdziałania wobec osoby, która ukończyła 16 lat jest inny niż wobec dziecka poniżej 16 roku życia. W niniejszej sprawie warto zauważyć, że wskutek odwołania od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, Sąd Rejonowy dla W. nie znalazł podstaw aby zaliczyć K. W. do znacznego stopnia niepełnosprawności. W powołanym powyżej przepisie użyto spójnika "albo" który oznacza alternatywę rozłączną. Z tego wynika natomiast, że aby osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne na dziecko mogła je uzyskać musi ona posiadać orzeczenie, w którym zakwalifikowano dziecko powyżej 16 roku życia do znacznego stopnia niepełnosprawności a gdy dziecko ma poniżej 16 lat powinno legitymować się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami, o których mowa w przepisie art. 17 ust. 1. K. W. urodziła się [...] i obecnie aby matka mogła na nią otrzymać świadczenie pielęgnacyjne powinna legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Gdyby była osobą poniżej 16 roku życia mogłaby legitymować się orzeczeniem o niepełnosprawności wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 17 ust 1. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, że wyrokiem z dnia 2 stycznia 2017 r. Sąd Rejonowy dla W. X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W. zaliczył K. W. do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym od dnia 4 marca 2016 r. do dnia 30 kwietnia 2019 r. i w części dotyczącej wskazań orzekł, że wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W konsekwencji K. W. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i w związku z tym jej matka nie spełnia jednej z przesłanek, od których zależy uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. A. W. wniosła na decyzję Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu, w której zarzuciła naruszenie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną jego wykładnię polegającą na nieprawidłowym zdefiniowaniu przesłanki do nabycia prawa do przedmiotowego świadczenia. W zakresie legitymowania się określonym orzeczeniem i uznaniu, że osoba legitymowana, powyżej 16 roku życia musi legitymować się znaczny stopniem niepełnosprawności i wyłączona jest możliwość przyznania świadczenia w przypadku legitymowania się przez osobę umiarkowanym stopniem w połączeniu ze wskazaniami pkt 7 i 8 (według wykładni art. 6b ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - dalej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Materialną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), który w ust. 1 stanowi, że o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Mając na względzie brzmienie powyższego przepisu Kolegium Odwoławcze uznało, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku dziecka, które ukończyło 16 rok życia jest legitymowania się przez nie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela wyrażono pogląd "że taka wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest błędna i prowadzi rezultatów sprzecznych z ratio legis tego przepisu, jakim jest wsparcie finansowe przez państwo osób rezygnujących lub niepodejmujących zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które ze względu na tę dysfunkcję nie ma możliwości samodzielnej egzystencji względnie mają w znacznym stopniu ograniczoną i wymaga stałego wsparcia opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Prowadzi także do nieuprawnionego różnicowania sytuacji prawnej opiekunów niepełnosprawnych dzieci ze wskazaniami dotyczącymi art. 6b pkt 7 i 8 powołanej ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej, z tego względu że stopień niepełnosprawności dla dzieci powyżej 16 roku życia został określony na poziomie niższym niż znaczny. W tym stanie przez orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o którym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumieć należy zarówno orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16 roku życia, jak też orzeczenie o zaliczeniu osoby niepełnosprawnej do innego niż znaczny stopnień niepełnosprawności (np. umiarkowanego), o ile w treści takich orzeczeń, w tym wypadku na skutek wyroku sądowego, zawarte zostały wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji (por. wyroki: WSA w Warszawie z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/15, WSA we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 456/15, WSA w Opolu z dnia 26 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Op 208/16). Nawiązując do powyższego podkreślić trzeba, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (publ. OTK-A 2008/6/107 Dz. U. z 2008 r. Nr 138, poz. 872) dokonał interpretacji pojęcia "dziecko" w świetle art. 17 ust. 1 ustawy w sposób następujący: "Należy jednak zwrócić uwagę, że zamieszczona w art. 3 pkt 4 ustawy definicja "dziecka" nie określa granic wiekowych dziecka, stanowiąc "ilekroć w ustawie mowa (...) o dziecku - oznacza to dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną". Z art. 17 ust. 1 ustawy nie wynika, aby pojęcie dziecka, stosowane do celów ustalenia kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, zostało zawężone w stosunku do przytoczonej definicji zawartej w art. 3 pkt 4 ustawy przez wskazanie granic wiekowych, przeciwnie, wskazany w art. 17 ust. 1 ustawy krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ściśle wiąże się z określonym typem regulacji rodzinnych, dla określenia których konieczne jest użycie pojęcia dziecka (wymagającego opieki), bez względu na jego wiek". Okolicznością niesporną w niniejszej sprawie jest, że wyrokiem z dnia 2 stycznia 2017 r. Sąd Rejonowy dla W. X Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W. zaliczył K. W. do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym od dnia 4 marca 2016 r. do dnia 30 kwietnia 2019 r. i w części dotyczącej wskazań orzekł, że wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka, w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powyższe oznacza, że przy spełnieniu pozostałych przesłanek kreślonych w art. 17 powołanej ustawy skarżąca winna otrzymać wnioskowane świadczenie. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organu administracyjne uwzględnią stanowisko zawarte w niniejszym uzasadnieniu (art. 141 § 4 p.p.s.a.). W tym stanie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c, art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie dotyczące kosztów postępowania sądowego (obejmujących koszty zastępstwa procesowego) podjęte zostało na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.