I SA/Po 1162/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna - Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert Sędzia WSA Waldemar Inerowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 02 lutego 2018 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Wnioskiem z dnia 17 czerwca 2017 r. P. G. (dalej także jako: "zobowiązany", "podatnik" lub "skarżący") wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o wszczęcie postępowania egzekucyjnego z przedmiotu zastawu, tj. samochodu osobowego marki [...] o nr rej. [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a.") w zw. z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 - w skrócie: "K.p.a."), odmówił wszczęcia postępowania z przedmiotu zastawu. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że samochód opisany we wniosku został w dniu 9 lipca 2014 r. wpisany do rejestru zastawów skarbowych prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w celu zabezpieczenia zaległości podatnika w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2013 r. oraz za I kwartał 2014 r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł. O dokonanym wpisie podatnik został powiadomiony w dniu 23 lipca 2014 r. W piśmie z dnia 31 maja 2016 r. [...] Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] poinformował, że ww. pojazd został zajęty w dniu 20 listopada 2012 r., a w dniu 13 listopada 2013 r. dokonano egzekucyjnej sprzedaży 51% udziałów w pojeździe. Właścicielem pozostałych udziałów (49%) w prawie własności auta jest [...] S.A. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] w dniu 4 czerwca 2016 r. wykreślił zastaw skarbowy z dniem jego wpisania, tj. 9 lipca 2014 r., o czym poinformował podatnika w dniu 9 czerwca 2016 r. Mając na względzie ustalony stan faktyczny organ I instancji stwierdził, że na podstawie art. 42 § 5 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm. - w skrócie: "O.p."), z dniem egzekucyjnej sprzedaży przedmiotu zastawu, zastaw skarbowy wygasł. Tym samym nie ma możliwości prowadzenia egzekucji z przedmiotu zastawu. W rezultacie poczynionych ustaleń organ uznał, że należy odmówić wszczęcia postępowania egzekucyjnego z przedmiotu zastawu. W zażaleniu z dnia [...] r. podatnik wniósł o uchylenie powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie przepisów art. 67a § 1 pkt 3, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p., a także art. 271 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2204 ze zm. - w skrócie: "K.k."). Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że na wstępnym etapie badania dopuszczalności wszczęcia postępowania organ I instancji bada jedynie kwestie formalnoprawne, analizując, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszonego wniosku. Nie zajmuje się natomiast analizą złożonego wniosku, co de facto miało miejsce w sprawie, albowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego ocenił stan faktyczny i uznał w sposób nieuprawniony, że postępowanie egzekucyjne z przedmiotu zastawu nie może być prowadzone. W związku z tym organ II instancji stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 61a § 1 K.p.a. Ponadto Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uznał, że z powodu wygaśnięcia zastawu skarbowego wszczęcie postępowania w sprawie wniosku strony było bezprzedmiotowe. Strona wnosiła bowiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego z przedmiotu nieistniejącego już zastawu. Nie istniała również podstawa prawna do rozpatrzenia wniosku strony, gdyż wszczęcie postępowania egzekucyjnego w administracji następuje wyłącznie na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego (art. 26 § 1 u.p.e.a.). W skardze z dnia [...] r. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. G. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej (błędnie nazwanego decyzją), a także o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: 1) art. 191 O.p. polegającego na naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów przez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności na przyjęciu, że skarżący nie wykazał swojego interesu w postępowaniu o umorzenie należności podatkowej, zaś argumentacja wskazana we wniosku jest pozorna, 2) art. 122 O.p. polegającego na niepodjęciu przez organ wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także poprzez nieprawidłową ocenę prawną wszystkich faktów w sprawie, 3) art. 42 § 1 i § 3 O.p. poprzez niezastosowanie i odmowę wszczęcia postępowania egzekucyjnego z przedmiotu zastawu samochodu osobowego marki [...] nr rej. [...], ustanowionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] w celu zabezpieczenia należności podatkowych z tytułu podatku od towarów i usług, 4) art. 180 O.p. poprzez nieuwzględnienie celowo istotnych dowodów i