II FZ 189/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący, Sędzia NSA Andrzej Jagiełło (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W.W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 676/17 w zakresie odrzucenia sprzeciwu w sprawie ze skargi W.W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 12 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie. II FZ 189/18 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 listopada 2017 r., sygn. akt: I SA/Lu 676/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił sprzeciw W.W. (skarżący) od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 października 2017 r., w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 12 maja 2017 r., w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej. Postanowieniem z dnia 17 października 2017 r., referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Odpis postanowienia został wysłany przesyłką pocztową na adres skarżącego podany w skardze i wniosku o przyznanie prawa pomocy. W dniu 24 października 2017 r. doręczający pozostawił zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w placówce pocztowej. W dniu 9 listopada 2017 r. skarżący odebrał przesyłkę z placówki pocztowej. Pismem z 16 listopada 2016 r. (nadanym w placówce pocztowej tego samego dnia) skarżący wniósł sprzeciw, zarzucając referendarzowi naruszenie przepisów prawa i błędne ustalenie stanu faktycznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w zaskarżonym postanowieniu uznał, że sprzeciw podlega odrzuceniu jako wniesiony po terminie. Sąd argumentował, że odpis postanowienia referendarza z dnia 17 października 2017 r. o odmowie skarżącemu przyznania prawa pomocy został wysłany przesyłką pocztową na adres skarżącego podany w skardze i wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z informacji znajdujących się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki zawierającej odpis wyżej wymienionego postanowienia (k. 37 akt) wynika, że w dniu 24 października 2017 r. doręczający pozostawił zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w placówce pocztowej. W tej sytuacji do doręczenia skarżącemu postanowienia referendarza miał zdaniem Sądu zastosowanie art. 73 p.p.s.a. Z treści tego przepisu wynika, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65 - 72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej lub urzędzie gminy. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie 7 - dniowym od pierwszego zawiadomienia, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, czyli z upływem 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej lub urzędzie gminy. Sąd wskazał, że skoro w rozpoznawanej sprawie pierwsze zawiadomienie miało miejsce w dniu 24 października 2017 r., skutek doręczenia, wynikający wprost z art. 73 § 4 p.p.s.a. nastąpił 7 listopada 2017 r. W tej sytuacji termin do wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza upłynął w dniu 14 listopada 2017 r. Skarżący wniósł zatem sprzeciw już po upływie ustawowego terminu (16 listopada 2017 r.), co musiało skutkować odrzuceniem sprzeciwu. Sąd przywołał regulację art. 259 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.), z której wynika między innymi, że sprzeciw wniesiony po terminie oraz sprzeciw, którego braki formalne nie zostały uzupełnione, a także sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, niezawierający uzasadnienia, sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym oraz postanowił o odrzuceniu sprzeciwu. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił na ruszenie art. 73 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie, ponieważ skarżący odebrał pismo z placówki pocztowej w dniu 9 listopada 2017 r., zgadnie z informacją wynikającą z awizo. Ponadto skarżący podniósł, że ewentualny błąd Poczty Polskiej nie powinien obciążać go negatywnymi skutkami procesowymi, tym bardziej, że skarżący nie jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie jednak z innych przyczyn niż, które zostały wskazane w zażaleniu. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, stosownie do art. 73 § 1 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65 - 72 p.p.s.a., pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. Stosownie do § 3 tego artykułu w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Zgodnie zaś z § 4 doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Z kolei w myśl art. 65 § 1 p.p.s.a., sąd dokonuje doręczeń przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529, z późn. zm.), przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione przez sąd osoby lub organy. Stosownie do art. 65 § 2 p.p.s.a., do doręczania pism w postępowaniu sądowym przez operatora pocztowego, stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Oznacza to, że aby w sposób prawidłowy - zgodnie z art. 65 § 2 p.p.s.a. - doręczyć pismo sądowe, należy zastosować tryb, o jakim mowa w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2015 