II OSK 3702/18
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2020-02-12
Skład orzekający: sędzia NSA Zofia Flasińska, sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.), sędzia NSA Zdzisław Kostka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego z powodu konfliktu rodzinnego i agresji ze strony byłego męża, a następnie przeniosła centrum życiowe w inne miejsce, powinna zostać wymeldowana, nawet jeśli opuszczenie nie było w pełni dobrowolne, ale nie podjęła kroków prawnych w celu powrotu?Ratio decidendi
Sąd uznał, że nawet jeśli opuszczenie miejsca pobytu stałego nie było w pełni dobrowolne z powodu agresji byłego męża, to brak podjęcia przez osobę wymeldowywaną kroków prawnych w celu powrotu do poprzedniego miejsca zamieszkania i przeniesienie centrum życiowego w inne miejsce, świadczy o trwałym i dobrowolnym opuszczeniu dotychczasowego miejsca pobytu. W takiej sytuacji organ administracji ma podstawy do wydania decyzji o wymeldowaniu.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił skargę na decyzję Wojewody o wymeldowaniu M. K. i jej dzieci z miejsca pobytu stałego. Skarżąca opuściła miejsce zameldowania w 2013 r. z powodu konfliktu rodzinnego i agresji byłego męża, przenosząc centrum życiowe do nowo wybudowanego domu. Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, wskazując na nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego i brak należytej kontroli legalności działań organów administracji.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia NSA Zdzisław Kostka po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. K., O. K. i E. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 5/18 w sprawie ze skargi M. K., O. K. i E. K. na decyzję Wojewody ] z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę kasacyjną.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 5/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oddalił skargę M. K., O. K. i E. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r., nr ., w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Jednocześnie przyznał na rzecz pełnomocnika z urzędu, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, kwotę 240 złotych, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji był przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2017 r. poz. 657), zgodnie z którym, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Następnie podkreślił, że przy ustalaniu przesłanek wymienionych w tym przepisie należy mieć na uwadze, że zarówno zameldowanie jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter wyłącznie ewidencyjny, rejestrowy. Jeżeli zatem dana osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy. Dodał, że zasadnicze znaczenie miało ustalenie przez organ administracji publicznej, czy skarżąca faktycznie opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego bez wymeldowania się, a także czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny. Wyjaśnił przy tym, że dobrowolność ta musi wynikać z własnej woli zainteresowanego, a nie z bezprawnego działania innych osób. Oceniając wolę, zamiar zainteresowanego w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy mieć na uwadze nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy natomiast zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych oraz brak woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania.
Sąd I instancji stwierdził, że Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji zastosował prawidłową wykładnię przepisów ustawy o ewidencji ludności, odpowiednio stosując ją do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, zasadnie przyjmując, że skarżąca opuściła miejsce stałego pobytu w rozumieniu art. 35 ww. ustawy.
Z ustaleń faktycznych, które nie były przez strony kwestionowane, jednoznacznie wynika, że skarżąca wraz z małoletnimi dziećmi wyprowadziła się ostatecznie z miejsca stałego zameldowania w połowie 2013 r. Skarżąca potwierdziła, że wyprowadziła się z uwagi na konflikt rodzinny - również agresję ze strony byłego męża. Ponadto jednoznacznie stwierdziła, że nie chce wracać do tego miejsca. Sąd uznał, że nawet przyjmując, że agresywne zachowanie byłego męża skarżącej doprowadziło ją do wyprowadzenia się z miejsca jej stałego zameldowania, to jednak opuściła to miejsce dobrowolnie i w sposób trwały. Sama podjęła decyzję o wyprowadzeniu się, nadal deklaruje, że nie chce tam wracać, bo nie wiążą ją z tym miejscem żadne sprawy życiowe. Od czasu wyprowadzenia się z miejsca stałego zameldowania skarżąca wraz z małoletnimi dziećmi zamieszkuje w nowo wybudowanym domu, znajdującym się na działce [...] i [...] w R., nieposiadającym numeru porządkowego. Tam znajduje się centrum życiowe skarżącej i jej dzieci.
Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że skoro po wyprowadzeniu się z miejsca stałego zameldowania skarżąca od 2013 r. do chwili obecnej nie podjęła odpowiednich kroków prawnych w celu powrotu do opuszczonego miejsca, to jednoznacznie świadczy to o tym, że skarżąca pogodziła się z istniejącym stanem rzeczy i wyraziła w ten sposób wolę zerwania więzi z miejscem stałego zameldowania, przenosząc swoje centrum życiowe w inne miejsce, w tym przypadku, do nowo wybudowanego domu. Podkreślił, że jakkolwiek skarżąca dochodzi praw swoich i swoich dzieci w kwestii zachowania stałego meldunku w dotychczasowym miejscu, to nie jest to związane z jej zamiarem powrotu do tego miejsca, czy też przekonaniem, że opuściła go jedynie czasowo. Skarżąca wyraźnie stwierdziła, że chodzi jej jedynie o posiadanie stałego meldunku, co jest niezbędne dla korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej, gdyż w obecnie zamieszkiwanym domu nie może się na stałe zameldować.
