IV SA/Po 1211/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Donata Starosta Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 lutego 2018 r. przy udziale R. D. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego, uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Sygn. akt IV SA/Po [...] UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania A. S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] W uzasadnieniu organ przedstawił następujące ustalenia faktyczne sprawy. W dniu [...] kwietnia 2017 r. A. S. złożyła wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko - W. C. ur. w dniu [...] kwietnia 2017 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Prezydent Miasta G. odmówił A. S. przyznania świadczenia rodzicielskiego na rzecz dziecka W. C.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli nastąpi zbieg świadczeń dla osoby uprawnionej, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, ponieważ A. S. pobiera już świadczenie pielęgnacyjne na ojca A. S.. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła A. S. wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji i wydanie orzeczenia przyznającego jej prawo do świadczenia rodzicielskiego na dziecko W. C., ponieważ nie otrzymuje świadczenia pielęgnacyjnego na syna Wojciecha lecz na ojca A. S.. Decyzja odmowna jest, zdaniem odwołującej, krzywdząca i niesłuszna, na dowód czego odwołująca powołała orzecznictwo sądów administracyjnych i wskazuje na odmienną interpretację art. 27 ust. 5 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.- dalej jako "ustawa"). W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że A. S. spełnia warunki do przyznania świadczenia rodzicielskiego. W ocenie organu jednakże w sytuacji kiedy, A. S., jako osoba uprawniona otrzymuje już świadczenie pielęgnacyjne przyznane na ojca A. S. bezterminowo od dnia [...] stycznia 2017 r., zachodzą przesłanki do odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego. Zgodnie bowiem z art.27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1 .świadczenia rodzicielskiego lub 2. świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3. specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4. dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5. zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Organ podniósł, że art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych został zmieniony przez art. 6 pkt 17 ustawy z [...] lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428 – dalej jako "ustawa zmieniająca") i w art. 27 w ust. 5 część wspólna otrzymała brzmienie: "przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami". Zdaniem organu skoro osoba uprawniona, tj. A. S. pobiera już świadczenie pielęgnacyjne i nie zrezygnowała z niego, to świadczenie rodzicielskie jej nie przysługuje. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. S. zarzucając jej naruszenie art. 17c ust. 9 pkt 4 w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy poprzez błędną ich wykładnię z uwagi na przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie doszło do zbiegu świadczeń. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca wskazała, że przepis art. 27 ust. 5 ustawy zakazuje kumulacji określonych świadczeń rodzinnych tylko w związku z uprawnieniami przysługującymi na to samo dziecko. Ponieważ przepis ten ma charakter przesłanki negatywnej, to należy interpretować go ściśle. Innymi słowy powołany wyżej przepis art. 27 ust. 5 ustawy dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowania lub opieki nad tą samą osobą. W niniejszej sprawie mamy do czynienia nie z jednym dzieckiem, lecz z dwojgiem osób, zatem przysługują skarżącej dwa odrębne uprawnienia w stosunku do każdej z dwojga osób z innego tytułu i na innej podstawie prawnej. Skarżąca podniosła, że fakt powoływania się przez SKO w P. na zmianę przepisów, która nastąpiła w dniu [...] sierpnia 2017 r. świadczy o braku kompetencji ww. organu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2018 r. R. D. zgłosił swój udział w postępowaniu oraz zarzucił organowi: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 6, 7 i 8 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej jako "Kpa"), poprzez naruszenie wyrażonych w tych przepisach podstawowych zasad postępowania administracyjnego, 2. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego - art. 27 ust. 5 ustawy w zw. z art. 17 ustawy zmieniającej, co w konsekwencji spowodowało odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko - W. C.. Wskazując na powyższe R. D. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu Rzecznik wskazał, że jego zdaniem organ ustalając prawo A. S. do świadczenia rodzicielskiego na dziecko wadliwie nie uwzględnił brzmienia art. 17 ustawy zmieniającej, co skutkowało odmową przyznania świadczenia rodzicielskiego na syna - W. C.. Rzecznik podniósł, że nie jest możliwe zaakceptowanie powołanego przez organ znowelizowanego przepisu art. 27 w ust. 5 ustawy z pominięciem art. 17 ustawy zmieniającej. W dniu 26 lipca 2017 r. w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1428 ogłoszono zmianę m.in. do ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskutek zmiany art. 27 ust. 5 ustawy zostało doprecyzowano brzmienie tego przepisu, i od dnia 1 sierpnia 2017 r. otrzymał brzmienie, iż w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie: zasiłków dla opiekunów -przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - takie w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Rzecznik podkreślił, że zmiana weszła w życie z dniem 1 sierpnia 2017 r. na podstawie art. 41 ustawy zmieniającej oraz wskazał, iż zgodnie z art. 17 ustawy zmieniającej przepisy ustawy zmienianej w art. 6 (tj. ustawy o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z wyłączeniem art. 16a ust. 9, art. 17 ust. 6, art. 23 ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 5d ustawy zmienianej w art. 6, mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r. R. D. podniósł, że z materiału dowodowego wynika, że A. S. ubiegała się o świadczenie rodzicielskie w okresie zasiłkowym [...]. Wobec powyższego w niniejszej sprawie winien mieć zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 ustawy w dotychczasowym brzmieniu sprzed zmian. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej jako "Ppsa") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę materialnoprawną zapadłej w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art.27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1 . świadczenia rodzicielskiego lub 2. świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3. specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4. dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5. zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że w art. 6 pkt 17 ustawy zmieniającej, z dniem 1 sierpnia 2017 r. (art. 41 ustawy zmieniającej), a więc przed wydaniem zaskarżonej decyzji dokonano zmiany art. 27 ust. 5 ustawy w ten sposób, że część wspólna otrzymała brzmienie "- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami". Jednakże, czego nie zauważył organ, art. 17 ustawy zmieniającej stanowi, że wspomniany przepis w nowym brzmieniu ma zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r. A contrario do okresu świadczeniowego sprzed tej daty znajdzie zastosowanie art. 27 ust. 5 ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 1 sierpnia 2017 r. Wobec powyższego istotne znaczenie odgrywa fakt, iż wniosek o przyznanie świadczenia rodzicielskiego skarżąca złożyła w kwietniu 2017 r., a więc na okres zasiłkowy rozpoczynający się 1 listopada 2016 r., a kończący się 31 października 2017 r. Zatem w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z okresem zasiłkowym rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r., a co za tym idzie organ nie był uprawniony do zastosowania wobec skarżącej przepisów znowelizowanej ustawy. Tym samym organ winien zastosować przepisy ustawy w brzmieniu sprzed 1 sierpnia 2017 r. Zgodnie z art. 17c ust. 1 pkt 1 ustawy, w brzmieniu przed nowelizacją, świadczenie rodzicielskie przysługuje w pierwszej kolejności matce dziecka. Z kolei w myśl art. 17c ust. 8 ustawy, osobie uprawnionej do świadczenia rodzicielskiego przysługuje: 1) w tym samym czasie jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci; 2) jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Osobie uprawnionej przysługuje więc tylko jedno świadczenie rodzicielskie, niezależnie od liczby wychowywanych dzieci. Jak stanowi art. 17c ust. 9 ustawy świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli: 1) co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego; 2) dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4; 3) osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki; 4) w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 5) osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie więc z art. 17c ust. 9 pkt 4 świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka jest już ustalone prawo do świadczenia, w tym do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Organ I instancji dokonując oceny niniejszej sprawy uznał, że skoro osoba uprawniona pobiera już świadczenie pielęgnacyjne na ojca A. S., to nie przysługuje jej świadczenie rodzicielskie na rzecz dziecka W. C.. Z powyższą wykładnią organu nie można się zgodzić. Wbrew ocenie organu I instancji w niniejszej sprawie nie istnieje negatywna przesłanka jednoczesności pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia rodzicielskiego. W tym miejscu podkreślić należy, że katalog negatywnych przesłanek do przyznania