niezadania sobie trudu oraz niewzięcie ich pod uwagę, a nawet nie pochylenia się nad okolicznością istotną, czy zastaw skarbowy istniał w dniu egzekucyjnej sprzedaży samochodu, 5) art. 67a § 1 pkt 3 O.p. poprzez jego niezastosowanie i odmowę umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług w sytuacji, gdy umorzenie było uzasadnione ważnym interesem podatnika. W kontekście powyższych zarzutów skarżący wniósł także o wszczęcie postępowania egzekucyjnego z przedmiotu zastawu, a także o umorzenie jego zaległości podatkowych. Do skargi załączył kopie zastawów skarbowych z dnia 27 maja 2011 r. ustanowionych na ww. pojeździe, a także pisma kierowane do Wydziału Komunikacji Starostwa Powiatowego w [...]. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym akcie. Odnosząc się do zarzutu naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. organ wskazał, że podatnik nie składał wniosku o umorzenie zaległości podatkowych, a treścią jego podania z dnia 17 czerwca 2017 r. było wyłącznie żądanie wszczęcia postępowania egzekucyjnego z przedmiotu zastawu. Wobec tego organ uznał ww. zarzut za bezzasadny. W piśmie procesowym z dnia 19 grudnia 2017 r., stanowiącym replikę na odpowiedź organu na skargę, skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz złożył m.in. wniosek o nakazanie Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] wszczęcia postępowania egzekucyjnego z ustanowionego i objętego zastawem skarbowym pojazdu marki [...] nr rej. [...], a także wniósł o włączenie do akt sprawy pisma Starostwa Powiatowego w [...], Wydział Komunikacji, z dnia 28 listopada 2017 r., nr [...], z którego wynika, że w ewidencji pojazdów prowadzonej przez ten urząd skarżący nadal figuruje, jako właściciel ww. pojazdu, a wobec tego, jego zdaniem, nie ma żadnych przeciwskazań do prowadzenia egzekucji z przedmiotu zastawu, bez względu na to, kto go teraz użytkuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów sformułowanych w skardze, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena stanowiska organów, które stwierdziły brak uzasadnionych podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcia tego postępowania domagał się skarżący, który kwestionując prawną skuteczność zbycia w toku wcześniejszego postępowania egzekucyjnego spornego pojazdu (samochodu osobowego marki [...] o nr rej. [...]., będącego przedmiotem zastawu skarbowego), wskazywał ten pojazd jako przedmiot, do którego nadal może być skierowana skuteczna egzekucja. Organ I instancji stwierdzając brak podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego odmówił wszczęcia tego postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Z kolei organ odwoławczy uznał, nie kwestionując co do zasady braku przesłanek do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, że prawidłową formą rozstrzygnięcia w okolicznościach faktycznych sprawy jest umorzenie postępowania na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 K.p.a., z powołaniem się na przesłankę "bezprzedmiotowości postępowania". Organy I i II instancji, wydając zaskarżone postanowienia, uwzględniły bezsporny w sprawie fakt umorzenia prowadzonego wcześniej wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego postanowieniem komornika sądowego B. W. z dnia 14 września 2016 r. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W myśl art. 61a § 1 K.p.a gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z kolei art. 105 § 1 K.p.a. stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Wymienione przepisy znajdują odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie odesłania zawartego w przepisie art. 18. u.p.e.a. W ocenie Sądu podstawową i wyłączną kwestią wymagającą rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności, w kontekście sformułowanego przez skarżącego żądania, było zagadnienie istnienia po jego stronie legitymacji do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, w toku którego zostałyby podjęte czynności egzekucyjne do wskazanej przez skarżącego rzeczy ruchomej (sporny pojazd). W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozróżnia się postępowanie egzekucyjne oraz egzekucję administracyjną. Egzekucja administracyjna odbywa się w ramach postępowania egzekucyjnego. Administracyjne postępowanie egzekucyjne obejmuje, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe, podejmowane przez podmioty inne niż organ egzekucyjny, np. przez wierzyciela. Prowadzona w ramach tego postępowania egzekucja administracyjna oznacza stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków egzekucyjnych. W konsekwencji różne są momenty wszczęcia postępowania egzekucyjnego i egzekucji. Postępowanie egzekucyjne wszczynane jest więc wcześniej niż sama egzekucja. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, a jeśli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym - w dniu wystawienia przezeń tytułu wykonawczego. Natomiast wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą zaistnienia jednego z wymienionych w art. 26 § 5 u.p.e.a. zdarzeń, tj. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego albo doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 21 kwietnia 2016 r., II SA/Ol 220/16; wyrok ten oraz orzeczenia powołane w dalszej części uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej:orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję "na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego". Z przepisu tego wynika, że bez inicjatywy wierzyciela nie może dojść do wszczęcia postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z dnia 2 lutego 2016 r., II FSK 1218/15). Postępowanie egzekucyjne prowadzone być może tak długo, dopóki istnieje ważny tytuł wykonawczy (wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 lutego 2011 r., I SA/Kr 1607/10). Nie ulega zatem wątpliwości, że uprawnienie do skutecznego zainicjowania postępowania egzekucyjnego "przeciwko sobie", nie przysługuje zobowiązanemu. Wobec powyższego stwierdzić także należy, że wniosek skarżącego nie wszczynał sprawy administracyjnej, w toku której ocenie podlegałaby prawna skuteczność czynności egzekucyjnych dokonanych przez komornika w prawomocnie umorzonym postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty co do skuteczności zbycia spornego pojazdu, jako przedmiotu zastawu skarbowego, skarżący (jako dłużnik) winien był zgłosić w postępowaniu egzekucyjnym. Z uwagi na modyfikację formy rozstrzygnięcia dokonaną przez organ odwoławczy należy zauważyć, że przewidziana w art. 61a § 1 K.p.a. odmowa wszczęcia postępowania, może nastąpić w dwóch przypadkach, z których pierwszy nie nastręcza żadnych wątpliwości (nieposiadanie przymiotu strony przez podmiot zgłaszający żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a.), natomiast drugi przez odwołanie się do "innych uzasadnionych przyczyn" stwarza trudności interpretacyjne, ponieważ został określony w sposób ogólnikowy, przez co niejednoznaczny. Nie można jednak mieć wątpliwości co do tego, że zarówno odmowa wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 K.p.a.) jak i umorzenie postępowania (art. 105 § 1 K.p.a.) są to zbliżone do siebie w skutkach procesowych instytucje (prowadzą odpowiednio do nierozprawienia się merytorycznego z wnioskiem lub niezałatwienie merytorycznego sprawy), których zastosowanie przez organ administracji jest obligatoryjne w razie stwierdzenia przez organ braku któregokolwiek z elementów określających indywidualną sprawę administracyjną załatwianą przed organami administracji publicznej (tak NSA w wyroku z dnia 18 października 2017 r., II GSK 3985/16). Jednocześnie zauważyć należy, że w judykaturze wskazywana jest - jako właściwa - forma odmowy wszczęcia postępowania, w tych wszystkich wypadkach, w których wnioski składane w toku postępowania egzekucyjnego lub po jego zakończeniu, ocenione jako bezprzedmiotowe, nie podlegały merytorycznej ocenie organu (np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 września 2017 r., I SA/Gd 543/17; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 września 2017 r., I SA/Po 284/17; wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 581/15). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organ I instancji prawidłowo zastosował w sprawie art. 61a § 1 K.p.a., albowiem brak jest podstaw do stwierdzenia, że na skutek wniosku skarżącego zostało wszczęte postępowanie, które następnie jako bezprzedmiotowe należałoby umorzyć. W tym zakresie stanowisko organu odwoławczego co do podstaw zastosowania w sprawie art. 105 § 1 K.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie. Z uwagi jednak na tożsame skutki procesowe wydanych aktów, które opierają się na wspólnej przesłance braku podstaw do skutecznego zainicjowania przez skarżącego (jako zobowiązanego) postępowania egzekucyjnego, Sąd uznał za niecelowe uchylanie zaskarżonego postanowienia. W podsumowaniu przeprowadzonej kontroli zaskarżonych aktów Sąd stwierdził, że zawarte w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługują na uwzględnienie. Bezzasadny jest także zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 67a § 1 pkt 3 O.p., który w okolicznościach faktycznych sprawy i w kontekście treści zgłoszonego przez skarżącego żądania, nie mógł znaleźć zastosowania (skarżący domagał się wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie zaś postępowania podatkowego w przedmiocie udzielenia mu ulgi na podstawie tego przepisu). W tym stanie rzeczy, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 w związku z art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).