III SA/Wa 962/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Włodzimierz Gurba, Sędziowie sędzia WSA Dorota Dziedzic – Chojnacka, sędzia WSA Artur Kuś (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2018 r. sprawy ze skargi C. w S. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz C. w S. kwotę 340 zł (słownie: trzysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego przez organy podatkowe, postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "Minister") stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes PFRON") z dnia [...] sierpnia 2014 r., wydanej w stosunku do Skarżącego – C. z siedzibą w S. Organ stwierdził, że jak wynika z akt sprawy, decyzja od której Skarżący się odwołał została mu doręczona w dniu 21 sierpnia 2014 r., co ma potwierdzenie w pocztowym potwierdzeniu odbioru z podpisem pełnomocnika Skarżącego. Minister podkreślił, że termin do wniesienia odwołania zakreślony w art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2012 r., poz. 749 ze zm.; dalej "O.p."), upływał w dniu 4 września 2014 roku. Skarżący, pomimo prawidłowego pouczenia, wniósł natomiast odwołanie w dniu 5 września 2014 r., co dokumentuje data stempla pocztowego na liście poleconym. Skarżący nie wniósł przy tym wniosku o przywrócenie terminu. 2. W skardze Skarżący wniósł o uchylenie w całości powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 151 O.p. w związku z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 ze zm.; dalej: "ustawa o rehabilitacji") i błędne ustalenie, że decyzja Prezesa PFRON z dnia [...] sierpnia 2014 r. została skutecznie doręczona Skarżącemu w dniu 21 sierpnia 2014 r., podczas gdy doręczenie dokonane tego dnia zostało dokonane osobie nieupoważnionej do odbioru korespondencji oraz w miejscu nieprzewidzianym przez O.p., jako miejsce doręczania pism w toku postępowania podatkowego, a zatem nie mogło odnieść skutku. Naruszenie wskazanego przepisu postępowania miało przy tym istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem przyjęcie daty doręczenia 21 sierpnia 2014 r. bezpośrednio legło u podstaw uznania wniesionego odwołania za spóźnione. Skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów: a) pełnomocnictwa pocztowego na okoliczności, że: - R.B. była umocowana do odbioru korespondencji nadesłanej na adres: ul. [...] w S., a nie była umocowana do odbioru przesyłek nadesłanych na inne adresy, w tym [...] w S., - R.B. była umocowana do odbioru korespondencji nadesłanej do J.G., a nie była umocowana do odbioru przesyłek nadesłanych do podmiotu o nazwie: "C. w S. z siedzibą przy ul. [...]", b) koperty, w której nadeszła przedmiotowa decyzja na okoliczność, że decyzja Prezesa PFRON z dnia [...] sierpnia 2014 r. została wysłana na adres: ul. [...] w S., c) wyciągu z księgi korespondencyjnej Skarżącego oraz pierwszej strony przedmiotowej decyzji wraz z prezentatą na okoliczność, że przedmiotowa decyzja dotarła do osoby upoważnionej do odbioru korespondencji w dniu 22 sierpnia 2014 r., w związku z czym Skarżący pozostawał w usprawiedliwionym przekonaniu, iż decyzja Prezesa PFRON z dnia [...] sierpnia 2014 r. została mu skutecznie doręczona w dniu 22 sierpnia 2014 roku. Skarżący wniósł ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentacji pocztowej dotyczącej doręczenia decyzji Prezesa PFRON, znajdującej się w placówce pocztowej przy ul. [...] w S., a następnie na okoliczność, że przedmiotowa decyzja została odebrana przez R.B. w placówce pocztowej przy ul. [...] w S. Według Skarżącego organ błędnie ustalił, że decyzja organu pierwszej instancji została Skarżącemu skutecznie doręczona w dniu 21 sierpnia 2014 r., tymczasem ze względu na wadliwość doręczenia decyzji termin do jej zaskarżenia nie rozpoczął nawet swego biegu - nie może być zatem mowy o uchybieniu temu terminowi. Zdaniem Skarżącego