VII SA/Wa 1556/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (spr.), Protokolant sekr. sąd. Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2018 r. sprawy ze skargi J. D. i M. D. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] marca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków oddala skargę Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego znak [...] z [...] marca 2017 r. w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy: W dniu [...] maja 2000 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków we [...] (dalej: [...]WKZ, organ I instancji) wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wpisu do rejestru zabytków zespołu [...] w granicach historycznych z zachowaną historyczną zabudową. Decyzją z dnia [...] lipca 2000 r. [...]WKZ wpisał do rejestru zabytków miasta [...] dobro kultury w postaci [...]. W historycznych granicach założenia znalazły się następujące obiekty objęte ochroną konserwatorską: budynek administracyjny z portiernią, główna hala przędzalni z budynkiem maszyny parowej, warsztatu i stołówki, budynek kotłowni, warsztat mechaniczny oraz hala mechaniczna. Na skutek odwołania złożonego przez syndyka masy upadłości ww. przedsiębiorstwa, Generalny Konserwator Zabytków decyzją z [...] marca 2001 r. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji z uwagi na uchybienia formalne i nieprawidłowe ustalenie stron. Decyzją z [...] lipca 2001 r. [...]WKZ, po dokonanych oględzinach przedmiotu ochrony w dniu 7 czerwca 2001 r., ponownie orzekł o wpisaniu do rejestru zabytków województwa [...] dobro kultury - dawny zespół tkalni i przędzalni bawełny, obecnie [...], przy ul. [...] we [...], w skład którego wchodzą: budynek administracyjny z portiernią i łącznikiem, główna hala produkcyjna z budynkiem maszyny parowej, stołówką i warsztatem, budynek kotłowni z wieżą ciśnień, budynek warsztatu, budynek hali, z wyłączeniem współczesnych przybudówek, wraz z częścią działki nr [...]. Na skutek odwołania złożonego przez syndyka, Minister Kultury (obecnie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, dalej: Minister, organ odwoławczy) decyzją znak z dnia [...] maja 2002 r. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji celem wyjaśnienia, na czym polegają walory architektoniczne obiektu i jakie wartości spowodowały ochronę jako obiektu techniki i kultury materialnej. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2002 r. organ I instancji dopuścił Fundację [...] we [...] do udziału w przedmiotowym postępowaniu na prawach strony. W dniu 10 czerwca 2002 r. syndyk masy upadłości [...] we [...] sprzedał [...] (dalej: skarżący) prawo użytkowania wieczystego działek o numerach: [...] o łącznej powierzchni 5,9489 ha wraz z prawem własności budynków i budowli, stanowiących odrębne nieruchomości. Ponownie rozpoznając sprawę, po oględzinach dokonanych w dniu 12 grudnia 2002 r. i 24 stycznia 2003 r. oraz po uzyskaniu opinii biegłego architekta [...] z [...] października 2002 r., z której wynika, że przedmiotowa zabudowa to jeden z ostatnich kompletnych historycznych zespołów przemysłowych na terenie [...], który należy objąć ochroną konserwatorską, organ I instancji decyzją z [...] lutego 2003 r. wydał decyzję o wpisie do rejestru zabytków województwa [...] następujące dobro kultury: - [...]–[...], obecnie [...] przy ul. [...] nr [...] we [...], w skład którego wchodzą następujące budowle: budynek administracyjny z portiernią i łącznikiem, główna hala produkcyjna z budynkiem maszyny parowej, stołówką i warsztatem, wieża ciśnień, warsztaty przemysłowe, hala czesalni, z wyłączeniem współczesnych dobudówek, wraz z częścią działek nr [...], na której jest usytuowany, w granicach określonych na załączniku graficznym. Jednocześnie umorzył postępowanie w części dotyczącej budynku kotłowni z kominem w związku z ich wyburzeniem w październiku 2002 r. Na skutek odwołania złożonego przez skarżących, aktualnych właścicieli zespołu, Minister decyzją z dnia [...] maja 2003 r. orzekł o uchyleniu z przyczyn formalnych zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, zalecając ścisłe określenie przebiegu granic obszaru objętego wpisem do rejestru zabytków. Decyzją z [...] listopada 2003 r. [...]WKZ orzekł o wpisaniu do rejestru zabytków województwa [...] następujące dobro kultury: - [...] – budynek administracyjny z portiernią i łącznikiem, główną halę produkcyjną z budynkiem maszyny parowej, stołówką i warsztatem, wieżę ciśnień, warsztaty przemysłowe, halę czesalni, z wyłączeniem współczesnych dobudówek, tj. obiekty wchodzące w skład dawnego [...], następnie [...] przy ul. [...] nr [...] we [...] wraz z gruntem pod przedmiotowymi budynkami, w granicach określonych na załączniku graficznym nr 3. Jednocześnie organ I instancji umorzył postepowanie w części dotyczącej budynku kotłowni z kominem i otoczenia obiektów kubaturowych. Na skutek odwołania złożonego przez skarżących, Minister decyzją z [...] maja 2004 r. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji (zalecono przeprowadzenie aktualnych oględzin obiektów oraz wyeliminowanie 2 różnych trybów postępowania w jednej decyzji: z art. 104 i art. 105 k.p.a.). Organ I instancji w dalszym toku postępowania przeprowadził oględziny w dniu 15 grudnia 2004 r. oraz uzyskał opinię Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków we [...] z dnia [...] lipca 2005 r. i Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków Dział Ekspertyz i Analiz w [...] z dnia [...] września 2005 r. Decyzją z [...] października 2005 r. [...]WKZ orzekł o wpisie do rejestru zabytków województwa [...] następujące zabytki nieruchome: budynki [...], następnie [...], obecnie Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego [...] przy ul. [...] nr [...] we [...] w postaci: budynku portierni z bramą przejazdową (łącznikiem) na działce nr [...], budynku głównej hali produkcyjnej z budynkiem po dawnej maszynie parowej w elewacji [...] oraz z budynkiem dawnej stołówki i warsztatów naprawczych w elewacji północno-wschodniej na działce nr [...], budynku dawnej wieży ciśnień na działce nr [...], budynku dawnych warsztatów przemysłowych na działce nr [...], budynku dawnej czesalni na działce nr [...] - wraz z gruntem pod przedmiotowymi budynkami, w granicach określonych w załączniku graficznym. Na skutek złożonego przez skarżących odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] marca 2007 r. orzekł o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 marca 2008 r. w sprawie I SA/Wa 1754/07 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z uwagi na przepis art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. (decyzja doręczona nie skarżącym jako wieczystym użytkownikom gruntu, tylko [...] Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Usługowemu we [...]). Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Minister utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję [...]WKZ z dnia [...] października 2005 r., wpisującą do rejestru zabytków pięć budynków wchodzących w skład zespołu dawnej [...], następnie [...], obecnie Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego [...], położonego we [...] przy ul. [...] nr [...]. Od powyższej decyzji skarżący złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 16 października 2013 r. w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 2883/12 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że kontrolowana decyzja organu odwoławczego wydana została po prawie 5 latach od wydania opinii, które były podstawą merytoryczną orzeczenia o wpisie do rejestru zabytków. Poza tym Minister nie podjął żadnych działań w celu ustalenia, w jakim stanie znajdują się obecnie budynki, których dotyczy postępowanie i czy na skutek przeprowadzonych prac remontowych nie utraciły one walorów zabytkowych. Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. Minister orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji [...]WKZ z dnia [...] października 2005 r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał na rozbieżności w opisie stanu faktycznego budynków, przedstawionym w protokole z oględzin z [...] maja 2014 r. i w decyzji [...]WKZ z [...] października 2005 r. oraz na brak oceny elementów stanowiących wyznaczniki wartości zabytkowych. Zalecił, aby precyzyjnie określić przedmiot i zakres ochrony konserwatorskiej przez uściślenie, czy wpis dotyczy zabytków o indywidualnych, samoistnych wartościach zabytkowych, czy też jest to wpis obszarowy oraz na konieczność uaktualnienia danych geodezyjnych, tj. numerów działek, na których położone są budynki, gdyż na przestrzeni lat od 2005 r. doszło do licznych zmian w danych ewidencyjnych gruntu, oraz określenia aktualnych ksiąg wieczystych. W toku ponownego rozpoznania sprawy [...]WKZ przeprowadził oględziny w dniach: 27 listopada 2014 r. i 11 grudnia 2014 r. Skarżący wnieśli uwagi do protokołu oraz przedstawili "Ekspertyzę techniczną określającą możliwość dalszego użytkowania dawnej [...], położonych na terenie Przedsiębiorstwa [...]", wykonaną we wrześniu 2014 r., książkę obiektu budowlanego hali produkcyjnej, założoną 3 września 1987 r. i zamkniętą 21 października 2003 r., zawierającą dane identyfikacyjne obiektu (str. 3), plan sytuacyjny obiektu, wykaz protokołów kontroli okresowych stanu technicznej sprawności obiektu (str. 8-12); kserokopie dokumentacji zdjęciowej; protokoły z odbioru technicznego dźwigarów (7 szt.); protokół odbioru technicznego pokrycia [...]. Decyzją z dnia [...] września 2015 r. [...]WKZ orzekł o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa [...] zespołu budowlanego dawnej [...], obecnie [...] sp. z o.o. przy ul. [...] nr [...] we [...], obejmującego: 1) budynek portierni z bramą przejazdową, 2) budynek głównej hali produkcyjnej (z aneksami dawnej maszyny parowej, stołówki i warsztatów), 3) budynek dawnej wieży ciśnień (z warsztatem mechanicznym), 4) budynek dawnych warsztatów przemysłowych, 5) budynek dawnej czesalni, położonego na działkach o numerach: [...], obręb [...]. Lokalizację i granice wpisu przedstawiono na załączniku graficznym. Na skutek odwołania złożonego przez skarżących, Minister decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Jako podstawę powyższego Minister wskazał, że w trakcie prowadzonego przez organ I instancji postępowania nie ustalono precyzyjnie przedmiotu postępowania, a decyzja z [...] września 2015 r. jest w tym zakresie wewnętrznie sprzeczna. Uznał, że wobec braku precyzyjnego określenia przedmiotu i zakresu ochrony konserwatorskiej, zaskarżona decyzja obciążona jest istotną wadą. Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji w dniu [...] kwietnia 2016 r. przeprowadził oględziny przedmiotowego zespołu budynków. W dniu 22 kwietnia 2016 r. skarżący złożyli zastrzeżenia do oględzin podnosząc, że protokół, odczytany częściowo, został napisany nierzetelnie, a jego treść nie została na miejscu sprostowana. Zdaniem skarżących protokół został sporządzony nierzetelnie i niezgodnie ze stanem faktycznym. Postanowieniem Nr [...] z [...] lipca 2016 r. [...]WKZ dopuścił jako dowód w niniejszym postępowaniu następujące dokumenty: 1. opracowanie [...],[...], Raport serii [...] nr [...],[...],[...] 1987; 2. Kartę ewidencyjną Oddział [...],[...], ul. [...], aut. [...], mgr inż. arch. [...], 08-12.2000 r.; 3. Kartę ewidencyjną Główna hala produkcyjna, [...], ul. [...], aut. [...], mgr inż. arch. [...], 08-09.2000 r.; 4. Kartę ewidencyjną Dawna [...], ul. [...], aut. [...], mgr inż. arch. [...], 08. 1999-12.2000 r.; 5. Kartę ewidencyjną Budynek administracyjny z portiernią, [...], ul. [...], aut. [...], mgr inż. arch. [...], 08.-09.2000 r.; 6. Kartę ewidencyjną [...], ul. [...], aut. [...], mgr inż. arch. [...], 08.-12.2000 r.; 7. Kartę ewidencyjną Dawna [...], ul. [...], aut. [...], mgr inż. arch. [...], 08.