I SA/Sz 999/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA – Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "M.-S." S. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 999/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "M.-S." S. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie uchylenia kary porządkowej p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. "M. – S." S. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. (dalej zwana: "spółką" bądź "skarżącą"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem spółki, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny z uwagi na brak jakichkolwiek środków na kontach i w kasie przedsiębiorstwa. Wszystkie konta są zajęte przez komorników. Zaległości wobec ZUS wynoszą [...] zł i powstały wskutek wypłaty wynagrodzeń i odpraw pracownikom zwalnianym. Spółka podała, że obecnie toczy się wobec niej szereg postępowań egzekucyjnych i zablokowanie kont bankowych uniemożliwia dopływ środków pieniężnych z jakichkolwiek źródeł. Spółka wskazała także na toczące się wobec niej wiele spraw cywilnych, w tym pracowniczych, a także na obciążenie nieruchomości hipotekami przymusowymi na rzecz wierzycieli prywatnych i publicznych. Spółka oświadczyła, że w ewidencji środków trwałych ujęła również budynki niebędące jej własnością, w związku z którymi ponosi nakłady i ciężary wynikające z ustawy o portach (przedmiot roszczenia w sprawie). Nadto wskazała, że pozostały majątek w postaci ruchomych środków trwałych – w tym suwnice złączone z gruntem, podlegają zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym, a także, iż inne ruchomości zostały sprzedane w toku egzekucji za ułamkową ich wartość. Spółka podniosła, że ze względu na kradzież na jej szkodę, nie ma w tej chwili możliwości sporządzenia wykazu majątku oraz jego oszacowania. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka wpisała: kapitał zakładowy w kwocie [...]zł; wartość środków trwałych w kwocie [...]zł; stratę w kwocie [...]zł. Spółka podała, że posiada cztery rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił odpowiednio: minus [...] zł (EUR plus [...]), [...] zł (EUR [...] minus [...] zł (EUR minus [...]), minus [...] USD. Stan kasy na dzień 31 grudnia 2017 r. wynosił [...] zł, zaś zobowiązania wg bilansu za 2016 r. z tytułu dostaw i usług wynosiły [...] zł. Ponieważ treść oświadczenia o majątku i dochodach była nie wystarczająca do ustalenia jej sytuacji finansowej, referendarz sądowy wezwał spółkę do uzupełnienia w terminie 10 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie: - kopii rocznych zeznań podatkowych spółki za dwa ostatnie lata podatkowe wraz z potwierdzeniem, że są to dokumenty złożone w urzędzie skarbowym; - kopii bilansu i rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r., od 1 stycznia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r.; - wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (w tym zajętych) za okres ostatnich sześciu miesięcy lub dokumentu potwierdzającego likwidację rachunków bankowych; - wyciągu z prowadzonej księgi handlowej obrazującej przychody, koszty uzyskania przychodów, dochody/straty spółki za okres od 30 czerwca 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. oraz za styczeń 2018 r.; - wyciągu z ewidencji sprzedaży i zakupów VAT obejmującej okres od września 2017 r. do grudnia 2017 r. lub kopii deklaracji VAT składanych za ten okres; - raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące; - dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólników (np. wyciąg z umowy spółki), a także potwierdzających dokonanie takich dopłat i ich wysokość w okresie ostatnich sześciu miesięcy; - dokumentów potwierdzających stan zaległości spółki na dzień 6 lutego 2018 r. oraz na jakim etapie są prowadzone postępowania egzekucyjne. Powyższe wezwanie doręczono skarżącej w dniu 9 marca 2018 r. i nie zostało dotychczas wykonane. Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, iż ponieważ składa sprzeciw jako strona, nie wymaga on uzasadnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Rozstrzygnięcie wydane przez starszego referendarza sądowego nie narusza obowiązujących przepisów. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej zwanej: "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Jak stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w art. 246 zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08). Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala Sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15). Wobec powyższego, w ocenie Sądu brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Skarżąca spółka nie wykazała bowiem w sposób dostateczny aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Starszy referendarz sądowy zasadnie uznał, iż treść oświadczenia o majątku i dochodach Spółki jest nie wystarczająca do ustalenia jej aktualnej sytuacji finansowo- majatkowej, wobec czego wezwaniem z dnia 14 lutego 2018 r. wezwał spółkę do złożenia dodatkowych dokumentów. Spółka nie nadesłała żadnego z wskazanych w wezwaniu dokumentów. Jedynie lakonicznym pismem z dnia 15 marca 2018 r. spółka poinformowała, że wobec konieczności likwidacji biura, wszystkie dokumenty zostały zrzucone do piwnicy i w wyznaczonym terminie (10 dni), spółka nie jest w stanie ich skompletować. Także wnosząc sprzeciw, spółka nie wykonała wezwania referendarza sądowego i nie dołączyła żadnego z żądanych dokumentów. W rozpoznawanej sprawie jedynymi informacjami udzielonymi przez stronę są dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy ( PPPr.) z których wynika, że spółka pomimo przejściowych trudności finansowych posiada znaczny kapitał (w wysokości [...] zł), kontynuuje działalność, radzi sobie z bieżącymi wydatkami, a nadto na dzień 31 grudnia 2017 r. posiadała środki w kasie (w kwocie [...]zł) wystarczające na uiszczenie należnego wpisu od skargi w wysokości [...] zł. Powoływane zaś we wniosku okoliczności, dotyczące straty podatkowej, licznych postępowań egzekucyjnych, zaległości, prowadzonych spraw cywilnych stanowią jedynie gołosłowne oświadczenia nie poddające się żadnej weryfikacji. Jak słusznie referendarz sądowy zauważył, z akt sprawy nie wynika aby spółka utraciła płynność finansową. Z nadesłanej do akt sprawy Informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynikają żadne wpisy o rozwiązaniu spółki, postępowaniu upadłościowym czy zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodzić się również należy z twierdzeniem referendarza sądowego, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, publ. LEX nr 794951). W niniejszej sprawie, spółka nie wykazała, aby podejmowała jakiekolwiek dodatkowe działania w ramach swojego zakresu działalności (wynikającego z KRS), w celu zdobycia jakichkolwiek środków na pokrycie swoich zobowiązań, w tym także na pokrycie – choćby częściowo – kosztów sądowych. Trafnie referendarz sądowy zauważył, że w przypadku spółek, Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Na tle tego przepisu wskazuje się, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (zob. postanowienie NSA 20 lutego 2014 r., II FZ 146/14). Natomiast bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem, stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania Spółki w sposób uprzywilejowany (por. postanowienie NSA: z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 971/15; z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15). Ze względu na powyższe możliwości, udzielenie żądanego wsparcia ze środków publicznych oznaczałoby takie właśnie uprzywilejowanie spółki. W niniejszej sprawie, spółka nie przedstawiła okoliczności uniemożliwiających wsparcie jej w zakresie zainicjowanego postępowania sądowego przez wspólników w formie dopłat gotówkowych. W rezultacie spółka nie wykazała, że podjęła wszelkie niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że referendarz sądowy prawidłowo odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.