doręczenie decyzji było wadliwe z dwóch względów. Po pierwsze - została ona doręczona osobie, która nie była upoważniona do jej odbioru, a po drugie - została ona doręczona w miejscu, które nie zostało przewidziane w O.p. jako miejsce doręczeń pism w toku postępowania podatkowego. Skarżący wskazał, że decyzja Prezesa PFRON z dnia 18 sierpnia 2014 r. została odebrana przez R.B. w placówce pocztowej przy ul. [...] w S. - w dniu 21 sierpnia 2014 roku. Decyzja została wysłana na adres ul. [...] w S. Osobą odbierającą przesyłkę od R.B. była M.F., która zarejestrowała przesyłkę jako odebraną dnia 22 sierpnia 2014 r. Zarówno na kopercie, jak w księdze korespondencyjnej oraz na samej decyzji M.F. nabiła jako datę jej odbioru - 22 sierpnia 2014 r. Pilnując terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji, Skarżący miał na uwadze termin 14 dni liczony od 22 sierpnia 2014 r. Skarżący pozostawał w niewiedzy co do faktycznego dnia odebrania przesyłki przez R.B. w placówce pocztowej aż do dnia 28 października 2014 r., kiedy to doręczono postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Skarżący wyjaśnił dalej, że R.B. została przez pracowników placówki pocztowej, a potem i przez Ministra, potraktowana jako pełnomocnik pocztowy Skarżącego. Zdaniem Skarżącego takie traktowanie R.B. nie jest zasadne w świetle dokumentu pełnomocnictwa pocztowego, które zostało jej udzielone. Błąd pracowników placówki pocztowej wyniknął najpewniej z niedostatecznej analizy tego dokumentu. Błąd Ministra musiał z kolei zostać spowodowany okolicznością, że nie badał on nawet tego dokumentu, opierając swe ustalenia na informacjach dostarczonych przez Pocztę Polską. Według Skarżącego z treści pełnomocnictwa pocztowego udzielonego R.B. wynika, że została ona upoważniona jedynie do odbioru przesyłek zaadresowanych na ul. [...] w S. Tymczasem decyzja Prezesa PFRON z dnia [...] sierpnia 2014 r. została wysłana na adres ul. [...] w S. Z żadnego dokumentu nie wynika, by R.B. mogła odbierać przesyłki zaadresowane na ul. [...] w S., a zatem przesyłka nie powinna zostać jej wydana. Tym samym decyzja została doręczona osobie nieuprawnionej. Skarżący podniósł ponadto, że decyzja Prezesa PFRON z dnia [...] sierpnia 2014 r. została doręczona R.B. w placówce pocztowej w sytuacji, gdy przesyłka nie była wcześniej awizowana (a więc bez zastosowania trybu z art. 150 O.p.). Takiego doręczenia ustawa ta nie przewiduje. Artykuł 151 O.p. zawiera bowiem zamknięty katalog miejsc, w których można doręczać korespondencję jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej w postępowaniu podatkowym - w zwykłym trybie. Oznacza to zdaniem Skarżącego, że skutecznym będzie tylko takie doręczenie pisma jednostce organizacyjnej, które nastąpi w jej siedzibie lub miejscu prowadzenia działalności. Doręczenia dokonane w innych miejscach są nieskuteczne (inaczej niż w przypadku osób fizycznych). Dla prawidłowości powyższej argumentacji bez znaczenia pozostają przepisy ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2012 r., poz. 1529 ze zm. dalej: "Prawo pocztowe"), w tym art. 37 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy Prawo pocztowe. W konsekwencji w ocenie Skarżącego decyzja Prezesa PFRON nie została skutecznie doręczona dnia 21 sierpnia 2014 r. Zdaniem Skarżącego nie została ona skutecznie doręczona w ogóle. Przy założeniu jednak, że doręczona została, najwcześniejszą datą jej doręczenia może być dzień 22 sierpnia 2014 r., kiedy to dotarła do osoby upoważnionej do odbioru korespondencji kierowanej do Skarżącego. 3. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. 