-12.2000 r.;8. Opinię dotyczącą zasadności i konieczności objęcia ochroną konserwatorską historycznego [...] na [...] poprzez wpis do rejestru zabytków, znak: [...], z [...].10.2002 r., aut. dr inż. arch. [...],[...]; 9. Analizę wartości zabytkowej dawnych zakładów przemysłowych [...] oraz osiedla [...], wykonaną przez Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków we [...], z [...].07.2005 r., znak: [...]; 10. Opinię Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków Dział Ekspertyz i Analiz, znak: [...], z [...].09.2005 r., w sprawie zasadności wpisu do rejestru zespołu [...] dawnej [...] przy ul. [...] we [...] (z dokumentacją fotograficzną na płycie CD). Decyzją znak: [...] z [...] października 2016 r. [...]WKZ, działając na podstawie art. 89 pkt 2 i art. 9 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r., poz. 1446, zwanej dalej: u.o.z.o.z.) oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.), orzekł o wpisaniu do rejestru zabytków nieruchomych województwa [...] zespołu budowlanego dawnej [...], obecnie "[...]", przy ul. [...] nr [...] we [...], w granicach działek: [...], obręb [...], złożonego z: 1) budynku portierni z bramą przejazdową, 2) budynku głównej hali produkcyjnej (z aneksami dawnej [...]), 3) budynku dawnej wieży ciśnień (z warsztatem mechanicznym), 4) budynku dawnych warsztatów przemysłowych, 5) budynku dawnej [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że uwzględniając uwagi organu odwoławczego oraz zastrzeżenia stron, ponownie ustalił stan faktyczny i prawny sprawy. Stan faktyczny ustalono na podstawie: oględzin zespołu, kart ewidencyjnych wykonanych w 2000 r. aut. [...], dokumentacji "[...]", autorstwa [...], opracowanej w 1987 r. w [...], opinii dotyczącej zasadności i konieczności objęcia ochroną konserwatorską historycznego zespołu [...] na [...] poprzez wpis do rejestru zabytków, dr. inż. arch. [...] z dnia [...] października 2002 r., opinii Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków Działu Ekspertyz i Analiz z dnia [...] września 2005 r., opinii Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków we [...] z dnia [...] lipca 2005 r. Z aktualnych danych pozyskanych z Zarządu Geodezji, Kartografii i Katastru Miejskiego we [...] (tj. mapy ewidencji gruntów i budynków) organ I instancji ustalił, że przedmiotowy zespół budowlany usytuowany przy ul. [...], w granicach działek o numerach: [...] obręb [...]. Tworzy on obraz dużego zakładu [...] z końca XIX wieku, w którym nadal czytelne są związki funkcjonalne pomiędzy poszczególnymi obiektami. Według opinii z 22 października 2002 r. [...], zakład zbudowała w 1890 r. rodzina [...] w oparciu o swoje wcześniejsze doświadczenia, tradycje zdobyte w czasie budowy i eksploatacji przędzalni wełny, uruchomionej we [...] w 1842 r. Z opracowania "Zabytki techniki w przemyśle włókienniczym na terenie [...] i województwa [...]" z 1987 r. wynika, że jednolitość zespołu podkreślają znakomicie zachowane elewacje obiektów wszystkie wykonane z cegły klinkierowej, zdobione skromnym historyzującym detalem architektonicznym w postaci pilastrów, gzymsów, opasek okiennych, cokołów, itp. Zakład jest znakomitym i jednostkowym przykładem umiejętności pogodzenia nowoczesnej technologii prowadzonej w obiektach przemysłowych o zabytkowym charakterze. Faktem jest, że w wyniku prowadzonych przez właścicieli prac remontowych elewacje budynku głównej hali produkcyjnej z warsztatem i stołówką zostały otynkowane, w budynku warsztatów otynkowano elewację północno-wschodnią, a otwory okienne zamurowano i otynkowano, portiernię z przejazdem pomalowano, wymieniono pokrycia dachowe. Przeprowadzone prace nie miały negatywnego wpływu na charakter i stylistykę zabytków, tym bardziej, że w budynku głównej hali w pierwotnej ceglanej formie pozostawiono podziały lizenowe, gzymsowe, obramienia otworów, a w budynku warsztatów zachowano obramowania otworów okiennych wraz z charakterystycznymi rozetkami. Wprowadzone zmiany nie ingerowały w ich kubatury. Organ I instancji podał dalej, że wszystkie obiekty skupione są wokół głównej hali przędzalni, będącej najważniejszym elementem zespołu i jednocześnie położone są w swoim bezpośrednim sąsiedztwie. Parterowa hala przędzalni, doświetlona przez świetliki w dachu, mieściła prząśnice wózkowe poruszane energią przesyłaną z maszyny parowej. Stabilne ciśnienie wody niezbędnej do funkcjonowania maszyny parowej zapewniała wieża ciśnień usytuowana przy północnym narożniku hali. Naprzeciwko północno-zachodniej elewacji hali usytuowany jest budynek czesalni, a naprzeciwko północno-wschodniej budynek warsztatów. Przy wschodnim narożniku hali znajduje się portiernia z bramą przejazdową, a poszczególne obiekty skomunikowane są pasami drogowymi. W latach 1943-45 zakład został przystosowany do produkcji zbrojeniowej. Mimo zniszczeń wojennych zachował się kompletny układ przestrzenny zakładu oraz prawie wszystkie budynki. W okresie powojennym funkcjonował jako [...] i nadal pełnił swoją pierwotną funkcję, aż do zamknięcia w 1999 r. Następnie wszedł w skład [...], obecnie "[...]".Wejście na teren zakładu prowadzi przez portiernię z bramą przejazdową (łącznikiem), wzniesioną w latach 20. XX wieku. Jest to obiekt murowany z cegły, w części mieszczącej portiernię 2-kondygnacyjny, nakryty stropami płaskimi. Przejazd wysoki, prostokątny, nakryty stropem żelbetowym na podciągach i wielobocznych, wolnostojących i przyściennych filarach żelbetowych o geometrycznych głowicach. Elewacje o zróżnicowanej ilości osi, otynkowane, wykorzystują skromny detal nawiązujący do stylistyki art deco: gzymsy wieńczące i obramienia otworów drzwiowych o wklęsłej formie, obramienia otworów okiennych w formie półwałka. W latach 2005-2014 wymieniono pokrycie dachu, a wnętrze portierni zaadaptowano na cele biurowe. Organ I instancji podał, że budynek głównej hali produkcyjnej, z aneksami po dawnej maszynie parowej, stołówce i warsztatach naprawczych, wzniesiony został w 1890 r. To obiekt murowany z cegły, z wydzielonym kamiennym cokołem z nieregularnych ciosów granitu (w północnej części elewacji północno-wschodniego i północno-zachodniego aneksu dawnej stołówki z warsztatem część cokołowa przesłonięta jest rampą). Wtórnie otynkowane elewacje zachowały ceramiczny detal utrzymany w stylistyce neogotyku, tj. lizeny, gzymsy pasowe i schodkowo-konsolkowe, obramienia okulusów. Nad budynkiem hali założono dach szedowy o konstrukcji drewnianej, wsparty na stalowych słupach, usztywniony belkami drewnianymi, nad aneksem maszyny parowej dach jest jednopołaciowy, o konstrukcji metalowej, kryty blachą falistą. W latach 2005-2014 przeprowadzono prace remontowe, m.in. w 2008 r. miała miejsce naprawa węzła dachu szedowego i połaci dachowej, w 2010 r. wykonanie i montaż podpór dźwigarów, wzmocnienie drewnianych belek usztywniających konstrukcję dachu oraz uszczelnienie koryt dachu szedowego nowoczesnym materiałem membranowym. Budynek dawnej wieży ciśnień z warsztatem mechanicznym położony jest w bezpośrednim sąsiedztwie głównej hali produkcyjnej. Wzniesiony został w 1890 r. wraz z budynkiem głównej hali. To obiekt założony na wydłużonym prostokącie, złożony z dwóch prostopadłościennych brył - 4-kondygnacyjnej