I SA/Gd 889/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W.M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 12 maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2017r. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w tej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wnioskiem złożonym na formularzu PPF, którego braki formalne zostały uzupełnione w dniu 14 sierpnia 2017 r. (data stempla pocztowego), skarżąca W.M. zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że jest właścicielką mieszkań o powierzchni 129 m2 oraz 49 m2 o łącznej wartości 1.300.000 zł, z których prowadzona jest egzekucja komornicza (lokale oczekują na licytację) oraz działki letniskowej o powierzchni 600 m2 i wartości około 86.000 zł, innego majątku nie posiada, prowadzi sama gospodarstwo domowe, nie uzyskuje żadnego dochodu – pozostaje na utrzymaniu syna, nie ponosi jakichkolwiek kosztów związanych eksploatacją mieszkania – niezapłacone rachunki za energię elektryczną spowodowały wyłączenie prądu, posiada zadłużenie z tytułu opłat czynszowych, posiada zasądzone zobowiązania cywilnoprawne w wysokości 137.000 zł oraz zobowiązania publicznoprawne w wysokości 12.219.365 zł. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącej i zarządzeniem z dnia 21 sierpnia 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a., wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni szeregu dokumentów (termin ten na wniosek strony został przedłużony). W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła tylko część wymaganej dokumentacji. Dokonując jej oceny referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania. Skarżąca nie wyjaśniła, z kim faktycznie zamieszkuje i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Uchyliła się od wyjaśnienia, czy faktycznie prowadzi sama gospodarstwo domowe, a jeśli tak - wskazania, z jakich środków ponosi konieczne koszty utrzymania, skoro nie zadeklarowała żadnych dochodów ani zasobów finansowych, czy też pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem, na którego utrzymaniu pozostaje oraz z małżonkiem, a jeśli tak - podania informacji na temat wysokości ich dochodów oraz majątków. Nie złożyła również oświadczenia, czy zamieszkuje wspólnie z innymi osobami, a jeżeli tak, w jakim stopniu każda z tych osób partycypuje w kosztach utrzymania wspólnie zajmowanej nieruchomości, jak również oświadczenia, czy korzysta z pomocy społecznej wraz z odpisami decyzji przyznających lub odmawiających jej świadczeń. Nie przedłożyła oświadczenia syna co do częstotliwości i wysokości udzielanej jej pomocy finansowej, zaświadczenia właściwego organu, że posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku oraz dokumentów obrazujących wysokość jej aktualnego zadłużenia (przedłożone dokumenty obrazują wysokość egzekwowanego zadłużenia aktualną na dzień 16 listopada 2015 r., a zatem sprzed 2 lat). Nadto skarżąca przedłożyła wprawdzie zaświadczenie z banku dotyczące prowadzonych dla niej rachunków bankowych (do płatności krajowych i zagranicznych), jednakże uchyliła się od przedłożenia wyciągów, obrazujących historię i salda tych kont z okresu ostatnich trzech miesięcy, pomimo że została do tego wyraźnie zobowiązana w wezwaniu. Tym samym skarżąca nie udostępniła żadnych informacji o wysokości wpłat, wypłat i sald księgowanych na posiadanych przez nią rachunkach bankowych w okresie, w którym winna już liczyć się – w związku z wniesieniem skargi – z koniecznością poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Powstałe wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej wynikające z treści złożonego przez nią na formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach – w którym nie wskazała żadnych osób w rubryce nr 6 (wpisując "brak") przeznaczonej dla podania stanu rodzinnego, jednocześnie wskazując w rubryce nr 10 przeznaczonej dla wykazania dochodów, że pozostaje "na utrzymaniu syna", zaś w rubryce nr 11 przeznaczonej dla wykazania zobowiązań i stałych wydatków, że "nie mam żadnych wydatków, prąd wyłączony, czynsz niezapłacony" – nie zostały wyjaśnione przez skarżącą, pomimo że została ona wezwana do złożenia dodatkowych oświadczeń w tym zakresie. W związku z powyższym referendarz sądowy uznał, że sama skarżąca, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwiła dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. To wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Skarżąca tego nie uczyniła, w związku z czym referendarz sądowy na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia, w którym zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. W samym sprzeciwie nie zawarto żadnych konkretnych argumentów podważających ustalenia referendarza sądowego i wysnute na ich podstawie wnioski, ograniczając się wyłącznie do ogólnikowego stwierdzenia, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. Skarżąca nie odniosła się natomiast w żaden sposób do argumentów zawartych w zaskarżonym postanowieniu, z których wynika, że skarżąca pominęła istotne informacje dotyczące swojego staniu majątkowego i rodzinnego. Nadal nie wiadomo, z kim skarżąca faktycznie zamieszkuje i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie wykazała żadnych informacji dotyczących majątku i dochodów męża i syna ani nie wyjaśniła przyczyn tego zaniechania. Tymczasem w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Opisane stanowisko zawiera szereg orzeczeń sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Uwagę na to zwrócił także referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu. Mimo to skarżąca uchyliła się od podania informacji dotyczących majątku i dochodów małżonka. Skarżąca nadal nie przedstawiła też ani wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani oświadczenia o ich nieposiadaniu, jak również oświadczenia, czy korzysta z pomocy społecznej i czy jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, oświadczenia syna co do częstotliwości i wysokości udzielanej jej pomocy finansowej oraz dokumentów obrazujących wysokość jej aktualnego zadłużenia. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości danych dotyczących jej sytuacji majątkowej. Należy zatem uznać, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, iż strona skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania – które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł - wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała stronie prawo do sądu. Dlatego też nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.