świadczenia rodzicielskiego został wymieniony wyczerpująco w art. 17c ust. 9 ustawy, który jasno określa, w jakich przypadkach świadczenie rodzicielskie nie przysługuje. W odniesieniu do sytuacji skarżącej istotne znaczenie ma pkt 4 tego przepisu, który wyraźnie stanowi o braku możliwości przyznania świadczenia rodzicielskiego wówczas, gdy wnioskodawcy zostało już ustalone prawo m. in. do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże wskazana regulacja ma zastosowanie tylko wówczas, gdy te dwa świadczenia mają zostać przyznane w związku z opieką sprawowaną nad tą samą osobą. W tym zakresie przepis jest sformułowany jednoznacznie. Zatem ubieganie się przez skarżącą o świadczenie rodzicielskie na dziecko tj. inną osobę, niż ta na którą zostało jej już przyznane świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako negatywna przesłanka wynikająca art. 17c ust. 9 pkt. 4 ustawy. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie nie ma podstaw do tego, aby z innych przepisów ustawy wyprowadzić wniosek o ograniczeniu prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku ze zbiegiem uprawnień do innych świadczeń przysługujących na podstawie tej ustawy w przypadku opieki nad różnymi osobami. Takiej podstawy nie można zwłaszcza wywieść z treści art. 27 ust. 5 ustawy, który reguluje zbieg praw do świadczeń rodzinnych. Omawiany przepis stanowi o zbiegu uprawnień, który nie może być rozpatrywany bez badania przesłanek uprawnień do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi z tytułu sprawowania opieki nad konkretnymi podmiotami. Regulacja ta stanowi o zbiegu uprawnień, którego nie można rozpatrywać w oderwaniu od przesłanek uprawnień do poszczególnych wymienionych w niej świadczeń. W przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego należy uwzględnić, że uprawnienia te są przyznawane w związku ze sprawowaniem opieki nad konkretnym podmiotem i w oparciu o inne przesłanki materialno-prawne. W rozpoznawanej sprawie skarżąca domagała się przyznania świadczenia rodzicielskiego, które zgodnie z art. 17c ustawy przysługuje w związku z urodzeniem się dziecka określonym osobom, które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Przepis art. 27 ust. 5 ustawy dotyczy możliwości wyboru przez osobę uprawnioną jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu przysługujących jej uprawnień także do innych, wymienionych w tym przepisie świadczeń, lecz tylko wówczas, gdy opieka sprawowana jest nad tą sama osobą. Nie obejmuje on natomiast zbiegu uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi osobami. Wyłączenie kumulacji świadczeń, wynikające ze wskazanego przepisu art. 27 ust. 5 ustawy ma więc zastosowanie tylko w sytuacji, gdy dochodzi do zbiegu uprawnień w sensie podmiotowym, zarówno co do osoby sprawującej opiekę, jak i podopiecznego, co w niniejszej sprawie nie ma przecież miejsca (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 158/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 września 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 617/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 842/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 944/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 246/17, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 527/17, CBOSA). Trzeba również zaznaczyć, że w świetle przepisów ustawy art. 27 ust. 5 ma charakter porządkujący. Mowa jest w nim ogólnie o tym, że w przypadku zbiegu uprawnień osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego z wymienionych świadczeń. Przepis ten nie wyjaśnia jednak zakresu użytego w nim pojęcia "zbieg uprawnień". Zakres ten konkretyzują natomiast inne przepisy tej ustawy, w tym m. in. art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy. Dlatego też z art. 27 ust. 5 ustawy nie można wywodzić generalnego zakazu kumulacji świadczeń rodzinnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 9/17, CBOSA). Reasumując powyższe rozważania, należało stwierdzić, że zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. decyzja organu odwoławczego z naruszeniem art. 27 ust. 5 ustawy w zw. z art. 17 ustawy zmieniającej, a decyzja organu I instancji z naruszeniem art. 17c ust. 9 i art. 27 ust. 5 ustawy. Podkreślić należy, iż okoliczność pobierania przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego na ojca, nie mogła stanowić podstawy do odmowy przyznania jej świadczenia rodzicielskiego na dziecko. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 Ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien wziąć pod uwagę rozważania zawarte w treści niniejszego uzasadnienia, co do prawidłowej wykładni art. 27 ust. 5 ustawy, a następnie ponownie ocenić żądanie skarżącej zarówno w kontekście przesłanek pozytywnych, jak i negatywnych wymienionych w art. 17c ustawy.