wieży z 1-kondygnacyjnym warsztatem, nakrytych dachami dwuspadowym i pulpitowym. Elewacje, z wydzielonym cokołem z kamiennych nieregularnych ciosów, licowane są klinkierem. Uzyskały symetryczny i rytmiczny układ osi okiennych, odmienny w obu częściach budynku. Przy ich kompozycji zastosowano bogactwo ceramicznego detalu utrzymanego w stylistyce neogotyku i stylu arkadowego: fryz arkadkowy, gzyms kostkowy, lizeny, zworniki, parapety, profilowane kształtki na zamknięciu cokołu. Stan obiektu jest zły; w latach 2001-2015 nie były tam prowadzone prace remontowe. Stwierdzone w obiekcie zniszczenia i uszkodzenia to: zawilgocenie ścian, zniszczenie tynków, nieszczelność, uszkodzenia i braki pokrycia dachowego, ubytki oszklenia, zniszczenia rynien i rur spustowych, uszkodzenia gzymsów, przemurowania muru w strefie podgzymsowej w elewacjach północno-zachodniej, południowo-zachodniej, południowo-wschodniej, zniszczony północno-zachodni narożnik wieży w części podgzymsowej i gzyms wieńczący północno-zachodni, widoczne ubytki cegły, uszkodzenia detalu ceramicznego, wypłukane spoiny, uszkodzenia kamiennych elementów cokołu. Budynek dawnych warsztatów przemysłowych został wzniesiony około 1925 r. Usytuowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie głównej hali produkcyjnej. Jest to obiekt wolnostojący, założony na prostokącie, murowany z cegły, o prostopadłościennej, jednokondygnacyjnej bryle nakrytej dachem szedowym. Elewacje z wydzielonym cokołem z kamiennych nieregularnych ciosów, licowane są klinkierem. Elewacje: południowo-zachodnia, południowo-wschodnia i północno-zachodnia uzyskały symetryczny i rytmiczny układ osi okiennych, a w elewacjach północno-zachodniej i południowo-wschodniej każdą z osi podkreślono szczytem dachu szedowego. Zastosowano skromny detal nawiązujący do stylistyki art deco: obramienia otworów okiennych i drzwiowych w formie półwałka, parapety, pasy nadproża z rozetą na osi, wklęsłe gzymsy. Całości dopełnia połączenie naturalnego koloru cegły z szarym kamieniem i jasnym detalem architektonicznym. Budynek pełni obecnie funkcję gospodarczą. W latach 2005-2014 w obiekcie wykonano prace: zamurowano otwory okienne, przebito wtórny otwór drzwiowy w elewacji północno-wschodniej, w elewacji południowo- wschodniej wprowadzono wtórne otwory bramne. Budynek dawnej czesalni wzniesiony został około 1925 r. Usytuowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie głównej hali produkcyjnej. Jest to obiekt wolnostojący, założony na rzucie kwadratu, murowany z cegły, o prostopadłościennej, jednokondygnacyjnej bryle z żelbetową konstrukcją szedowego dachu wspartą na murowanych filarach i żelbetowych podciągach. Elewacje, z wydzielonym cokołem z kamiennych nieregularnych ciosów, licowane są klinkierem i spoinowane. Artykułują je prostokątne otwory okienne o zróżnicowanej wielkości, wypełnione stolarką drewnianą i metalową armaturą o drobnych podziałach. Elewacje północno-wschodnia i południowo-zachodnia zamykają trójkątne szczyty szedowego dachu ujęte gzymsami. W latach 70-tych XX wieku do budynku od północno-zachodniej i południowo-zachodniej dostawiono wtórną dobudowę. W latach 2000-2014 wymieniono przeszklenia szedowego dachu. W okresie powojennym budynek pełnił różne funkcje, m.in. magazynowe, obecnie jest nieużytkowany i niedostępny. Stwierdzone w obiekcie zniszczenia i uszkodzenia to: niekompletne oszklenie dachów, zawilgocenie elewacji, uszkodzenia kamiennych elementów cokołu, uszkodzenia gzymsów, zniszczone rynny, rury spustowe i opierzenia, w elewacjach północno-wschodniej, południowo-wschodniej, ślady przemurowań, ślady po zamurowanych otworach oraz wtórnie przebite otwory drzwiowe. Wskazał, iż część obiektów, tj. główny budynek hali, budynek warsztatów mechanicznych i portiernia z bramą przejazdową, zostały zaadaptowane do pełnienia nowych funkcji. Były poddawane remontom i modernizacjom. Pozostałe obiekty, tj. budynki hali czesalni i wieży ciśnień z warsztatem, których nie włączono w proces produkcyjny, nie poddawano jakimkolwiek pracom modernizacyjnym czy zabezpieczającym, w następstwie czego ulegały one degradującemu działaniu czynników zewnętrznych. [...]WKZ podał, iż do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela nieruchomości lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy. Ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania układy urbanistyczne, ruralistyczne i zespoły budowlane. Zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Natomiast historyczny zespół budowlany oznacza powiązaną przestrzennie grupę budynków wyodrębnioną ze względu na formę architektoniczną, styl, zastosowane materiały, funkcję, czas powstania lub związek z wydarzeniami historycznymi. Stwierdził, iż przedmiotowy zespół budowlany dawnej tkalni i czesalni bawełny to dzieło człowieka stanowiące ślad minionej epoki, będące powiązaną przestrzennie i wyodrębnioną grupą budynków, reprezentującą wspólną funkcję, jaką był zakład włókienniczy. Ocenił, iż przedmiotowy zespół budowlany posiada wartość naukową. Znajduje to potwierdzenie w opinii [...] z [...] października 2002 r., w której stwierdzono, że przędzalnia [...] powstała w oparciu o najnowsze ówczesne osiągnięcia techniczne, funkcjonalne i architektoniczne, w oparciu o kompleksowy projekt obejmujący zabudowę fabryki oraz osiedla dla pracowników z zapleczem. Zakład zaliczany był do dużych w swojej branży, posiadał na początku 32 tys. wrzecion, w latach 20-tych liczba zwiększyła się do 40,2 tys. wrzecion. Ponadto zabudowa dawnej [...] to jeden z ostatnich kompletnych historycznych zespołów przemysłowych na terenie [...]