II SA/Wa 1236/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Adam Lipiński (spr.), , Protokolant specjalista Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] maja 2017 r. Starosta [...] decyzją z dnia 12 maja 2017 r. działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a, ust. 7, art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 645 ze zm.) uchylił decyzję Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. o uznaniu K. K. za osobę bezrobotną i przyznaniu jej prawa do zasiłku i jednocześnie odmówił uznania K. K. za osobę bezrobotną w dniu [...] stycznia 2017 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania K. K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 2 ust. 1 pkt. 2, lit d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1065 ze zm.), decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. utrzymał w mocy decyzji Starosty [...] z dnia[...] maja 2017 r. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] wskazał, co następuje: K. K. została zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w M. M. jako osoba bezrobotna w dniu [...] stycznia 2017 r. Starosta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. orzekł o uznaniu ww. za osobę bezrobotną od dnia [...] stycznia 2017 r. oraz o przyznał jej prawo do zasiłku od dnia [...] stycznia 2017 r. na okres 180 dni w następujących wysokościach; od dnia [...]stycznia 2017 r. - 831,10 zł. brutto miesięcznie, tj. w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku i od dnia [...] kwietnia 2017 r. do dnia [...] lipca 2017 r. - 652,60 zł. brutto miesięcznie tj. w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku. W dniu [...] marca 2017 r. do Powiatowego Urzędu Pracy w M. M. wpłynęło pismo K. K. z dnia [...] marca 2017 r. informujące, iż jej mąż T. K. wydzierżawia gospodarstwo rolne o powierzchni 2,4102 ha przeliczeniowego. Do pisma załączono kopię umowy dzierżawy z dnia [...] sierpnia 2015 r. oraz decyzję o podleganiu ubezpieczenia rolników z dnia [...] marca2017 r. K. K. dodała, iż gospodarstwo zostało wydzierżawione w trakcie trwania związku małżeńskiego. W związku z powyższym Starosta [...] wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie uznania K. K. za osobę bezrobotną i przyznania prawa do zasiłku oraz postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. (o czym powiadomił zainteresowaną). Następnie, w wyniku tego postępowania wydał w dniu [...] maja 2017 r. decyzję uchylająca w trybie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art 145 § 1 pkt 5 Kpa decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r. i jednocześnie odmówił uznania K. K. za osobę bezrobotną w dniu [...] stycznia 2017 r. Wojewoda [...] wskazał, iż zgodnie z art. 2 ust 1 pkt 2 lit d ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy bezrobotnym jest osoba, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g, lit. i, j, 1 oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3 i 4, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli: nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Wskazał także, iż zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy Starosta pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt. 2. Art. 336 Kodeksu cywilnego określa definicję posiadacza zależnego i posiadacza samoistnego. Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadaczem nieruchomości jest nie tylko ten, kto efektywnie wykonuje nad nią władztwo, lecz również ten, kto ma tylko możliwość wykonywania tego władztwa, choćby z tej możności nie korzystał. Posiadacz zależny zaś to osoba, która włada cudzą rzeczą i jest podporządkowana posiadaczowi samoistnemu. Posiadaczem zależnym jest np. dzierżawca. Posiadacz zależny włada rzeczą zarówno we własnym imieniu i własnym interesie na podstawie np. umowy dzierżawy. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż mąż K. K. wydzierżawia gospodarstwo rolne przekraczającego powierzchnię 2 ha przeliczeniowe. Tym samym K. K. jest również posiadaczem (zależnym) przedmiotowej nieruchomości rolnej. Z pisma z dnia 28 marca 2017 r. wynika, iż między małżonkami istnieje wspólność małżeńska, co oznacza, że zainteresowana może korzystać z uprawnień do nieruchomości rolnej. Wobec powyższego Wojewoda [...] stwierdził, że decyzja Starosty [...] z dnia [...] maja2017 r. jest prawidłowa. K. K. wniosła do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie skargę, w której wyżej wskazanej decyzji Wojewody [...] zarzuciła: naruszenie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, poprzez wznowienie postępowania i uchylenie dotychczasowej decyzji, w sytuacji gdy nowo ujawniona okoliczność, tj. fakt dzierżawienia przez męża skarżącej - T. K. nieruchomości rolnej o powierzchni 2.4101 ha przeliczeniowego oraz podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników, mając na względzie całokształt stanu faktycznego niniejszej sprawy, prowadzi do wniosku, iż skarżąca spełnia wszelkie przesłanki dla uznania jej za osobę bezrobotną; naruszenie prawa materialnego: art. 2 ust. 1 pkt 2) lit. d) ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w zw. z art. art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do odmowy uznania skarżącej