II FSK 2345/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, , po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 1611/17 w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 12 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżone postanowienie w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz S.S. kwotę 677 (słownie: sześćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2018 r., I SA/Gd 1611/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę S. S. (zwanej dalej skarżącą) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 12 lipca 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd I instancji wynika, że decyzją z dnia 21 kwietnia 2017 r. Prezydent Miasta umorzył postępowanie w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2014 r. Decyzja ta została w dniu 2 maja 2017 r. doręczona na adres podany przez skarżącą. Na potwierdzeniu odbioru znajduje się podpis i adnotacja "sekretarka". Skarżąca w dniu 18 maja 2017 r. wniosła odwołanie od decyzji doręczonej w dniu 2 maja. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2017 r. SKO stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. 3. W skardze skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 149 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.2017.201 t.j. z dnia 2017.02.01) - zwanej dalej ord. pod., polegające na wadliwym uznaniu doręczenia zastępczego w postępowaniu podatkowym, gdy doręczenie zastępcze w postępowaniu podatkowym nie miało miejsca, albowiem wprawdzie miała miejsce nieobecność adresata pod adresem do doręczeń, lecz doręczenia nie dokonano za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy a osoby te nie podjęły się oddania pisma adresatowi. Nie miało również miejsca zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy umieszczane w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję, na której zamieszkuje adresat lub której adres wskazano, jako adres do doręczeń; - art. 148 § 2 pkt 2 ord. pod., polegające na wadliwym uznaniu, że doszło do skutecznego doręczenia w postępowaniu podatkowym decyzji skarżącej, jako osobie fizycznej, w miejscu prowadzenia przez nią działalności, osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji, podczas gdy w rzeczywistości doręczenia dokonano osobie przypadkowej, która nie tylko nie jest osobą upoważnioną do odbioru korespondencji przez skarżącą, lecz nie jest jej pracownikiem, ani osobą współpracującą z nią na jakiejkolwiek innej podstawie prawnej, w tym nie ma dostępu do firmowych pieczęci lub innych urządzeń biurowo-administracyjnych; - art. 228 § 1 pkt 2) ord. pod., polegające na jego wadliwym zastosowaniu i nieprawidłowym stwierdzeniu uchybienia przez skarżącą terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, w której termin ten nie rozpoczął swojego biegu wobec wadliwego doręczenia decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę zaznaczył, że decyzja została doręczona pod adresem wskazanym przez stronę, osobie, która nie zgłosiła doręczycielowi, iż nie jest uprawniona do odbioru korespondencji. Doręczenie korespondencji na adres firmy podatnika osobie będącej w tejże firmie, podejmującej się odebrać pismo i wskazującej, że jest zatrudniona w tymże miejscu przez adresata, uzasadnia twierdzenie, że jest to osoba upoważniona do odbioru korespondencji w tymże miejscu. Dokonane do jej rąk doręczenie pisma jest skuteczne i rodzi określone skutki prawne (por. Ordynacja podatkowa – Komentarz, S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Warszawa 2004 r.). Skoro skutecznie decyzja została doręczona w dniu 2 maja, to termin do wniesienia odwołania upływał z dniem 16 maja, zatem odwołanie wniesione dopiero w dniu 18 maja należało uznać za spóźnione. 5. Powyższy wyrok skarżąca zaskarżyła w całości skargą kasacyjną, zarzucając naruszenie: 1) art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 – zwanej dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 228 § 1 pkt 2 i art. 223 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 148 § 1 i i § 2 pkt 2 ord. pod. polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu poprzez: a) oddalenie skargi, mimo że organ naruszył zaskarżonym postanowieniem wskazane przepisy prawa procesowego wydając postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, mimo że decyzja została doręczona niezgodnie z art. 148 § 1 i § 2 pkt 2 ord.pod. gdyż została doręczona w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą, jednak do rąk osoby, która nie została upoważniona przez skarżącą do odbioru korespondencji. Tymczasem zgodnie z art. 148 § 2 pkt 2 ord. pod. pismo, którego adresatem jest osoba fizyczna, może być doręczone w miejscu pracy, do rąk innej osoby niż adresat, jednak musi to być osoba upoważniona przez pracodawcę, jeżeli więc doręczenie następuje w miejscu pracy rozumianym jako miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, to może nastąpić wyłącznie do rąk adresata lub osoby przez niego upoważnionej; doręczenie do rąk osoby nie będącej pracownikiem stanowi doręczenie do rąk osoby nieupoważnionej; b) wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy po stronie skarżącej nie doszło do uchybienia terminu do złożenia odwołania w sytuacji gdy termin do złożenia odwołania nie rozpoczął swojego biegu, gdyż nie doszło do skutecznego doręczenia stronie decyzji. W uzasadnieniu wskazała, że pod adresem wskazanym przez skarżącą znajduje się kilka firm, listonosz kazał sekretarce podpisać, zostawił koperty, nie sprawdzał, czy sekretarka pracuje w firmie, do której przesyłki są skierowane. Skarżąca wskazała, że sekretarka nie była pracownikiem jej firmy. Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi, ewentualnie - przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania, - zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i dlatego zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie podlegają uchyleniu. 6. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie niniejszej dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia, należało ustalić dwie okoliczności: (1) czy doręczenie decyzji organu podatkowego I instancji było prawnie skuteczne, (2) czy w istocie doszło do uchybienia terminu na wniesienia odwołania. W kwestii pierwszej nie budzi wątpliwości to, że podany przez skarżącą oraz do doręczeń pism w postępowaniu podatkowym adres był podany już po wszczęciu postępowania i był adresem głównym prowadzenia działalności gospodarczej. Na ten też adres skierowano doręczenie decyzji organu podatkowego. Z art. 148 § 1 ord. pod. wynika, że pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem ich miejsca zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju. Skarżąca wskazała adres głównego miejsca wykonywania działalności gospodarczej (zgodnie z odpisem CEIDG) jako adres korespondencyjny. To oznacza, że skierowanie deyzji pod ten adres było prawidłowe i nie naruszało art. 148 § 1 ord. pod. Z art. 148 § 2 ord. pod. wynika, że "pisma osobom fizycznym mogą być także doręczane w miejscu prowadzenia działalności przez adresata - adresatowi lub osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji". Z przepisów art. 148 § 1 i § 2 pkt 2 ord. pod. wynika (wykładnia systemowa), że konsekwencją wskazania jako adres do doręczeń w kraju, adresu miejsca prowadzenia działalności gospodarczej będzie to, że pismo może być doręczone adresatowi lub osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji. To oznacza, że w sprawie nie mógł być zastosowany tryb z art. 149 ord. pod. (wyrok NSA z dnia 21 maja 2010 r., II FK 726/10, Lex nr 663290). Zauważyć zatem należy, że w miejscu pracy adresata, oprócz doręczenia właściwego, można również dokonać doręczenia zastępczego, osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji - art. 148 § 2 pkt 2 ord. pod. (por. B. Gruszczyński [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, str. 464, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2001 r., I SA/Łd 600/99 n.publ., podobne stanowisko prezentuje też B. Brzeziński i in. [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz , Toruń 2002, s. 515 akcentując, iż jedyny wyjątek od zasady osobistego doręczania przewidziany został w art. 148 § 2 