. Zdaniem [...]WKZ, istotne znaczenie ma zachowanie oryginalnej kompozycji przestrzennej zakładu, na co wskazali i co podnieśli w opracowaniu "Zabytki techniki w przemyśle włókienniczym na terenie [...]" [...] wskazując, że zakład od lat 20-tych nie był rozbudowywany. Administracja zakładu przyjęła metodę rozwoju zakładu poprzez budowę nowych obiektów, a nie rozbudowywanie i przerabianie starych. Tak więc w prawie niezmienionym stanie przetrwały obiekty z czasów budowy firmy w 1890 r. Budynki, które przez wprowadzenie nowych technologii przestały być użyteczne adaptowano do nowych celów, dbając o zachowanie oryginalnej bryły budynku, np. w hali maszyny parowej urządzono centrale klimatyczne, w budynku wieży ciśnień urządzony jest warsztat elektryczny. Czytelne są nadal związki funkcjonalne poszczególnych obiektów, zachowały się bardzo dobrze stosowane w tym czasie konstrukcje poszczególnych obiektów. Nadto z opinii [...] wynika, że podstawową wartością jest tu zachowany prawie kompletny układ przestrzenny zabudowy przemysłowej, mieszkaniowej oraz usługowej, zaprojektowanej i zbudowanej według najlepszych wzorców architektury przemysłowej drugiej połowy XIX wieku. W opinii Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków we [...] z [...] lipca 2005 r. stwierdzono, że układ przestrzenny założenia, jaki zakład osiągnął do 1936 r. pozostał w zasadzie niezmieniony do dziś. Najpoważniejsze zmiany to wyburzenie obiektu z północno-zachodniego naroża (brak bliższych informacji, co do czasu i okoliczności) oraz budynku kotłowni wraz z kominem, co nastąpiło po maju 2002 r. Zachował się pierwotny układ i wystrój elewacji. Podobne stanowisko prezentuje Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków Dział Ekspertyz i Analiz w opinii z [...] września 2005 r. stwierdzając, że układ przestrzenny założenia fabrycznego uległ niewielkim przekształceniom do chwili obecnej i przedstawia stan po rozbudowie zakładu w latach 30. XX wieku (bez budynku kotłowni z kominem). W ocenie [...]WKZ, istotną jest okoliczność, że przedmiotowy zabytek zachował walor autentyczności i integralności przejawiający się w pierwotnej warstwie materiałowej, rozwiązaniach konstrukcyjnych, powiązaniach technologicznych. W przypadku zabytków techniki są one niełatwe do osiągnięcia, gdyż obiekty będące w nieustannej eksploatacji były modernizowane, rozbudowywane i przebudowywane. Nie umniejsza to wszakże w żadnym wypadku wartości dzieła techniki, a wręcz czyni je ciekawszym i bardziej wartościowym właśnie z naukowego punktu widzenia, gdyż ukazuje postęp techniczny i ilustruje etapy jego rozwoju. Przywołał w tym zakresie opinię Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków z [...] lipca 2005 r. w której stwierdzono, że przeprowadzone przez firmę [...] prace remontowe zakładu w sposób prawidłowy zachowały substancję zabytkową: układ przestrzenny zespołu, bryły poszczególnych budynków, elementy dekoracyjne fasad, jak ceglane lizeny i fryzy arkadkowe głównej hali przędzalni, czy obramienia okienne wraz z dekoracyjnymi rozetkami budynku warsztatów mechanicznych. Kształt otworów okiennych budynku portierni i administracji, mimo wymiany stolarki, jak również nowe, ceramiczne pokrycia dachowe dostosowano do charakteru obiektów, co wpływa korzystnie na czytelność odbioru historycznego układu budowli i zespołu. Istotnym również jest fakt, że zakład nie został zniszczony w 1945 r., rozpoczął pracę po zakończeniu działań wojennych i był eksploatowany do czasu upadłości. Zatem zachowane zostały wszystkie najważniejsze budynki powstałe do końca II wojny światowej, których lokalizacja i rozwiązania technologiczne odzwierciedlają powiązania technologiczno-funkcjonalne, a jednocześnie umożliwiają odczytanie ich funkcji. Tym samym przedmiotowy zespół budowlany jest swoistym dokumentem naukowym, unikatowym w skali [...]. Odnosząc się do waloru artystycznego zespołu, organ I instancji podał, że w architekturze przemysłowej przejawia się on w dopasowaniu formy architektonicznej do funkcji, co związane jest z odpowiednimi rozwiązaniami konstrukcyjno-budowlanymi. W przypadku hali przędzalni z pomieszczeniem maszyny parowej, stołówką i warsztatem, budynku warsztatów przemysłowych i budynku czesalni uwidocznia się w kształtowaniu brył jako prostopadłościennych, parterowych form założonych na prostokącie lub wieloboku, nakrytych dachami szedowymi. Budynek wieży ciśnień oraz portiernia z przejazdem to również prostopadłościenne formy, ale o zróżnicowanych gabarytach, podyktowanych przyporządkowaną im funkcją. Ukształtowanie elewacji narzucone było wymogami technologicznymi, w związku z czym były pozbawione otworów okiennych (główna hala [...]), bądź przeprute równomiernie rozmieszczonymi osiami okiennymi (np. [...]). Zarówno szedowe dachy, jak i regularne rozmieszczenie otworów okiennych miało na celu zapewnienie bezpieczeństwa pracy, tzn. odpowiedniego doświetlenia i wentylacji. Jednocześnie nadawało elewacjom i dachom wrażenia ażurowości. Wszystkie budynki zachowały do chwili obecnej niezmienioną konstrukcję dostosowaną do pierwotnie pełnionych funkcji, a także wynikające z niej pierwotne ukształtowanie bryty. Dokonane w przejeździe bramnym zmiany, polegające na przekształceniu łuku przejazdu, zamurowaniu w elewacji południowo-wschodniej w formie blendy otworu drzwiowego południowego, jak też wprowadzenie wtórnej metalowej konstrukcji dachu nad aneksem maszyny parowej, a także wtórne zamurowanie otworów okiennych i przebicie otworów drzwiowych w elewacji północno-wschodniej i południowo-wschodniej budynku warsztatów nie spowodowało utraty przez nie wartości architektonicznych. Zmiany wprowadzone w budynku dawnej wieży ciśnień z warsztatem mechanicznym, polegające na przemurowaniu muru w strefie podgzymsowej w elewacjach: północno-zachodniej, południowo-zachodniej, południowo-wschodniej, a w budynku dawnej czesalni w elewacjach: północno-wschodniej, południowo-wschodniej czytelne ślady przemurowań, ślady po zamurowanych otworach oraz wtórnie przebite otwory drzwiowe, nie spowodowały utraty wartości architektonicznych ww. obiektów. Organ I instancji stwierdził, że architektura zespołu operuje też całą gamą środków o stylistyce historyzującej, charakterystycznej dla XIX i XX wieku budownictwa przemysłowego, co podkreśla również Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w opinii z [...] lipca 2005 r. wskazując, że XIX-wieczne obiekty przemysłowe charakteryzuje ceglana dekoracja w postaci lizen, arkadek schodkowych oraz obramień licznych okrągłych okienek doświetlających hale (częściowo zamurowanych), kontrastujących z gładką powierzchnią tynkowanych ścian. Obiekty lat 20. XX wieku charakteryzuje przede wszystkim użycie cegły nie tylko dla drobniejszych elementów dekoracyjnych (arkadek, rozetek, lizen), ale całości ścian (ceglane fasady pojawiają się również w zabudowie osiedla). Wyjątkiem jest otynkowany budynek portierni i żelbetowy łącznik, co jednak związane jest z utrzymaniem stylistycznej jedności z budynkiem administracji. Nowością, która jednak pojawia się i łączy portiernię z zabudowaniami fabrycznymi, są prostokątne okna ujęte w przypominające wałek obramienie, widoczne w budynku warsztatów mechanicznych. Ocenił, iż wartość historyczna ww. zabytku polega na znaczeniu dla historii miasta i przemysłu przędzalniczego. Zespół, usytuowany pierwotnie poza granicami ośrodka miejskiego, na terenie dawnej wsi [...], włączonej w wyniku procesów urbanizacyjnych w granice miasta w 1928 r., stanowi obecnie niezwykle cenny i ważny element układu urbanistycznego dzielnicy [...]