I SA/Sz 993/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 8 września 2017 r. znak: [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 rok p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący [...], w związku ze skargą na wyżej opisaną decyzję złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I ustalono wpis od skargi w sprawie w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, ponieważ do 2015 r. prowadził dochodową działalność gospodarczą, a w wyniku działań organu podatkowego zajęto rachunki bankowe oraz pojazdy stanowiące własność firmy. Powyższe uniemożliwiło kontynuację działalności gospodarczej oraz wypłatę wynagrodzeń dla pracowników. Każdy większy wydatek zagraża istnieniu przedsiębiorstwa. Z oświadczenia skarżącego wynikało, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, nie ma żadnego majątku. Wskazał na pięć pojazdów zajętych przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...]. Wyjaśnił, że nadal spłaca: kredyt inwestycyjny związany z działalnością gospodarczą, kredyt w rachunku bieżącym, kredyt odnawialny w rachunku, łącznie pozostało do spłaty [...] zł. Jako źródło utrzymania podał: umowę o pracę z wynagrodzeniem miesięcznym netto [...] zł oraz dochód z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Podał, że na miesięczne wydatki wynoszące łącznie [...] zł składają się: kredyty ([....] zł), gaz, prąd, woda , śmieci ([...] zł), środki czystości i chemia domowa ([...] zł), odzież i obuwie ([...] zł), wyżywienie ([..]ł), koszty leczenia [...] zł, dermokosmetyki [...] zł, dojazdy/paliwo ([...] zł), ubezpieczenie pojazdów, koszty eksploatacji i napraw pojazdów. Uznając ww. oświadczenie za niewystarczające do oceny możliwości płatniczych skarżącego w sprawie, referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, dotyczących sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wyjaśnił, że nieruchomość w [....]przy ul. [...] stanowi wyłączną własność jego żony. Nie posiada dowodów o wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie i zawnioskował o przyjęcie przeciętnych miesięcznych wydatków na 1 osobę w wysokości [...] zł oraz kosztów kredytu w wysokości [...] zł miesięcznie. Podał, że łączne koszty utrzymania wynoszą [...] zł. Wskazał dodatkowo, że w związku z zamiarem złożenia dwóch kolejnych skarg do Sądu, będą ciążyły na nim obowiązki uiszczenia dodatkowych kosztów sądowych. Skarżący przedłożył: - zaświadczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 5 maja 2016 r. o złożeniu przez skarżącego zeznania PIT-37 za 2015 r. w którym skarżący zadeklarował przychód brutto [....] zł dochód brutto [...] zł; - zaświadczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...]z dnia 5 maja 2016 r. o złożeniu przez skarżącego zeznania PIT-36L za 2015 r. z zadeklarowanym przychodem brutto [...] zł, dochód brutto [...] zł, - zaświadczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 29 marca 2017 r. o złożeniu przez skarżącego zeznania PIT-36L za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem brutto [...] zł, dochód brutto [...] zł, - zaświadczenie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 29 marca 2017 r. o złożeniu przez skarżącego zeznania PIT-37 za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem brutto [...] zł, dochód brutto [...] zł, - wyciągi z rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą skarżącego za okres od 1 września do 20 listopada br., - wyciągi z rachunku osobistego skarżącego za okres od 1 września do 15 listopada br., - nieoznaczony wydruk (brak oznaczenia posiadacza rachunku k.45-50), - podsumowanie księgi przychodów i rozchodów działalności gospodarczej skarżącego prowadzonej pod firmą: "[...] za okres od stycznia do października br. z wykazanym przychodem [...] zł, kosztami [...] zł, dochodem [...]zł, - zaświadczenie pracodawcy skarżącego [...] spółki z o.o. z siedzibą w [...] o zatrudnieniu na czas nieokreślony od 22 lipca 2015 r. na stanowisku kierownika produkcji oraz o wynagrodzeniu netto [...] zł, - wyciąg z księgi wieczystej nieruchomości położonej w [....] - faktury VAT zakupu paliwa przez [....] sp. z o.o. oraz firmę skarżącego - paragon z apteki oraz wydruki ze strony internetowej dotyczącej zakupu odzieży, kosmetyków i środków higieny osobistej, - zawiadomienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 31 lipca 2015 r. o zajęciu pięciu środków transportu należących do skarżącego wraz z protokołem zajęcia oraz zawiadomienie ww. organu o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na łączną kwotę należności głównej [...] zł, - kopię wypisu aktu notarialnego Rep. A nr [...] – umowy z dnia [...]r. ustanawiającej rozdzielność majątkową w małżeństwie skarżącego z [...]. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji), czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Skarżący ( 63 lata) jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w wysokości [...] zł. Referendarz sądowy stwierdził na podstawie danych systemu obsługi spraw orzekanych w sądzie, że na skarżącym nie ciąży aktualnie obowiązek uiszczenia innych wpisów sądowych - niniejsza sprawa jest jedyną zainicjowaną przez skarżącego na dzień wydania tego postanowienia. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie pozwala stwierdzić, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący nie wykazał bowiem, że poniesienie przez niego kosztów sądowych czy to w pełnym, czy też częściowym zakresie, samodzielnie, czy też z pomocą najbliższych członków rodziny, spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego i rodziny. Należy zwrócić uwagę, że we wniosku skarżący podał, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, utrzymuje się z działalności gospodarczej prowadzonej pod firmą "[...] i wynagrodzenia za pracę w [...] w łącznej wysokości netto [...]. Wskazał na zajęte środki transportu, zajęte rachunki bankowe, spłacane kredyty, w tym związane z działalnością gospodarczą i brak możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że okoliczność posiadania przez skarżącego dwóch źródeł utrzymania i wysokość posiadanych z tego tytułu środków na utrzymanie (netto [...] zł), nie pozwala zaliczyć go do osób ubogich. Oceny tej nie zmienia dokonane zajęcie środków transportu, czy zajęcie rachunku bankowego. Skarżący nadal bowiem prowadzi działalność gospodarczą uzyskując regularne, niemałe przychody z tego tytułu w wysokości [....] zł miesięcznie w br. Wskazać nadto należy, że dopiero w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, w którym wprowadzono rozdzielność majątkową. Wbrew wezwaniu skarżący nie złożył jednak oświadczenia o stanie majątkowym i sytuacji finansowej swej żony. Z przedłożonych dokumentów wynika jedynie, że [...] jest właścicielem nieruchomości położonej w [...] zabudowanej budynkiem mieszkalnym o powierzchni [...] m², warsztatem o powierzchni [...] m², cieplarnią o powierzchni [...] m². Jest Prezesem Zarządu [...] spółki z o.o. z siedzibą znajdującą się pod tym samym adresem [...] ), w której to spółce skarżący jest zatrudniony na stanowisku kierownika produkcji, co wynika z przedłożonego zaświadczenia o zarobkach (k.51). Z danych powszechnie dostępnych (Krajowy Rejestr Sądowy) - na dzień wydania postanowienia – wynika nadto, że żona skarżącego (59 lat) jest jedynym udziałowcem tej spółki, a prokurentem samoistnym jest skarżący. Należy wyjaśnić, że jest oczywiste, iż okoliczność pozostawania w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 216/09, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, Lex nr 582903, postanowienie NSA z 23 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 113/11, Lex 783804, postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 1020/12 Lex 1240477). Ponieważ udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa a co za tym idzie wiąże się z przerzuceniem tego ciężaru na resztę społeczeństwa, powinno więc sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Stąd tak ważne było ustalenie, czy i w jakim zakresie żona skarżącego będzie w stanie udzielić skarżącemu pomocy biorąc pod uwagę wysokość wpisu sądowego w sprawie. Z tych względów, skoro skarżący pozostaje w związku małżeńskim, powinien podać dokładne informacje konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jego żony. Nakaz badania takiej sytuacji wynika bowiem z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Mając wszystko powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ani samodzielnie, ani z pomocą żony, ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ogólnikowe, bądź nie do końca jasne informacje o sytuacji rodzinnej i finansowej nie mogą przemawiać za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.