I FZ 232/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 8 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 1579/17 odrzucające skargę K. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 19 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2011 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z 24 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", odrzucił skargę K. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 19 września 2017 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2011 r. Ze stanu faktycznego przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynikało, że w piśmie z 25 października 2017 r. Skarżący wniósł do sądu administracyjnego skargę na wskazaną powyżej decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W skardze skarżący zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA z dnia 21 listopada 2017 r. wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia z pouczeniem, że nieuiszczenie wpisu w terminie spowoduje odrzucenie skargi. Wobec niepodjęcia przesyłki sądowej w terminie, Sąd zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2017 r. uznał korespondencję za doręczoną w dniu 13 grudnia 2017 r. (zarządzenie k. 13 akt sądowych). Na podstawie rejestru dochodów budżetowych oraz kwitariusza ustalono, że Skarżący nie uiścił wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że z akt sądowych sprawy wynika, że zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu zawierało prawidłowe pouczenie o skutkach niezastosowania się do wezwania w wyznaczonym terminie. Powyższe zarządzenie zostało doręczone Skarżącemu w dniu 13 grudnia 2017 r. na adres doręczeń wskazany w skardze. Zatem termin siedmiodniowy do uiszczenia wpisu rozpoczął bieg 14 grudnia 2017 r. i upłynął w dniu 20 grudnia 2017 r. zgodnie z zasadami obliczania terminów przewidzianych w art. 83 § 1 P.p.s.a. Mając na uwadze to, że Skarżący w zakreślonym terminie żądanego wpisu nie uiścił, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. skargę odrzucił. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zwrócił się do Sądu o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż te, które w nim podano. Zgodnie z treścią art. 252 § 2 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru (w przypadku osób fizycznych jest to formularz PPF). Natomiast zgodnie z art. 257 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08 (dostępna, podobnie jak inne orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), niezachowanie określonego w art. 252 § 2 P.p.s.a. wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, jak to miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, jest brakiem formalnym, o jakim mowa w art. 49 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 257 tej ustawy, który podlega usunięciu przez wezwanie strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, bez względu na to, czy wniosek złożyła osoba fizyczna, czy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (por. postanowienie NSA z dnia 22 października 2014 r., sygn. akt II FZ 1404/14). Ponadto jak stanowi art. 243 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy może być złożony nie tylko w toku postępowania – na każdym jego etapie, ale nawet przed jego wszczęciem. Taki sposób uregulowania omawianej instytucji ma gwarantować pełną ochronę podmiotów niemających środków na prowadzenie sporu sądowego przed koniecznością rezygnacji z realizacji prawa do sądu z powodów finansowych. Nie może budzić wątpliwości, że w szczególności w sprawach sądowoadministracyjnych, w których obywatel (podmiot prawa) wchodzi w spór z organem administracji, ochrona przed konsekwencjami braku środków finansowych powinna być bezwzględnie przestrzegana. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie, dopiero kolejny w tej samej sprawie wniosek o przyznanie prawo pomocy pozostaje bez wpływu na wymóg zastosowania się do odpowiedniego wezwania sądu do uiszczenia wpisu. W rozpoznawanej sprawie zarządzeniem z 21 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1579/17 (k. 2 akt sądowych) wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. W tej samej przesyłce, w związku z zawartym w skardze wnioskiem Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, umieszczono formularz PPF w celu doręczenia go stronie. Przedmiotową przesyłkę, po podwójnym awizowaniu, uznano za doręczoną z dniem 15 grudnia 2017 r. w trybie art. 73 P.p.s.a. Następnie po sprawdzeniu, w odpowiednim rejestrze, że wpis od skargi nie został uiszczony, zaskarżonym postanowieniem z 24 stycznia 2018 r. odrzucono skargę strony. Wniosek o przyznanie prawa pomocy natomiast pozostawiono bez rozpoznania zarządzeniem referendarza sądowego z 25 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 1579/17, utrzymanym w mocy postanowieniem WSA z 12 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 1579/17. Tym samym ocenić należy, że WSA przedwcześnie odrzucił skargę podatnika, bowiem w terminie do uiszczenia wpisu strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na dzień wydania zaskarżonego orzeczenia wniosek ten nie był jeszcze rozpoznany - okoliczność taka uniemożliwia natomiast odrzucenie skargi ze względu na nieuiszczenie wpisu w terminie. Należy również zauważyć, że jakkolwiek strona postępowania swoim zachowaniem może nadużywać prawa do sądu poprzez występowanie o przyznanie prawa pomocy, a to wtedy gdy wyraźnie nie jest ona zainteresowana jego przyznaniem i zmierza jedynie do tego, by przedłużać toczące się postępowanie (por. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2017 r., sygn. akt II FZ 635/17), to jednakże taka ocena sytuacji obecnie byłaby przedwczesna. W niniejszej sprawie mowa jest o pierwszym wniosku, którego złożenie (mimo, że nie nastąpiło na urzędowym formularzu) uniemożliwiało Sądowi pierwszej instancji odrzucenie skargi. Mając na względzie ogół zaprezentowanej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.