. Podał nadto, iż główna hala produkcyjna jest przykładem hali szedowej, która na terenie [...] występuje od 3 ćwierćwiecza XIX wieku. Ten typ konstrukcji był najnowocześniejszym osiągnięciem tamtych lat i stosowany był przede wszystkim w tkalniach mechanicznych. W konkluzji [...]WKZ ocenił, iż przedmiotowy zespół jest znakomitym przykładem badawczym w pracy nad rozwojem i przemianami architektury obiektów przemysłowych w ogóle, a we [...] w szczególności, i daje obraz dużego zakładu [...] z końca XIX wieku oraz zmian zachodzących w nim na przestrzeni następnych lat. Zakład jest jednym z najstarszych i najlepiej zachowanych tego typu zespołów przemysłowych w Polsce. Zatem reprezentuje wartość historyczną, architektoniczną oraz naukową, jest materialnym świadectwem przeszłości miasta i istotnym elementem lokalnej tożsamości kulturowej. W odwołaniu złożonym na powołane rozstrzygnięcie skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wydanej decyzji zarzucili naruszenie: 1. art. 107 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. przez wydanie przez organ I instancji decyzji do podmiotu niebędącego stroną w przedmiotowej sprawie; 2. art. 81 w związku z art. 10 k.p.a. przez brak zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu, polegającego na uniemożliwieniu przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Decyzją znak: [...] z [...] marca 2017 r. Minister, działając na podstawie art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 u.o.z.o.z. oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zarówno w aspekcie historii zespołu, jak i aktualnego jego stanu zachowania. Przedmiotowy zespół zachował historyczną kompozycję przestrzenną, obrazującą powiązania technologiczno-funkcjonalne dawnego zakładu przemysłowego. Kompozycja ta odzwierciedla rozwój zespołu od momentu jego powstania w 1890 r. (jako zakładu rodziny [...]) do 1936 r., kiedy to zakończono jego rozbudowę. Zakład ten nie został zniszczony w 1945 r. i po II wojnie światowej podjął produkcję jako Zakłady [...] (do 1999 r.), obecnie jest użytkowany przez firmę "[...]". W toku eksploatacji i rozbudowy zakładu większość obiektów budowlanych była użytkowana w sposób zapewniający ich utrzymanie, a konieczne adaptacje i remonty obiektów nie naruszyły jego historycznej formy. Tym samym, zespół budowlany przy ul. [...] we [...] zachował się jako kompletny historyczny zespół przemysłowy. Wpisane do rejestru zabytków obiekty budowlane, tworzące ww. zakład, pomimo koniecznych remontów i nieznacznych przekształceń, nadal posiadają autentyczną substancję zabytkową, reprezentowaną przez oryginalną bryłę oraz wyraz architektoniczny, charakterystyczny dla tego typu budownictwa i czasu powstania (wartość artystyczna). Zarówno poszczególne obiekty budowlane, jak i ich wzajemne relacje przestrzenne, dokumentując historię ww. zakładu stanowią cenny materiał badawczy z zakresu historii miasta, architektury oraz przemysłu (wartość naukowa i historyczna). Tym samym, w ocenie Ministra, zespół budowlany dawnej [...] przy ul. [...] we [...] w pełni zasługuje na objęcie go wpisem do rejestru zabytków, wypełniając przesłanki definicji legalnej zabytku nieruchomego, wyrażone w art. 3 pkt 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt. 1 lit b u.o.z.o.z. Ponadto w pełni odpowiada definicji historycznego zespołu budowlanego, zawartej w art. 3 pkt 15 u.o.z.o.z. Stwierdził również, że okoliczności dotyczące stanu technicznego i dokonanych przekształceń w obiektach budowlanych, były dostatecznie rozważone i ocenione przez organ I instancji, co znalazło odzwierciedlenie w treści zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy stwierdził ich niezasadność. Wyjaśnił w tym zakresie, że zaskarżona decyzja została skutecznie doręczona właścicielom zabytkowej nieruchomości skarżącym (osobom fizycznym), właściwie umocowanemu przedstawicielowi Skarbu Państwa (prezydentowi miasta) oraz dopuszczonej na prawach strony organizacji społecznej (Fundacji [...] we [...]). Natomiast firma [...] została przywołana w treści decyzji jedynie jako aktualna nazwa zespołu przemysłowego, identyfikująca ten zabytek. Nie może być zatem mowy o skierowaniu ww. decyzji do podmiotu niebędącego stroną w sprawie. Nie stwierdził także, by w toku postępowania pierwszoinstancyjnego doszło do naruszenia przepisu art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. Jak wynika z akt sprawy, pismem z 13 maja 2016 r. [...]WKZ przesłał skarżącym protokół oględzin zabytku, przeprowadzonych 20 kwietnia 2016 r., który na życzenie stron uzupełnił, przesyłając spis budynków zespołu oraz płytę CD ze zdjęciami i ich opisami. Postanowieniem Nr [...] z [...] lipca 2016 r. organ I instancji dopuścił szereg dowodów z opracowań ewidencyjnych, opinii i ekspertyz. Jednocześnie w treści postanowienia organ zawiadomił strony o możliwości zapoznania się z tymi dowodami w wyznaczonym terminie. Postanowienie to zostało skutecznie doręczone skarżącym. Następnie pismem z 15 lipca 2016 r. [...]WKZ zawiadomił strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w wyznaczonym terminie. Pismo to zostało skutecznie doręczone skarżącym, którzy jednak nie skorzystali z przysługującego im prawa do czasu wydania zaskarżonej decyzji. Skargę na powołane rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego złożyli skarżący, wnioskując o stwierdzenie nieważności zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie: 1. art. 107 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. przez wydanie przez organ I instancji i utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy decyzji skierowanej do podmiotu niebędącego stroną w przedmiotowej sprawie; 2. art. 81 w związku z art. 10 k.p.a. przez brak zapewnienia stronom czynnego udziału polegającego na uniemożliwieniu stronom przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; 3. art. 107 § 1 k.p.a. przez wydanie rozstrzygnięcia decyzji w treści nieodpowiadającej stanowi prawnemu i faktycznemu sprawy; 4. art. 77 § 1 w związku z art. 84 § 1 k.p.a. przez wydanie decyzji w oparciu o opinie biegłych, które zostały wydane w latach 2000–2005, a więc opinii nieaktualnych; 5. art. 28 k.p.a. przez dopuszczenie na prawach strony organizacji społecznej Fundacji [...] we [...]