4. Na rozprawie w dniu 23 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., zwana dalej: "Ppsa") postanowił dopuścić jako dowód dokumenty dołączone do skargi oraz odmówić dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z wniosku strony o zażądanie na rozprawę dokumentacji pocztowej dotyczącej doręczenia Skarżącemu decyzji Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] sierpnia 2014 r., znajdującej się w placówce pocztowej przy ul. [...] w S. WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 23 października 2015 r. w sprawie III SA/Wa 4037/14 oddalił skargę Skarżącej. W ocenie Sądu decyzję z dnia [...] sierpnia 2014 r. doręczono skutecznie stronie skarżącej w dniu 21 sierpnia 2014 r., co wynikało ze zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji (karta 167 akt administracyjnych). Czternastodniowy termin do wniesienia odwołania, rozpoczął swój bieg w dniu 22 sierpnia 2014 r. i upłynął w dniu 4 września 2014 r., natomiast odwołanie od zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji zostało nadane w Urzędzie Pocztowym dopiero w dniu 5 września 2014 r., a więc strona skarżąca przekroczyła ustawowy termin warunkujący skuteczność odwołania. W zakresie doręczenia decyzji w dniu [...] sierpnia 2014 r. osobie nieupoważnionej do odbioru korespondencji oraz w miejscu nieprzewidzianym przez O.p. jako miejsce doręczania pism w toku postępowania, WSA podzielił pogląd organu o prawidłowym skierowaniu korespondencji na adres podany w informacji zgłoszeniowej INF-Z. 5. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 lutego 2018 r. (sygn. akt II FSK 494/16), po rozpoznaniu skargi kasacyjnej strony skarżącej, uchylił ww. wyrok WSA w Warszawie w całości i sprawę przekazał mu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia NSA uznał, że do Skarżącej nie miały uzasadnionego zastosowania przepisy art. 146 O.p. oraz art. 148 § 2 pkt 1 O.p. NSA uznał ponadto, iż nie doszło także do doręczenia zastępczego, w rozumieniu art. 150 O.p. Wedle NSA ze sprawy nie wynikało aby istniały podstawy do kwestionowania twierdzenia Skarżącej co do dokonania spornego doręczenia w placówce pocztowej. NSA uznał, że w przypadku wykonania doręczenia w stosunku do jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej dokonano w placówce pocztowej, nie zaś w lokalu siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji, jak wymaga tego przytoczony art. 151 O.p., to sporne doręczenie było nieprawidłowe, dokonane niezgodnie z treścią art. 151 O.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. 1. Istota sprawy dotyczy zasadności (zgodności z prawem) wydania przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zdaniem Skarżącego doręczenie decyzji było wadliwe z dwóch względów. Po pierwsze – decyzja została doręczona osobie, która nie była upoważniona do jej odbioru, a po drugie – decyzja została doręczona w miejscu, które nie zostało przewidziane w O.p. jako miejsce doręczeń pism w toku postępowania podatkowego. Zdaniem Sądu, kluczowe znaczenie w sprawie ma zarzut naruszenia art. 151 O.p., gdyż zarzut dotyczący doręczenia osobie nieupoważnionej decyzji jest tylko pośrednim efektem błędu organów podatkowych w zakresie faktycznego miejsca doręczenia decyzji. W opinii Sądu, zasadne są zarzuty Strony w zakresie naruszenia art. 151 O.p., stąd należy uznać, że zaskarżone postanowienie nie zostało skutecznie doręczone (nie zostało w ogóle doręczone). Już ten zarzut czyni koniecznym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Przepisy o doręczaniu pism mają charakter gwarancyjny, co oznacza, że tylko prawidłowe doręczenie (dokonane zgodnie z zasadami określonymi w przepisach O.p.) uzależnia skuteczność czynności podejmowanych przez organ (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 25 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 172/08). Doręczenie zaliczane jest do czynności procesowych technicznych (pomocniczych) postępowania. Stanowi jednak niezwykle istotną czynność w każdym postępowaniu podatkowym. Doręczenie