za osobę bezrobotną, a w konsekwencji do odmowy przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych; naruszenie prawa materialnego: art. 2 ust. 1 pkt 2) lit d) ustawy o promocji z trudnienia i instytucjach rynku pracy, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie w zaistniałym stanie faktycznym, co skutkowało wydaniem decyzji uchylającej decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r. i odmowę uznania skarżącej za osobę bezrobotną, a w konsekwencji do odmowy przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. W konkluzji skargi wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi K. K. nadmieniła, iż zawarcie przez jej męża umowy dzierżawy nie wymaga jej zgody czy potwierdzenia takiej umowy, a odpowiedzialność za zobowiązania, powstałe w wyniku realizacji takiej umowy, ogranicza się do majątku osobistego jej męża. Zaznaczyła, iż nie pracuje w wydzierżawionym przez małżonka gospodarstwie, nie posiada także statusu domownika w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu rolników. Nawet gdyby przyjąć, iż z uwagi na współwłasność małżeńską posiada udziały w posiadaniu wydzierżawianego gospodarstwa – to udziały te, stosownie do art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ograniczają się do połowy tego gospodarstwa, zatem poniżej 2 ha przeliczeniowych (1,2051 ha). Na poparcie swojej argumentacji wskazała wyroki NSA: z dnia 23 czerwca 2015 r. sygn. akt I OSK 100/14 i z dnia [...] stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 185/13. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Pozbawienie skarżącej statusu osoby bezrobotnej poprzez uchylenie decyzji przyznającej jej taki status (po wznowieniu postępowania), nastąpiło wobec uznania przez organy obu instancji, iż skarżąca nie spełnia przesłanek osoby bezrobotnej, zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy i zastosowania wobec niej, w konsekwencji takiego uznania, art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uznanie to nie zostało w niniejszej sprawie prawidłowo wykazane przez organy obu instancji. Wada ta (naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i w dalszej konsekwencji art. 107 § 3 Kpa) miała istotny i decydujący wpływ na wynik sprawy. Po pierwsze z materiału spawy nie wynika aby po dniu [...] stycznia 2017 r. skarżąca pracowała w wydzierżawionym przez jej małżonka gospodarstwie rolnym (umowa dzierżawy z [...] sierpnia 2015 r. wpisana do ew. gruntów w dniu [...] sierpnia 2015 r.), albo posiadała status domownika w tym gospodarstwie w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Okoliczności tych we wznowionym postępowaniu administracyjnym w ogóle nie zbadano. Po drugie, z załączonej do akt administracyjnych decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] marca 2017 r., wynika jedynie objęcie skarżącej ubezpieczeniem społecznym rolników za okres [...] stycznia 2017 r. Zatem ubezpieczenie to w ogóle nie dotyczyło okresu od dnia [...] stycznia 2017 r. To zagadnienie także umknęło uwadze organom obu instancji. Po trzecie, z akt administracyjnych wynika, iż skarżąca wcześniej od [...] października 2013 r. do dnia [...] grudnia 2016 r. świadczyła pracę na stanowisku kasjera-sprzedawcy (zatem w ogóle nie związaną z rolnictwem). Na skutek rozwiązania tego stosunku pracy, w dniu [...] stycznia 2017 r. zgłosiła się do Urzędu Pracy i z tym też dniem uzyskała status osoby bezrobotnej oraz prawo do zasiłku (decyzja z dnia [...] stycznia 2017 r.). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z uwagi na powyższe uchybienia doszło do naruszenia przez organ pierwszej instancji art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d oraz art. 33 ust. 4 pkt 1ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz naruszenia art. 151 § 1 pkt 2 i art. 145 § 1 pkt 4 Kpa. Ponieważ uchybień tych nie dopatrzył się organ drugiej instancji, naruszył tym samym art. 138§ 1 pkt 1 Kpa. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 czerwca 2015 r. sygn. akt I OSK 100/14 (trafnie wskazanym w skardze) analizuje przypadek bardzo podobny do niniejszego stanu faktycznego i prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podziela poglądy zawarte w uzasadnieniu tego wyroku. Artykuł 2 ustawy o promocji z trudnienia i instytucjach rynku pracy zawiera słowniczek - definicje pojęć użytych w ustawie i zgodnie z jego ust. 1 pkt 2 lit. d bezrobotnym jest osoba, która nie jest właścicielem lub posiadaczem samoistnym lub zależnym nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów k.c., o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe lub nie podlega ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z tytułu stałej pracy jako współmałżonek lub domownik w gospodarstwie rolnym. Za bezrobotnego nie można zatem uznać osób wskazanych w tym przepisie, bowiem rolnik i pracujący z nim domownicy podlegają przepisom ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r. poz. 277 ze zm.). Stosownie do art. 1 ust. 1 ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje rolników i pracujących z nimi domowników, zaś jej art. 5 stanowi, że przepisy dotyczące ubezpieczenia rolników i świadczeń przysługujących rolnikom stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Celem powyższych regulacji jest zapewnienie obywatelom ubezpieczenia z różnych tytułów, wzajemnie się wykluczających. Inaczej mówiąc idzie o uniknięcie jednoczesnego ubezpieczenia z różnych podstaw, zatem uniknięcia sytuacji opłacania składek jednej osobie przez różne podmioty z tytułu dla każdego z nich właściwego. Jeśliby się okazało, że jedna osoba w tym samym okresie jest ubezpieczona z różnych tytułów, jeden z nich powinien zostać wyeliminowany. Co się tyczy bezrobotnego, art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy stanowi, iż starosta pozbawia statusu bezrobotnego jeżeli nie spełnia on warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Analiza ww. przepisów pozwala na wyciągniecie następujących wniosków: za bezrobotnego może być uznana osoba spełniająca przesłanki wskazane w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy, nie spełniająca ich o ile została uznana za bezrobotnego traci, zgodnie z art. 33 ust. 4 pkt 1, taki status. Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy część końcowa za bezrobotnego nie można uznać współmałżonka lub domownika rolnika, jeśli wykonują oni stałą pracę w gospodarstwie rolnym, osoby te bowiem są objęte ubezpieczeniem na mocy ustawy o KRUS - art. 1 ust. 5 i art. 5. Jednak ustawa o KRUS w art. 1 ust. 1 określając podmioty, których prawa reguluje, wskazuje rolnika i pracujących z nim domowników, a dodatkowo w art. 5 także współmałżonków rolnika. Jeśli idzie o małżonka rolnika to rozciąga stosowanie swoich przepisów dotyczących rolnika tylko na takich małżonków, którzy pracują w ich gospodarstwie lub w gospodarstwie domowym związanym z tym gospodarstwem rolnym. Zatem tylko małżonek rolnika pracujący w jego gospodarstwie rolnym lub domowym związanym z tym gospodarstwem podlega przepisom ustawy o KRUS, dotyczącym rolników. Ustawa o KRUS obejmuje swoimi regulacjami trzy kategorie podmiotów: bowiem rolników, domowników rolników z nimi pracujących, małżonków pracujących w gospodarstwie rolnym lub domowym z gospodarstwem rolnym związanych. Z kolei ustawa w ww. art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d oprócz rolnika obejmuje współmałżonka lub domownika wykonujących stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Zatem pomijając domowników rolnika, a odnosząc się do jego małżonka - ustawa o KRUS czy współmałżonka - ustawa, to osoba taka nie może być uznana za bezrobotną ale tylko wówczas, gdy z tytułu wykonywania stałej pracy w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków przekraczającej 2 ha przeliczeniowe podlega ubezpieczeniom na podstawie ustawy o KRUS. Przepis ten, z uwagi na to, że ze statusem bezrobotnego pociąga za sobą skutki finansowe nie może być interpretowany rozszerzająco, warunek w nim podkreślony nie może dotyczyć współmałżonka rolnika nie wykonującego stałej pracy w gospodarstwie rolnym, mimo iż małżonek podlega ubezpieczeniu z KRUS, nawet gdy pracuje tylko w gospodarstwie domowym związanym bezpośrednio z gospodarstwem rolnym. Istnieje pewna niespójność pomiędzy tymi przepisami. Okazuje się bowiem, że małżonek rolnika nie pracujący na stałe w gospodarstwie rolnym mieści się w definicji bezrobotnego zawartej w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy. Jednocześnie, o ile pracuje w gospodarstwie domowym rolnika podlega ubezpieczeniu z mocy ustawy o KRUS. W takim stanie prawnym wybór statusu należy do małżonka rolnika. Wszelką bowiem niespójność przepisów, które pociągając za sobą określone przywileje finansowe, nie mogą być interpretowane rozszerzająco, należy tłumaczyć na korzyść obywatela. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie warto tu przytoczyć także tezę wyroku Sądu Apelacyjnego w S. z dnia [...] grudnia 2016 r. sygn. akt [...], którego wynika, iż "z przepisów ustawy z 20 grudnia 1990 r. (art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1) jednoznacznie wynika, że nie stwarzają możliwości wyboru ubezpieczenia. Wręcz przeciwnie, pozwalają na objęcie ubezpieczeniem rolniczym tylko wtedy, gdy nie istnieje inny tytuł ubezpieczenia." Zatem podleganie przepisom ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest możliwe jedynie wtedy, gdy dana osoba nie jest uprawniona do świadczeń z ubezpieczenia społecznego z innych tytułów. Rozważając zagadnienie pracy w gospodarstwie rolnym w aspekcie zarówno przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji z trudnienia i instytucjach rynku pracy jak i przepisów ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników należy mieć na uwadze, iż chodzi w nich o stałą pracę w rolnictwie, rozumianą jako pracę świadczoną realnie i stale, a nie potencjalnie (porównaj wyroki NS: z dnia 7 listopada 1997 r. sygn. akt II UKN 318/97 i z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt II CSK 37/10 oraz wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 sygn. akt I OSK 1234/13). Reasumując, zaskarżoną oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji należało uchylić. Starosta [...] rozważy niniejszą sprawę, zgodnie z wyżej wskazanymi wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 pkt a) i c) ustawy – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.