. W uzasadnieniu złożonego środka zaskarżenia skarżący stwierdzili, iż zarówno zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja są wadliwe, bowiem zostały skierowane do podmiotu niebędącego stroną w przedmiotowej sprawie. Co więcej, obie decyzje dotyczą podmiotu niemającego przymiotu strony; zostały one skierowane do Przedsiębiorstwa [...] przy ul. [...] we [...], czyli podmiotu niemającego przymiotu strony. Rzeczą oczywistą jest, iż stronami postępowania w przedmiotowej sprawie mogą być wyłącznie osoby fizyczne - właściciele nieruchomości, tj. skarżący. Skarżąca co prawda jako osoba fizyczna prowadzi przedsiębiorstwo pod firmą [...] przy ul. [...], jednakże nie powoduje to, iż przedsiębiorstwo pod firmą [...] mogłoby zostać uznane za adresata wydanych decyzji, a w konsekwencji za stronę przedmiotowego postępowania. Zdaniem skarżących w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 w związku art. 84 § 1 k.p.a. przez wydanie decyzji w oparciu o opinie biegłych, które zostały wydane w latach 2000–2005, a więc opinii nieaktualnych. Podnieśli, iż organy obu instancji dokonały rozstrzygnięcia na podstawie materiału dowodowego, na który składają się Karty ewidencyjne z 2000 r. oraz opinie datowane na rok 2002 i 2005. Zdaniem skarżących dokumenty opracowane 17 lat temu nie mogą stanowić podstawy do wydania rzetelnej decyzji w 2017 r. Skarżący wskazali, iż stroną przedmiotowego postępowania jest organizacja społeczna - Fundacja [...] we [...]. W żadnym miejscu swoich decyzji organy nie wykazują, dlaczego przedmiotowej organizacji został przypisany status strony. Stwierdzili nadto, iż nie zapewniono im w postępowaniu czynnego udziału polegającego na umożliwieniu wypowiedzenia się co do całości zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji w sprawie. Organ wydający decyzję nie umożliwił im zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia, tym samym naruszył obowiązek wynikający z art. 10 § 1 k.p.a. Podali dalej, iż nie kwestionują celowości obejmowania ochroną określonych nieruchomości jako dóbr kultury, jednak wpisanie na listę obiektów chronionych niektórych nieruchomości, np. głównej hali produkcyjnej, uniemożliwia podjęcie pewnych inwestycji, co skutkuje na dalszą perspektywę rozwoju przedsiębiorstwa. Ponadto cześć nieruchomości wskutek koniecznych remontów utraciło swój pierwotny charakter, co dyskwalifikuje je jako zabytki. W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd stwierdza nieważność decyzji , jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu, kontrolowana decyzja nie narusza prawa. Zgodnie z art. 7 pkt 1 u.o.z.o.z., jedną z form ochrony zabytków jest wpis do rejestru zabytków. Do rejestru zabytków wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu lub na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym ten zabytek się znajduje (art. 9 ust. 1 u.o.z.o.z.). Stosownie zaś do art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z. przez zabytek należy rozumieć nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Natomiast zabytek nieruchomy to nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1 ww. przepisu (art. 3 pkt 2 u.o.z.o.z.). W ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy właściwie ustaliły, że przedmiotowy zespół przemysłowy spełniał ww. ustawowe warunki wpisania do rejestru zabytków. Organy prawidłowo uznały i szczegółowo opisały walory historyczne, artystyczne i naukowe przedmiotowego zespołu, które to ustalenia Sąd orzekający w tej sprawie w całości aprobuje. Kontrolowana decyzja o wpisie do rejestru zabytków poprzedzona była wnikliwą analizą zasadności takiego wpisu, a organy, po długotrwałym (kilkunastoletnim) postępowaniu przedstawiły jednoznaczny i niebudzący wątpliwości materiał dowodowy. Organy konserwatorskie oceniły stan zachowania poszczególnych obiektów wchodzących w skład przedmiotowego zespołu budowlanego, dopuszczając w tym zakresie dowody z oględzin, opinii biegłych czy historycznych opracowań. Z uzasadnień obu decyzji wynika analiza zebranych dowodów pod kątem ustalenia wartości artystycznych, historycznych i naukowych przedmiotowego zespołu budowlanego dawnej [...]. Dla wykazania ww. wartości opinie z lat 2002-2005 nie zdezaktualizowały się i są nadal aktualne. Skarżący, podnosząc ten zarzut w skardze, nie przedstawili opinii przeciwnych. Wskazali jednak, że część nieruchomości na skutek koniecznych remontów utraciło swój pierwotny charakter, co dyskwalifikuje je jako zabytki. Jednak ten zarzut, zdaniem Sądu, jest nieudokumentowany i nie daje się obronić w świetle materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz oceny specjalistycznego organu konserwatorskiego, zaakceptowanej przez organ odwoławczy. Jak wynika z akt administracyjnych, w toku postępowania podczas oględzin dokonywanych wielokrotnie na przestrzeni lat od 2000 r. (7 czerwca 2001 r., 12 grudnia 2002 r., 15 grudnia 2004 r., 28 maja 2014 r., 27 listopada 2014 r., 11 grudnia 2014 r., 20 kwietnia 2016 r.) organ I instancji jako organ specjalistyczny ustalał, w jakim stanie technicznym znajduje się przedmiotowy zespół budowlany, jaki zakres remontów był przeprowadzany wobec poszczególnych budynków, jakich przekształceń dokonano w kontrolowanych obiektach budowlanych. Pomimo wykonania koniecznych remontów i prac budowlanych, nieznacznych przekształceń, przeprowadzanych w obiektach w okresie 2005-2010, organy konserwatorskie w dalszym ciągu stoją na stanowisku, że wpisane do rejestru zabytków obiekty budowlane, tworzące zakład dawnej tkalni i przędzalni bawełny, nadal posiadają autentyczną substancję zabytkową, która jest cennym materiałem badawczym z zakresu historii miasta, historii architektury oraz historii przemysłu, tzn. posiadają wartość artystyczną, naukową i historyczną, o której mowa w przepisie art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z.o.z. Zdaniem Sądu, organ I instancji nie miał obowiązku powoływania