polega bowiem na dostarczeniu pisma adresatowi w celu poinformowania go o treści tego pisma. Skuteczność prawna czynności faktycznej doręczenia oznacza osiągnięcie przez nadawcę zamierzonego rezultatu, którym może być m.in. wprowadzenie do obrotu prawnego aktu prawnego (np. decyzji). W przypadku wadliwego doręczenia czynność ta jest bezskuteczna. Chociaż O.p. nie przewiduje w zasadzie w takim przypadku obowiązku ponownego doręczenia pisma, wydaje się oczywiste, że jest to jeden ze sposobów na naprawienie przez organ podatkowy błędu. Obowiązek ponownego, poprawnego doręczenia pisma wynika przede wszystkim z zasady praworządności wyrażonej zarówno w art. 7 Konstytucji, jak i w art. 120 O.p. (por. M. Nowosielska, R. Pasternak, Doręczenie w postępowaniu podatkowym, Monitor Podatkowy 2000, nr 6, s. 25). 2. Zgodnie z wówczas obowiązującym art. 151 O.p.: "Osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej pisma doręcza się w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji. Przepisy art. 146, art. 148 § 2 pkt 1 oraz art. 150 stosuje się odpowiednio.". Zasady doręczania pism określone w art. 151 O.p. mają zastosowanie do wszystkich podmiotów niebędących osobami fizycznymi. Mogą one mieć status osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej. Strona Skarżąca – C. z siedzibą w S. (dalej: "C.") – jest jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej, czyli podmiotem o którym mowa w art. 151 O.p. Ze statutu C. (zamieszczonego na stronie internetowej [...] wynika, że: - jest zespołem, o którym mowa w art. 62a ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 ze zm.); - zostało założone uchwałą Rady Miejskiej [...]; - zostało dostosowane do sieci szkół ponadgimnazjalnych i specjalnych uchwałą Rady Miejskiej [...]; - zostało dostosowane do sieci szkół podstawowych i gimnazjów uchwałą Rady Miejskiej [...]. Artykuł 151 O.p. zawiera zamknięty katalog miejsc, w których można doręczać korespondencję jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej w postępowaniu podatkowym - w zwykłym trybie. Miejscem doręczania pism jednostkom organizacyjnym i osobom prawnym jest lokal ich siedziby lub miejsce wykonywania działalności. Z uwagi na użycie przez ustawodawcę łącznika "lub", wyrażającego alternatywę rozłączną, wyżej wymienione miejsca należy uznać za równorzędne co do stosowania i skuteczności doręczeń (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2010 r., sygn. akt II FSK 1270/10). Doręczenie jest zatem skuteczne niezależnie od tego, pod którym z tych adresów zostało dokonane (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 11 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Op 275/08, oraz wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt I FSK 127/09). Oznacza to, że skutecznym będzie tylko takie doręczenie pisma jednostce organizacyjnej, które nastąpi w jej siedzibie lub miejscu prowadzenia działalności, ujmowanego jako "obiektywnie uchwytne miejsce wykonywania działalności". Nie jest zatem istotne, czy adresat dokonał zawiadomienia właściwego organu o miejscu wykonywania działalności, czy też zaniedbał dopełnienia tego obowiązku (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 marca 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 1003/16). Zdaniem Sądu, doręczenia dokonane w innych miejscach – bez wypełnienia dyspozycji z art. 151 O.p. - są nieskuteczne. Takie też nieskuteczne "doręczenie" miało miejsce w niniejszej sprawie, gdyż trafny jest pogląd wyrażony w orzecznictwie, że nie wywołuje skutków prawnych doręczenie pism jednostkom organizacyjnym dokonane w urzędzie pocztowym (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 czerwca 1999 r., sygn. akt I SA/Po 2644/98). Osobom prawnym pismo należy doręczyć w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism, tzn. członkowi