III SA/Po 246/18

Dnia 14 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Mirella Ławniczak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi P. N. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 roku nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia 11 grudnia 2017. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 597,- (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia 06 lutego 2018 roku, nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia od postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia 11 grudnia 2017 roku, nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Urzędu Skarbowego, na wniosek P. N. w W., prowadził postępowanie egzekucyjne przeciwko M. A.. Organ sporządził protokół o stanie majątkowym zobowiązanego oraz dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Bank powiadomił organ egzekucyjny, że rachunki bankowe zobowiązanego zostały wcześniej zajęte przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K.. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2017 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak możliwości wyegzekwowania należności. W dniu 11 grudnia 2017 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi od czynności podejmowanych na podstawie trzech tytułów wykonawczych. Strona wniosła zażalenie i zażądała zmiany postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego, ewentualnie uchylenia kwestionowanego rozstrzygnięcia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wierzyciel wskazał, że niezasadnie został obciążony kosztami egzekucyjnymi na łączną kwotę 2.918,77 zł z tytułu opłaty związanej z zajęciem rachunku bankowego, w sytuacji, gdy na rachunku bankowym nie było środków, czyli de facto nie doszło do zajęcia wierzytelności. Przepis art. 64 §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje opłaty za zajęcie rachunku bankowego, lecz odnosi się do wierzytelności. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego I instancji. Organ wyjaśnił, że zasada obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego doznaje ograniczeń wskazanych w art. 64c §3 i §4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W rozstrzyganej sprawie wierzyciel został obciążany kosztami egzekucyjnymi z uwagi na fakt, że nie mogły być one ściągnięte od zobowiązanego. Zgodnie z art. 80 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że organ egzekucyjny nie ma obowiązku wykazania, czy w chwili zajęcia istnieje wierzytelność zobowiązanego wobec banku z tytułu prowadzenia rachunku bankowego. Otrzymując tytuły wykonawcze do realizacji organ egzekucyjny zobligowany jest do stosowania środków egzekucyjnych, co nieuchronnie wiąże się z powstaniem opłat za czynności egzekucyjne i wydatków. Koszty egzekucyjne, których nie można wyegzekwować od zobowiązanego pokrywa wierzyciel. W ocenie organ stan faktyczny niniejszej sprawy w kontekście przepisu art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uzasadnia obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Natomiast wierzyciel może zwrócić się do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o umorzenie tych kosztów. P. N. w W. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Kwestionowanym rozstrzygnięciom zarzucono: - naruszenie art. 64 §1 pkt 4 oraz §6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez błędne ich zastosowanie, czyli ustalenie kosztów egzekucyjnych od zajęć rachunków bankowych, pomimo, że nie doszło do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, bo na rachunku bankowym nie było żadnych środków, co oznacza, że nie doszło do zajęcia wierzytelności, - naruszenie art. 138 §1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w sytuacji, gdy organ winien uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 138 §2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Na potrzeby rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy organy przyjęły błędną wykładnię art. 64 §1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2017, poz. 1201 ze zm.). Zgodnie z treścią powołanego przepisu organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem §2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Treść cytowanego tekstu prawnego wskazuje, że opłatę egzekucyjną w wysokości wyżej określonej należy pobrać za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych. Skoro ustalenie wskazanej opłaty uzasadnia zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego to warunkiem koniecznym dla pobrania tej opłaty jest istnienie, ewentualnie wpłynięcie przed umorzeniem postępowania egzekucyjnego, środków pieniężnych na zajęty rachunek bankowy. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela zapatrywanie wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 §1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych" (porównaj: wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 roku o sygn. akt II FSK 693/15, wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2018 roku o sygn. akt II FSK 914/16). Analiza akt ujawnia, że w kontrolowanej sprawie wystąpiła sytuacja zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tego samego prawa majątkowego w rozumieniu art. 62 §1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Naczelnik Urzędu Skarbowego skierował egzekucję do rachunku bankowego, który wcześniej został zajęty przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K.. Z treści informacji sporządzonej 08 lipca 2016 roku wynika, że Bank wstrzymał wypłaty z zajętych rachunków bankowych do czasu uzyskania informacji o tym, który organ jest uprawniony do łącznego prowadzenia egzekucji. Saldo rachunku bankowego zobowiązanego było zerowe. Natomiast z treści postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 23 listopada 2017 roku o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wynika, że zobowiązany jest tabularnym współwłaścicielem nieruchomości. Egzekucję z udziału zobowiązanego w tej nieruchomości prowadzi komornik sądowy. W uzasadnieniu postanowienia Naczelnik Urzędu Skarbowego wprost wskazuje, że brak możliwości wyegzekwowania należności na rzecz P. N. dotyczy tylko dwóch środków egzekucyjnych: zajęcia rachunku bankowego oraz zajęcia wierzytelności z tytułu świadczonych usług. W tym stanie rzeczy uznać należało, że rozstrzygnięcie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest, co najmniej przedwczesne. Analiza akt administracyjnych jednoznacznie wskazuje, że nie zostały wyczerpane wszystkie możliwości egzekwowania kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Sąd wskazuje zatem, że wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c §4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Natomiast użyte w art. 64c §7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wyrażenie "postanowienie w sprawie kosztów" należy rozumieć w ten sposób, że może ono dotyczyć zarówno wysokości tych kosztów, ale także zasady ich ponoszenia, w szczególności, gdy obciążają one wierzyciela (porównaj wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2017 roku II FSK 60/16). Przy czym to na organie egzekucyjnym ciąży obowiązek wykazania przesłanki koniecznej dla obciążenia kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, tj. niemożności ściągnięcia tych kosztów od zobowiązanego (porównaj wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2017 roku II FSK 1045/15). Natomiast niedochodzenie kosztów egzekucyjnych przez organ egzekucyjny od zobowiązanego i umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 §1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie może być postrzegane na gruncie okoliczności kontrolowanej sprawy jako istnienie obiektywnej i niezależnej od organu egzekucyjnego przeszkody prawnej w ściągnięciu kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego (porównaj wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2017 roku II FSK 1045/15). Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017, poz. 1369 ze zm.), orzeczono jak w pkt 1 i pkt 2 sentencji wyroku.