I OZ 945/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 12 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 maja 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1457/16 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi Z.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 maja 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1457/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, odmówił Z.G. (dalej: skarżąca) przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 21 lipca 2017 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 21 lipca 2017 r. oddalił skargę skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 17 sierpnia 2016 r., znak: [...], w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego. W dniu 12 września 2017 r. (data stempla pocztowego) skarżąca wniosła o wydanie ww. wyroku wraz z uzasadnieniem. Kolejno w dniu 3 października 2017 r. (data stempla pocztowego), skarżąca wniosła o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu. Po rozpoznaniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2017 r., umarzającego postępowanie o przyznanie prawa pomocy, Sąd postanowieniem z dnia 11 stycznia 2017 r. zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że umorzył postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowił dla skarżącej adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Krakowie. Pismem z dnia 12 kwietnia 2018 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej, wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku z dnia 21 lipca 2017 r., a także o sporządzenie tego uzasadnienia. Odmawiając przywrócenia terminu Sąd I instancji wskazał, że brak winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych i można mówić o niej tylko wówczas, gdy dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody niezależnej od strony. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Dalej Sąd podniósł, że wyrok oddalający skargę został wydany w dniu 21 lipca 2017 r., zatem siedmiodniowy termin do zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia upływał z dniem 28 lipca 2018 r. W terminie tym skarżąca nie miała ustanowionego pełnomocnika z urzędu, gdyż ten został jej przyznany dopiero, w efekcie rozpoznania jej wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, postanowieniem z dnia 11 stycznia 2018 r. Dlatego też, w ocenie Sądu, wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku skarżąca mogła i powinna wnieść osobiście. We wskazanym terminie skarżąca wniosku takiego jednak nie złożyła, pomimo że w doręczonym jej zawiadomieniu o terminie rozprawy została pouczona o terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o tym, że zgłoszenie takiego wniosku po upływie terminu jest czynnością bezskuteczną. Skarżąca mając zatem na uwadze, treść zawiadomienia o rozprawie oraz jego pouczenie, dbając należycie o swoje interesy mogła ustalić, np. telefonicznie, czy w sprawie zapadł wyrok i jaka jest jego treść. Przy czym ustalenia te powinny zostać dokonane w takim czasie, aby możliwe było skuteczne złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W ocenie Sądu, niedochowanie przez skarżącą terminu było wynikiem zatem braku zachowania przez nią szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, której można wymagać od osoby zainteresowanej postępem toczącej się z jej skargi sprawy sądowej. Nadto Sąd wyjaśnił, że w odróżnieniu od sporządzenia skargi kasacyjnej, złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nie wymaga udziału profesjonalnego pełnomocnika i nie jest czynnością skomplikowaną, zatem skarżąca mogła to zrobić samodzielnie, czego jednak zaniechała. Odnosząc się do argumentacji pełnomocnika skarżącej dotyczącej przyczyny, z powodu której skarżąca nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie, a mianowicie okoliczności związanej z jej zawansowanym wiekiem, Sąd wskazał, że podeszły wiek oraz nawet zły stan zdrowia nie przesądzają jeszcze o braku winy w uchybieniu terminu. Sąd nie stwierdził, że skarżąca jest na tyle nieporadna życiowo, że nie jest w stanie zrozumieć doręczanych jej przez Sąd pouczeń co do czynności procesowych oraz o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Analiza akt sądowych wskazuje, że skarżąca w sposób właściwy reaguje na wezwania Sądu i prawidłowo "odczytuje" pouczenia o skutkach procesowych niezastosowania się do wezwania Sądu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, zaskarżając je w całości wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu winno być wniesione w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446, nb 4; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08 [w:] CBOSA). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10 [w:] CBOSA). Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679). W rozpoznawanej sprawie należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że sam fakt występowania u skarżącej schorzeń zdrowotnych oraz jej podeszły wiek - nie stanowią o braku winy w uchybieniu terminu. Należy przy tym zwrócić uwagę, że okoliczności te nie ograniczały aktywności skarżącej w trakcie prowadzenia postępowania sądowego. Skarżąca czynnie uczestniczyła w postępowaniu składając liczne pisma procesowe. Także w okresie następującym po ogłoszeniu wyroku choroba oraz wiek skarżącej nie przeszkodziły jej wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W opisanych okolicznościach nie sposób zatem przyjąć, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nastąpiło ze względów zdrowotnych. Tym samym, zasadnie Sąd I instancji odmówił przywrócenia terminu (art. 86 § 1 P.p.s.a.). Niezależnie od powyższych rozważań, wskazać należy, że do sporządzenia wniosku o uzasadnienie wyroku nie jest wymagany przymus adwokacko – radcowski, zatem okoliczność złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie ustanowienia pełnomocnika nie miała wpływu na bieg terminu do dokonania tej czynności. NSA podziela pogląd, że sam fakt przyznania skarżącemu prawa pomocy i ustanowienia pełnomocnika z urzędu już po terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie przesądza o zasadności złożonego przez wyznaczonego pełnomocnika, z uchybieniem terminu, wniosku w tym względzie. (postanowienie NSA z 24 maja 2012 r., sygn. akt I OZ 364/12 dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.