nowego biegłego w przedmiotowej sprawie, ponieważ brak jest podstaw faktycznych i prawnych do kwestionowania wydanych ekspertyz i opracowań jedynie z tego względu, że nie zostały sporządzone obecnie. Charakter zabytkowy przedmiotowego zespołu jest oczywisty, co zebrane w sprawie liczne opinie i opracowania odpowiednio dokumentują. Ponadto oceny wpisu do rejestru zabytków dokonuje organ konserwatorski, a jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, ocena ta nie musi być poprzedzona opinią biegłego (por. wyroki NSA z: 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 1885/11, publ. Lex nr 1251872, 14 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1512/11, publ. Lex nr 1413434, wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 119/07, publ. Lex nr 347785). W tym miejscu należy wskazać, że stan zachowania zabytku nie ma wpływu na decyzję o objęciu go ustawową ochroną (art. 6 ust.1 u.o.z.o.z.). Zły stan budynku nie stanowi żadnej przeszkody do wpisania budynku do rejestru zabytków. Ochrona zabytków powinna służyć ochronie zaniedbanych i podniszczonych zabytków, których stan się pogarsza, aby zapobiec ich całkowitemu zniszczeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1743/07, publ. Lex nr 459977). W związku z powyższym, niezasadny jest zarzut skargi naruszenia przez organy art. 77 § 1 w związku z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o nieaktualne opinie biegłych. Nieuprawniony jest również zarzut wydania decyzji w treści nieodpowiadającej stanowi prawnemu i faktycznemu sprawy. Wbrew zarzutom skargi, organy nie naruszyły przepisu art. 107 § 1 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. przez wydanie decyzji skierowanej do podmiotu niebędącego stroną. Należy zauważyć, że zarówno w decyzji organu I instancji, jak w decyzji Ministra wskazano z imienia i nazwiska skarżących jako strony, którym doręczono decyzje. Wskazanie w sentencji decyzji na podmiot prowadzący w tym zespole budynków działalność gospodarczą nie oznacza, że to ten podmiot jest stroną. Decyzje zostały więc skierowane do właściwych stron - osób fizycznych. Tożsame stanowisko zajął Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 października 2013 r. w sprawie VII SA/Wa 2883/12, kontrolujący wydaną decyzję na wcześniejszym etapie przedmiotowego postępowania. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, iż decyzja w sprawie wpisania nieruchomości do rejestru zabytków jest zaliczana do decyzji o charakterze rzeczowym. Akty tego rodzaju, w odróżnieniu do aktów o charakterze osobowym i osobowo-rzeczowym, nie dotyczą indywidualnych podmiotów, mają na celu jedynie uregulowanie statusu prawnego określonej rzeczy. Są to akty skierowane do rzeczy w oderwaniu od aspektu osobowego. Cecha ta sprawia, że są one w związku z tym nazywane "aktami administracyjnymi bez adresata" (por. wyrok NSA z 7 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1841/11, publ. Lex nr 1358415). Odnosząc się do zarzutu dopuszczenia do udziału w postępowaniu Fundacji [...] we [...] wyjaśnić trzeba, że jak wynika z przedstawionych przy skardze akt administracyjnych, pismem z 9 grudnia 2002 r. ww. organizacja społeczna wniosła o dopuszczenie jej do udziału w sprawie na prawach strony, zgodnie z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. W postanowieniu z [...] grudnia 2002 r. [...]WKZ, orzekając o dopuszczeniu ww. podmiotu do udziału w postępowaniu administracyjnym na prawach strony, stwierdził, że wnioskując o powyższe organizacja społeczna powołała się na cele statutowe oraz interes społeczny. Podkreśliła również, że jej udział w postępowaniu jest dążeniem do zachowania dobra publicznego i zapobiegania dalszej dewastacji obiektów zabytkowej przędzalni. Postanowienie o dopuszczeniu ww. Fundacji do udziału w postępowaniu zostało doręczone poprzednikowi skarżących – syndykowi masy upadłości [...] we [...]. Skarżący mogli dokonać wglądu do akt, aby zapoznać się z tym postanowieniem, które nie podlegało zaskarżeniu. Tym samym organy nie naruszyły przepisu art. 28 k.p.a. Sąd za niezasadny uznał również zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 81 k.p.a. w związku z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącym czynnego udziału w postępowaniu polegającego na umożliwieniu im przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do całości zebranych dowodów. Należy wskazać w tym zakresie, że przed wydaniem decyzji przez [...]WKZ, pismem z 13 maja 2016 r. przesłano skarżącym oryginał protokołu z oględzin przeprowadzonych w dniu 20 kwietnia 2016 r., a następnie pismem z dnia 15 lipca 2016 r. zawiadomienie o zakończeniu postępowania dowodowego oraz informację o treści art. 10 § 1 k.p.a. Oba pisma skarżący odebrali osobiście, jednak przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, po otrzymaniu zawiadomienia z 15 lipca 2016 r., nie skorzystali już z przysługujących im uprawnień wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, w tym składania wniosków i uwag. Z kolei w postępowaniu odwoławczym zawiadomienie o prawie zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy i możliwością zajęcia stanowiska nie było kierowane do skarżących, co stanowi naruszenie przez Ministra przepisu art. 10 § 1 k.p.a. Jednak skarżący nie wykazali, że naruszenie to uniemożliwiło im podjęcie konkretnej czynności procesowej, zatem stwierdzone uchybienie nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy. W kontekście powyższych rozważań Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego. Skarżący nie wykazali, że organy dokonały błędnej oceny wartości historycznej, artystycznej i naukowej, w szczególności poprzez przedstawienie innych opinii osób posiadających specjalistyczną wiedzę w tej dziedzinie. Cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie został rozpatrzony, łącznie z oceną stanu technicznego obiektów. Decyzja administracyjna o wpisie do rejestru zabytków ma charakter uznaniowy. Z jej uzasadnienia musi wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy były przez organ ocenione, rozważone, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zdaniem Sądu, kontrolowana w tej sprawie zaskarżona decyzja nie przekracza granic swobodnego uznania, stąd brak podstaw do jej podważania ze względu na sprzeczność z prawem. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.