I OZ 429/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1244/17 odmawiające przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi M.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przywrócić skarżącej termin do usunięcia braków formalnych skargi Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1244/17 (dalej postanowienie z 9 lutego 2018 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi M.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2017 r. nr [...] (dalej postanowienie z [...] października 2017 r.) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Postanowieniem z [...] października 2017 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej Kolegium) stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia przez M.S. (dalej skarżąca) odwołania od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działającego z upoważnienia Burmistrza [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego. Skarżąca wniosła skargę na postanowienie z [...] października 2017 r., która została odrzucona postanowieniem z 9 stycznia 2018 r. II SA/Rz 1244/17 z uwagi na nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie braku formalnego skargi przez jej podpisanie. Odpis postanowienia z 9 stycznia 2018 r. doręczono skarżącej dnia 12 stycznia 2018 r. Dnia 16 stycznia 2018 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie. W uzasadnieniu skarżąca podała, że nie zrozumiała treści wezwania o uzupełnienie braków formalnych skargi, jak również informacji udzielonej jej telefonicznie przez pracownika Sądu. Wskazała, że w czasie gdy otrzymała wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, była chora i zmęczona, pod jej opieką pozostaje szóstka dzieci, które w tym czasie również były chore. W wykonaniu wezwania z 18 stycznia 2018 r. Przewodniczącego Wydziału, skarżąca [dnia 23 stycznia 2018 r.] przedłożyła podpisaną skargę wraz z jej odpisem. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej ppsa), czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym uzależnione jest od spełnienia określonych przesłanek pozytywnych, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu i negatywnych, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Zgodnie z art. 86 ppsa przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeśli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego, natomiast art. 87 ppsa stanowi, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się w terminie siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, jednocześnie w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wraz z wnioskiem strona winna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Sąd stwierdził, że mimo zachowania przez skarżącą terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu i złożenia jednocześnie podpisanej skargi wraz z jej odpisem - skarżąca nie uprawdopodobniła ona braku winy w uchybieniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminowi winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy uwzględnieniu także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Okoliczności przemawiające za uznaniem braku winy w uchybieniu terminowi muszą mieć charakter wyjątkowy i niezależny od wnioskodawcy. Nawet lekkie niedbalstwo wyklucza przyjęcie, że okoliczność na którą powołuje się wnioskodawca, miała charakter niezawiniony. W przedmiotowej sprawie skierowane do skarżącej wezwanie o uzupełnienie braków formalnych skargi było precyzyjne i nie budziło żadnych wątpliwości interpretacyjnych, określono w nim również termin wykonania obowiązku, a także zawarto pouczenie o skutkach niewykonania wezwania. Niezrozumienie treści wezwania należy uznać właśnie za brak należytej staranności skarżącej, która prawidłowo wezwana o uzupełnienie braków formalnych wniesionej skargi, nie dopilnowała swoich interesów. Błędne zrozumienie treści wezwania, w sytuacji gdy nie wynika to ze sposobu jego zredagowania, nie może stanowić o braku winy w uchybieniu terminu. Okoliczności wskazane we wniosku - zmęczenie skarżącej, choroba jej i dzieci pozostających pod jej opieką (która zresztą nie została wykazana żadnymi dokumentami) nie stanowią przesłanki uniemożliwiającej podpisanie skargi i przesłanie jej do Sądu, skoro w tym samym czasie skarżąca dokonała innej czynności procesowej, tj. złożyła podpis na piśmie Sądu, stanowiącym wezwanie do podpisania skargi, a następnie nadała w placówce operatora pocztowego przesyłkę skierowaną do Sądu. Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu (k. 1-2, 3, 9, 11, 12, 13, 14-15, 21, 22, 23, 24-27, 29-31 akt sądowych). Postanowienie z 9 lutego 2018 r. stało się przedmiotem zażalenia M.S., reprezentowanej przez ustanowionego przez skarżącą dnia 19 lutego 2018 r. pełnomocnika r. pr. T.Z., która przedmiotowemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 86 i 87 ppsa przez przyjęcie, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. W związku z powyższym wniosła o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca ma problemy w rozumieniu wezwań Sądu, ma wykształcenie zawodowe i opiekuje się na co dzień 6 dzieci, w tym trójką niepełnosprawnych, które również były chore (k. 38-41 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2017, s. 515, nb 4; postanowienie NSA z 12.6.2008 r., II OZ 580/08, cbosa). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 10.9.2010 r., II OZ 849/10, cbosa). Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (postanowienie NSA z 18.12.2013 r., I OZ 1199/13). Przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Wezwanie z 16 listopada 2017 r. o uzupełnienie braku formalnego skargi przez jej podpisanie doręczono skarżącej dnia 21 listopada 2018 r. (k. 9, 11 akt sądowych). Termin do uzupełnienia wskazanego braku formalnego skargi upłynął z dniem 28 listopada 2017 r. Zgodnie z art. 87 § 1 i 4 ppsa pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Skarżąca o uchybieniu terminu do wniesienia skargi dowiedziała się dopiero 12 stycznia 2018 r. – w dniu doręczenia odpisu postanowienia z 9 stycznia 2018 r. (k. 14-15, 21 akt sądowych). Dnia 16 stycznia 2018 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. We wniosku wskazała, że nie zrozumiała pouczenia, w związku z czym w dniu jego otrzymania zadzwoniła do Sądu, w celu uzyskania informacji o tym jakie dalsze kroki powinna podjąć w niniejszej sprawie. Z otrzymanej odpowiedzi zrozumiała, że powinna podpisać pismo, które otrzymała z Sądu, co niezwłocznie uczyniła. Skarżąca wskazała, że ma 6 dzieci w wieku od 14 do 1,5 roku, które wówczas były chore, gorączkowały. W związku z powyższym również ona był przemęczona i chora, jednak nie miała nawet możliwości udać się do lekarza. "Chciałam zrobić wszystko dobrze ale z uwagi na te okoliczności zrobiłam kolejny błąd. Proszę więc o przywrócenie terminu do podpisania skargi, którą w załączeniu przesyłam" (k. 22, 23 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny dokonał odmiennej oceny okoliczności, które wystąpiły w niniejszej sprawie. Niedochowanie terminu z powodu sprawowania osobistej opieki nad 6 chorych (w tym trojgu niepełnosprawnych) dzieci (w tym M.S. – ur. [...] 2016 r.; P.S. – ur. [...] 2007 r. który orzeczeniem o niepełnosprawności z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w [...] został zaliczony do osób niepełnosprawnych; symbol niepełnosprawności [...]; niepełnosprawność datuje się od wczesnego dzieciństwa, wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji; k. 1, 2, 6-6a, 7, 8 akt administracyjnych), przy zachowaniu największej staranności w dochowaniu nałożonych przez Sąd obowiązków, stanowi o braku winy w uchybieniu terminu (odpowiednio – postanowienie NSA z 9.1.2008 r., II GZ 210/07, aprobowane przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, P. Wajdę – op. cit., s. 518, nb 5, p. 7). Analiza akt wskazuje na znaczną nieporadność proceduralną skarżącej (legitymującej się wykształceniem zawodowym), która w odpowiedzi na wezwanie Sądu przesłała Sądowi otrzymane wezwanie do uzupełnienia braku skargi podpisane przez siebie (k. 12 akt sądowych). We wniosku z 15 stycznia 2018 r. skarżąca wprost wskazała, że nie zrozumiała treści przesłanego przez Sąd wezwania, jednak uczyniła wszystko by wyjaśnić co powinna zrobić, aby się do niego zastosować, dzwoniąc do Sądu, lecz ponownie błędnie zrozumiała, że ma "podpisać pismo z Sądu, co niezwłocznie uczyniłam" (k. 22-23 akt sądowych). Ani z zarządzenia z 16 listopada 2017 r., ani z pisma wykonującego to zarządzeni nie wynika, by do pisma sądowego, zgodnie z metodyką sędziowską, dołączono kserokopię skargi, którą skarżąca mogłaby podpisać i w terminie siedmiodniowym odesłać Sądowi (k. 1-2, 9, 12 akt sądowych). Braki skargi skarżąca uzupełniła w ten sposób, że dnia 23 stycznia 2018 r., po otrzymaniu wezwania Sądu z 18 stycznia 2018 r., udała się z [...] (miejsca swego zamieszkania) do siedziby Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, gdzie wypełniła w WIS druk sądowy, wnosząc o sporządzenie kserokopii skargi, i po otrzymaniu kserokopii i udostępnieniu akt, celem podpisania skargi, skargę dnia 23 stycznia 2018 r. osobiście podpisała i złożyła wraz podpisaną przez siebie kserokopią skargi (k. 3, 22, 24, 25, 26, 27 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny w okolicznościach niniejszej sprawy uznał, że w tym stanie rzeczy skarżąca dochowała należytej staranności by dopilnować swoich spraw. Za przyjętym stanowiskiem przemawia również to, że powstały dla strony postępowania szczególnie negatywne skutki w związku z ubieganiem się o świadczenie rodzicielskie w związku z opieką nad córką M.S., co niewątpliwie ma miejsce w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2, art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji.