I OSK 1332/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Ziniewicz po rozpoznaniu w dniu 25 września 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 maja 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 238/18 w sprawie ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 238/18 oddalił skargę R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] przyznał skarżącemu świadczenie pieniężne z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] sierpnia 2017r. do [...] września 2017 r. oraz w wysokości [...] zł miesięcznie od [...] października 2017 r. do [...] listopada 2017 r. Następnie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2017r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucił naruszenie przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz przepisów k.p.a., a tym samym pozbawienie go należnego zasiłku stałego w okresie od [...] stycznia 2017 r. do [...] lipca 2017 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. W piśmie z dnia [...] maja 2018 r. skarżący wniósł o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu wskazując, że nie posiada wiedzy z zakresu prawa administracyjnego, znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie sam się reprezentować. Powyższe pismo wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie dnia [...] maja 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia [...] maja 2017 r. oddalił skargę R.S. na powyższą decyzję organu. W dniu [...] czerwca 2018 r. przesłano skarżącemu celem wypełnienia urzędowy formularz PPF, który po uzupełnieniu wpłynął do Sądu w dniu [...] lipca 2019 r. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. Okręgowa Rada Adwokacja ustanowiła dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. W dniu [...] sierpnia 2018 r. pełnomocnik z urzędu wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, wskazując na brak winy skarżącego w uchybieniu terminowi do złożenia powyższego wniosku. Postanowieniem z dnia [...] października 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przywrócił skarżącemu termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, skarżący zarzucił Sądowi I instancji, na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., nieważność postępowania z uwagi na pozbawienie skarżącego możliwości obrony swych praw. Skarżący wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Zrzekł się rozprawy i wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzut nieważności postępowania uzasadniono okolicznością, że pomimo złożenia wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, Sąd Wojewódzki rozpoznał skargę nie przyznając skarżącemu pomocy prawnej. Skarżący zatem pozbawiony został w sposób realny możności obrony swych praw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej p.p.s.a.) rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych enumeratywnie w § 2 pkt 1-6 tego przepisu. W niniejszej sprawie zachodzą przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., bowiem strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Jak wynika z akt sprawy, oddalenie skargi przez Sąd I instancji nastąpiło przed rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tym samym doszło do pozbawienia skarżącego możliwości obrony swoich praw. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w pierwszej kolejności Sąd I instancji winien był bowiem rozpoznać wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Dopiero po dokonaniu tejże czynności zasadne było przejście do merytorycznego rozpoznania wniesionej skargi i oceny zaskarżonej decyzji. Wskazać należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że pozbawienie możności obrony swych praw ma miejsce, jeżeli wskutek nierozpoznania wniosku o przyznanie pełnomocnika z urzędu strona nie jest przez niego reprezentowana na rozprawie (por. wyroki NSA z dnia 29 listopada 2011 r., I OSK 1235/11, z dnia 12 marca 2010 r., II OSK 394/10 i z dnia 24 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 821/06 - https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę przedstawioną wyżej argumentację i treść art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., uznać należało, że odwrotna kolejność rozpoznawania żądań skarżącego była nieprawidłowa i w pełni uzasadniała uchylenie zaskarżonego wyroku. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, ponieważ art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa na podstawie art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny przy zastosowaniu przepisów art. 258-261 p.p.s.a.