organu uprawnionemu do ich reprezentowania, ustanowionemu pełnomocnikowi procesowemu albo pracownikowi upełnomocnionemu do odbioru pism. Doręczenie pisma, a więc i decyzji, ma być dokonane w lokalu siedziby osoby prawnej. Nie wywołuje zatem skutków prawnych doręczenie dokonane poza lokalem siedziby adresata, np. w urzędzie pocztowym. Zatem, zgodzić się należy z NSA (sygn. akt II FSK 494/16), że skoro doręczenie wykonane w stosunku do jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej odbyło się w placówce pocztowej, nie zaś w lokalu siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji, jak wymaga tego przytoczony art. 151 O.p., to sporne doręczenie było niewątpliwie nieprawidłowe, dokonane niezgodnie z treścią art. 151 O.p. Wadliwości tej nie sanuje ewentualne powołanie się na art. 37 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz.U. z 2012 r. poz. 1529 ze zm.). Zawierająca regulację prawną art. 151 O.p. jest niewątpliwie prawem szczególnym w stosunku do prawa pocztowego. W § 3 art. 37 prawa pocztowego stanowi się zresztą dosłownie, że unormowanie doręczeń w sposób wskazany w tymże art. 37 nie narusza przepisów innych ustaw dotyczących sposobu, zasad i trybu doręczeń. Zarzuty Strony dotyczące naruszenia art. 151 O.p. są też trafne z tego powodu, że podniesiona obraza prawa procesowego miała zasadniczy wpływ na wynik sprawy (skuteczność doręczenia decyzji). Użyte w przepisie art. 151 O.p. pojęcie "odpowiednie stosowanie" oznacza konieczność dostosowania treści przepisów objętych odesłaniem do sytuacji prawnej osób wymienionych w art. 151 § 1 O.p. W związku z tym, w zakresie doręczania pism nie mają zastosowania w pierwszej kolejności (lub też zamiennie czy wybiórczo) do C. przepisy art. 146 O.p. (obowiązek zawiadomienia organu podatkowego o zmianie adresu), art. 148 § 2 pkt 1 O.p. (miejsca doręczeń pism osobom fizycznym) oraz art. 150 O.p. (doręczenie przez awizo w postępowaniu podatkowym) do których art. 151 O.p. (w ówczesnym brzmieniu) się odwołuje. Organ podatkowy nie może w każdej dowolnej sytuacji skorzystać z trybu doręczenia pism przewidzianych dla osób fizycznych. Fikcja prawna doręczenia przewidziana w art. 150 O.p. powstać może wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są kumulatywnie dwie przesłanki: 1) adresat podał organowi podatkowemu wadliwy adres swojej siedziby, tj. adres, który nie istnieje lub jest niezgodny z wpisem do odpowiedniego rejestru, 2) organ podatkowy nie może ustalić miejsca prowadzenia przez adresata działalności. Warunkiem przyjęcia fikcji prawnej doręczenia jest podjęcie bezskutecznej próby doręczenia pisma pod adres podany przez adresata i dodatkowo stwierdzenie niemożności ustalenia miejsca prowadzenia działalności. W rozpatrywanej sprawie warunki te nie zostały dochowane. Zatem w sytuacji, gdy domniemane "doręczenie" decyzji zostało dokonane w placówce pocztowej, z pominięciem lokalu siedziby lub miejsca prowadzenia działalności – należy uznać je za niewłaściwe i za takie, które nie wywołało oczekiwanych skutków prawnych. 3. Zdaniem Sądu, doręczenie zgodne z art. 151 O.p. usunęło by również wątpliwości w zakresie upoważnienia osoby fizycznej (pełnomocnika), która miała odebrać korespondencje strony skarżącej. W związku z tym Sąd nie analizował szczegółowo tego wątku traktując go jako wtórny w odniesieniu do kwestii zasadniczej – błędnego "doręczenia" decyzji i tym samym naruszenia art. 151 O.p. Już samo bowiem naruszenia art. 151 O.p. skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia i koniecznością doręczenia go we właściwy sposób. 4. W tym stanie rzeczy, WSA w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 Ppsa oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.). Na kwotę 340 zł złożył się wpis (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (240 zł).