I GZ 35/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2018 r. sygn. akt VIII SA/Wa 754/17 w zakresie zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi T. F. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 754/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 195 § 2 w zw. z art. 200, art. 205 § 1 i 2, art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oraz w związku z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804; dalej: rozporządzenie) uchylił zaskarżone postanowienie zawarte w punkcie 2 wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 7 grudnia 2017 r. i zasądził od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie na rzecz skarżącego T. F. 17657 tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego oraz kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Przedstawiając stan faktyczny sprawy sąd wskazał, że w punkcie 2 wyroku z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie VIII SA/Wa 754/17 zasądził od Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie na rzecz skarżącego kwotę 14040 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zażalenie na to postanowienie wniósł skarżący zarzucając naruszenie: 1. art. 205 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie przy rozstrzygnięciu o kosztach procesu, w sytuacji, gdy skarżący w każdym etapie postępowania był reprezentowany przez radcę prawnego, podczas gdy przepis ten ma zastosowanie gdy strona prowadzi postępowanie osobiście; 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, co w konsekwencji spowodowało brak uzasadnienia rozstrzygnięcia o kosztach. W ocenie strony, w sytuacji, gdy strona była reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego, właściwą podstawą winien być przepis art. 205 § 2 p.p.s.a. W ocenie skarżącego sąd pominął okoliczność, że korzystał on z zastępstwa procesowego zarówno w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 265/16 jak i w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 754/17, będącej konsekwencją uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GSK 667/17, orzeczenia sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W ocenie skarżącego ponowne rozpoznanie sprawy nie jest tą samą instancją, ani ciągiem dalszym tej samej instancji, a zatem wynagrodzenie od strony przeciwnej za czynności radcowskie powinno przysługiwać stronie dwukrotnie. Podniósł, że takie stanowisko jest ugruntowane w doktrynie oraz orzecznictwie. W związku z tym zwrot kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie winien obejmować – 17 zł tytułem opłaty od pełnomocnictwa, 1720 zł tytułem uiszczonego wpisu, oraz 2 x 14400 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego za pierwszą instancję w sprawie VIII SA/Wa 265/16 i w sprawie VIII SA/Wa 754/17. W motywach rozstrzygnięcia sąd podał, że przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest należność pieniężna, wartość przedmiotu sporu wynosi 323964 zł, zatem zgodnie z § 2 pkt 7 rozporządzenia stawka minimalna w dacie wszczęcia postępowania wynosiła 14400 zł. W ocenie Sądu na wysokość kosztów postępowania winny się składać następujące składniki – 3240 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi, 14400 zł tytułem wynagrodzenie radcy prawnego oraz 17 zł tytułem opłaty od pełnomocnictwa (łącznie 17 657 zł). Zdaniem sądu w sprawie zaistniały podstawy do odstąpienia od przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi za dwukrotne reprezentowanie przed sądem pierwszej instancji w wyniku ponownego rozpoznania sprawy po jej uchyleniu przez NSA. Sąd wskazał, że wynagrodzenie pełnomocnika ma z mocy art. 206 p.p.s.a. charakter uznaniowy. Sąd podkreślił, że udział pełnomocnika strony w postępowaniu, gdy toczyło się ono po raz drugi, ograniczył się wyłącznie do udziału w rozprawie aplikanta radcowskiego działającego z upoważnienia radcy pranego. Pełnomocnik nie składał żadnych nowych pism procesowych w sprawie. Przyznana kwota uwzględnia, w ocenie sądu - realny nakład pracy pełnomocnika. Zasądzenie dwukrotnie kwoty wynagrodzenia w stawce minimalnej – 14400 zł za samo stawiennictwo na rozprawie w sprawie, która jest ponownie rozpoznawana nie miało w tych okolicznościach podstaw w kontekście art. 206 p.p.s.a. Zażalenie na to postanowienie wniósł skarżący zarzucając naruszenie: 1. art. 205 § 2 p.p.s.a. poprzez zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego jedynie za pierwsze rozpoznanie sprawy przez sąd pierwszej instancji, w sytuacji, gdy wynagrodzenie pełnomocnika w przedmiotowej sprawie powinno stanowić dwukrotność kosztów zastępstwa procesowego, ponieważ sprawa była dwukrotnie rozpoznawana przez sąd pierwszej instancji; 2. art. 206 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji, gdy żadne obiektywne przesłanki nie uzasadniają odstąpienia od zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego za rozpoznanie sprawy po raz drugi w pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność, albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Natomiast według art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. NSA w postanowieniu z 12 lutego 2009 r. o sygn. akt II FZ 38/09 wyraził pogląd, że jeżeli niekorzystne dla strony orzeczenie sądu administracyjnego pierwszej instancji zostanie uchylone wyrokiem NSA, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, za ponowny udział przed sądem pierwszej instancji przysługuje odrębne wynagrodzenie. Pogląd ten nie jest odosobniony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. post. NSA z dnia 17 września 2012 r., sygn. akt II FZ 753/12; z dnia 20 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 42/09), a sąd orzekający w rozpatrywanej sprawie w pełni go podziela. Przechodząc jednak do oceny wydanego w sprawie postanowienia sądu I instancji stwierdzić należy, że sąd ocenił i właściwie uargumentował zaistnienie uzasadnionego przypadku, który pozwolił na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części (art. 206 p.p.s.a.). Stan faktyczny analizowanej sprawy wskazuje, że skarga została uwzględniona przez WSA dopiero na skutek ponownego rozpoznania sprawy, a więc w powtórnym postępowaniu na skutek uchylenia przez NSA wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GSK 667/17 poprzedniego orzeczenia wydanego w sprawie. W postępowaniu strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Podczas rozprawy przed WSA w dniu 7 grudnia 2017 r. stronę reprezentował upoważniony przez pełnomocnika, aplikant radcowski. Zdaniem NSA, biorąc pod uwagę brak udziału pełnomocnika w rozprawie w dniu 7 grudnia 2017 r. oraz niezłożenie nowych pism procesowych należy stwierdzić, że choć pełnomocnikowi przysługuje odrębne wynagrodzenie za udział w sprawie, to, wziąwszy pod uwagę faktyczny udział pełnomocnika przy ponownym rozpoznawaniu sprawy przez WSA i jego wkład pracy, nieuzasadnione było zasądzenie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika za powtórne występowanie przed sądem I instancji w tej samej wysokości, co przy pierwszym postępowaniu. Brak aktywnego działania w sprawie przez pełnomocnika po uchyleniu przez NSA, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., wyroku WSA nie powinien zostać bez wpływu na wysokość zasądzonych kosztów. Wskazać należy, że ani obecność na rozprawie ani składanie pism procesowych nie są obowiązkiem pełnomocnika, niemniej jednak, zdaniem NSA stanowią one całokształt okoliczności mogących wpływać na ocenę zasadności zasądzenia kosztów w danej wysokości. W orzecznictwie przyjmuje się, że "Określanie wysokości wynagrodzenia fachowego pełnomocnika powinno następować każdorazowo z uwzględnieniem stopnia zawiłości sprawy oraz nakładu pracy radcy prawnego oraz wkładu jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu poświęconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym wkładu pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego." (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SAB/Lu 30/17). W tej sytuacji na gruncie rozpatrywanej sprawy zastosowanie przez sąd pierwszej instancji art. 206 p.p.s.a. było uzasadnione. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.