pkt 2 ord. pod.). Przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa nie precyzują, co należy rozumieć pod pojęciem "miejsca pracy". Dlatego trzeba uznać, że jest to każde miejsce, w którym adresat pisma faktycznie wykonuje pracę, bez względu na podstawę prawną jej świadczenia (umowa o pracę, umowa cywilnoprawna). Tak samo, jako miejsce pracy, rozumie się miejsce prowadzenia przez adresata pisma działalności gospodarczej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., FSK 890/05, z dnia 22 stycznia 2009 r., Lex Nr 508218, II FSK 1905/08 z dnia 16 listopada 2007 r., Lex Nr 494261). W tej sytuacji zasadnie dokonano doręczenia korespondencji skierowanej do podatnika pod wskazanym adresem przyjmując, że jest to także miejsce prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Podkreślenia w tej sytuacji wymaga, że w doktrynie ugruntowane zostało stanowisko, zgodnie z którym możliwość doręczenia pisma w miejscu prowadzenia przez adresata działalności gospodarczej do rąk osoby upoważnionej do odbioru korespondencji nakłada na doręczyciela obowiązek upewnienia się, iż osoba odbierając pismo jest do tego upoważniona, co nie oznacza, że warunkiem skutecznego doręczenia jest legitymowanie się przez osobę odbierającą pisemnym upoważnieniem. W sytuacji bowiem, gdy osoba obecna w miejscu, o którym stanowi art. 148 § 2 pkt 2 ord. pod. podejmuje się odebrać korespondencję wskazując, iż jest zatrudniona w tym miejscu przez adresata, wniosek co do jej upoważnienia do odbioru korespondencji w tym miejscu nie może nasuwać żadnych uzasadnionych zastrzeżeń. Dokonane do jej rąk doręczenie pisma jest skuteczne i rodzi określone skutki procesowe (patrz. Ordynacja podatkowa - Komentarz, S. Babiarz, B. Dauter. B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Warszawa 2004 r.). 7. Czy w rozpoznawanej sprawie tak się stało – to budzi wątpliwości. Otóż z załączonego do skargi kasacyjnej oświadczenia U. W. wynika, że podpis na zwrotnym poświadczeniu odbioru złożyła na wniosek listonosza, który jej okazał koperty. Podpisała poświadczenie i koperty położyła na jednym z biurek. Listonosz nie pytał jej, czy tu pracuje i czy może odbierać korespondencję. Gdyby zapytał, to odpowiedziałaby, że nie. Nie jest pracownikiem w firmie, do której przesyłki są skierowane. Zwrócić należy uwagę, że w orzecznictwie wyraża się następujący pogląd: "Skuteczność doręczenia pisma na podstawie art. 148 § 2 pkt 2 ord. pod. uzależniona została od domniemania prawnego sformułowanego w tym przepisie. Przepis ten nakazuje bowiem przyjęcie faktu poszukiwanego, a więc doręczenia pisma stronie postępowania podatkowego na podstawie innego faktu, to jest doręczenia tego pisma osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji w miejscu pracy adresata. Przepis art. 148 § 2 pkt 2 ord. pod. nie wyłącza przy tym możliwości wzruszenia tego domniemania prawnego. Oznacza to jednak przeniesienie ciężaru dowodu na stronę postępowania. Podatnik chroniąc swój interes prawny powinien więc wskazać, pod rygorem niekorzystnych dla siebie skutków procesowych, na okoliczności przemawiające za niedoręczeniem pisma w miejscu pracy adresata osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji, podważając w ten sposób podstawę faktyczną tego domniemania lub w inny sposób wzruszyć to domniemanie." (wyrok NSA z dnia 12 maja 2009 r., II FSK 102/08, Lex 546995). W rozpoznawanej sprawie okoliczność spełnienia przy doręczeniu przesyłki skarżącej w trybie art. 148 § 1 i § 2 pkt 2 ord. pod. trafnie budzi wątpliwości. W świetle oświadczenia sekretarki jest oczywiste, że nie była zatrudniona w firmie skarżącej. Ale to, czy była upoważniona do odbioru korespondencji to nie jest jednak oczywiste. To oznacza, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. W związku z art. 228 § 1 pkt 2 i art. 148 § 1 i § 2 pkt 2 ord. pod. są uzasadnione i prowadzą do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego Słupsku z dnia 12 lipca 2017 r. 8. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2, art. 210 § 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018.265).