r. poz. 1222, z późn. zm.,) - dalej: rozporządzenie. Zgodnie z § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, po pozostawieniu zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki we właściwej placówce pocztowej operatora lub właściwym urzędzie gminy doręczający dokonuje adnotacji o niedoręczeniu przesyłki na formularzu potwierdzenia odbioru oraz adnotacji "awizowano dnia" na stronie adresowej niedoręczonej przesyłki i składa swój podpis. Awizowaną przesyłkę przechowuje się w placówce pocztowej operatora lub w urzędzie gminy przez siedem kolejnych dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia (§ 7 ust. 3 rozporządzenia). Jeżeli osoba uprawniona nie zgłosi się po odbiór przesyłki złożonej w placówce pocztowej operatora w terminie, o którym mowa w § 7 ust. 3 rozporządzenia, wówczas placówka pocztowa operatora sporządza powtórne zawiadomienie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych 7 dni licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia oraz zaznacza dokonanie powtórnego zawiadomienia na adresowej stronie niedoręczonej przesyłki adnotacją "awizowano powtórnie dnia" i podpisem (§ 8 ust. 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia). Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że z treści art. 73 § 1 i § 4 p.p.s.a. wynika, że doręczenie przesyłki w tym trybie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu, liczonego od dnia pierwszej nieudanej próby doręczenia, o której adresat dowiaduje się ze stosownego zawiadomienia tj. awizo. Odebranie pisma po upływie terminu, z którym wiąże się fikcja prawna doręczenia, nie zmienia skutków procesowych zaistniałej fikcji. Również wtedy, gdy adresat odbierze przesyłkę już po 14 dniach, w dalszym ciągu będzie miała zastosowanie wynikająca z art. 73 § 4 p.p.s.a. fikcja prawna wcześniejszego doręczenia. W tym zakresie jej skutki nie przestają wywoływać skutków prawnych późniejszego doręczenia przesyłki (por. postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2016 r., II FSK 1762/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednak warunkiem skutecznego doręczenia przesyłki z zastosowaniem trybu fikcji prawnej doręczenia jest dokonanie podwójnej jej awizacji (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Tymczasem analiza akt rozpoznawanej sprawy nie pozwala ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że opisany powyżej tryb doręczania przesyłek sądowych został w niniejszej sprawie zachowany. Sąd pierwszej instancji przyjął, że przesyłka zawierająca odpis postanowienia referendarza z dnia 17 października 2017 r., została po praz pierwszy awizowana w dniu 24 października 2017 r., co wynika z adnotacji znajdującego się w aktach sprawy dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru spornej przesyłki (k. 37 akt). Jednak z akt sprawy nie wynika czy sporna przesyłka była powtórnie awizowana i kiedy miało to miejsce, a okoliczność ta stanowi warunek konieczny stwierdzenia fikcji prawnej doręczenia w rozumieniu art. 73 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 73 § 1 i 65 § 1 tej ustawy. W przypadku uchybienia więc tak jednoznacznym wymogom nie można stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie prawidłowo zastosowano przepisy o doręczaniu przesyłki zawierającej odpis postanowienia referendarza z dnia 17 października 2017 r. W konsekwencji, przedwczesnym było uznanie przez Sąd, że sporną przesyłkę doręczono z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu przechowywania przesyłki w placówce pocztowej, to jest w dniu 7 listopada 2017 r., oraz że termin do wniesienia sprzeciwu od postanowienia z dnia 17 października 2017 r., upłynął bezskutecznie w dniu 14 listopada 2017 r. Analiza akt rozpoznawanej sprawy nie pozwala uznać, że spełnione zostały wymagane ustawą przesłanki zastosowania art. 73 § 3 i 4 p.p.s.a. (por postanowienie NSA z dnia 31 października 2017 r., sygn. akt: I FZ 239/17, z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt: I FZ 53/17, czy z dnia 17 listopada 2016r., sygn. akt: I FZ 346/16 www.orzceznia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że odpis postanowienia referendarza z dnia 17 października 2017 r., został skarżącemu skutecznie doręczony oraz że termin do wniesienia sprzeciwu od tego orzeczenia rozpoczął bieg i upłynął bezskutecznie. Przedwczesne tym samym było zastosowanie przez Sąd w zaskarżonym postanowieniu art. 259 § 2 p.p.s.a. oraz odrzucenie sprzeciwu. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd powinien podjąć czynności w celu ustalenia czy adresowana do skarżącego przesyłka zawierająca odpis postanowienia referendarza z dnia 17 października 2017 r., była podwójnie awizowana, stosownie do wymogu wynikającego z art. 73 § 3 p.p.s.a., oraz czy odbyło się to zgodnie z wymaganą wskazaną powyżej regulacją. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i 2 tej ustawy, postanowił jak w sentencji.