Z tych względów, Sąd I instancji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli M. K., O. K. i E. K., zaskarżając go w całości.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie przepisów postępowania w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., poprzez oddalenie skargi, mimo że w postępowaniu administracyjnym nie ustalono prawidłowego stanu faktycznego, nie rozpatrzono całości materiału dowodowego, a Sąd I instancji oddalając skargę podzielił stanowisko organu i nie dokonał prawidłowej kontroli legalności działalności organu administracji, co w konsekwencji spowodowało brak uchylenia zaskarżonej decyzji, mimo że ustalenia faktyczne, które legły u podstaw decyzji organu nie zostały w należyty sposób wykazane, ani udowodnione.
Mając na uwadze powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały uiszczone w całości, ani w części.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazali, że brak było podstaw do przyjęcia, że zostały spełnione przesłanki z art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Opuszczanie miejsca stałego pobytu nie miało charakteru trwałego i dobrowolnego, a wynikało jedynie z okoliczności wywołanych zachowaniem męża M. K. i postawą teściów. Opuszczenie domu odbywało się w asyście policji. Strona podkreśliła, że naganne zachowanie P. K. wobec żony, tylko z mniejszym nasileniem, istniało już wcześniej, a ostatecznie zostało potwierdzone w wyroku Sądu Rejonowego dla [...], Wydział II Karny (sygn. akt [...]), którym to wyrokiem P. K. został skazany za znęcanie się psychiczne i fizyczne nad M. K. Groźby ze strony P. K. kierowane pod adresem M. K. (w trakcie toczącego się postępowania karnego) były też powodem wydania przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] postanowienia zabezpieczającego z dnia [...] sierpnia 2016 r., nakazującego P. K. opuszczenie domu w R. [...] i zakazu zbliżania. Postanowienie Sądu karnego nakazujące opuszczenie domu w R. [...] wydane zostało już po opuszczeniu tego domu przez M. K. wraz z małoletnimi dziećmi.
Skarżący kasacyjnie zaznaczyli, że to, że M. K. (ofiara przemocy) w jakimś momencie oświadczyła, że nie chce wracać do miejsca stałego pobytu, nie przesądza faktu, że później zmieniła zdanie, czego wyrazem są składane przez nią odwołania od kolejnych decyzji organów administracji o wymeldowaniu jej i dzieci oraz skarga do WSA. Toczące się sprawy przed sądami tj. karna o znęcanie (sygn. akt [...]), sprawa rozwodowa (sygn. akt [...]) i o powierzenie jej władzy rodzicielskiej nad dziećmi oraz o podział majątku, która jeszcze się nie zakończyła świadczą jednoznacznie, że M. K. nie pogodziła się z istniejącym stanem rzeczy, że stara się o uregulowanie tych spraw na drodze prawnej, a ich czas trwania jest niezależny od niej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną J. K. wniósł o jej oddalenie. Uczestnik postępowania podniósł, że nie jest prawdą, że skarżąca M. K. wyprowadziła się z domu J. i Z. K. w R. nr [...] pod jakimkolwiek przymusem i stan ten utrzymuje się do dnia dzisiejszego. Podał, że ze względu na narastający małżeński konflikt pomiędzy M. K. a jej mężem P. K., skarżąca pod koniec 2012 r. zabrała dzieci i wyprowadziła się do wynajmowanego lokalu w K. przy ul. W. [...], (umowa najmu z dnia 23 października 2012 r.). Następnie, skarżąca M. K. wraz z dziećmi przeprowadziła się do innego lokalu mieszkalnego w K. znajdującego się przy ul. M. [...]. Zamieszkał tam wraz z nią oraz dziećmi mąż P. K. z którym skarżącą, przynajmniej tymczasowo się pogodziła. Strony mieszkały tam w pełni dobrowolnie, z własnej inicjatywy. Wskutek przejściowych dalszych niesnasek pomiędzy małżonkami i w wyniku zastosowania środka zapobiegawczego przez Prokuraturę Rejonową [...], P. K. nakazano opuścić wspólnie zajmowany lokal. Od czasu pierwszej, opisanej wyżej wyprowadzki, M. K. wraz z dziećmi nigdy już nie wróciła do R., do domu Z. i J. K., oznaczonego numerem [...]. J. K. wskazał, że wraz z żoną podarowali synowi P. K. działki nr [...] i [...], położone w R., na których został wybudowany nowy dom, w którym M. K. wraz z dziećmi zamieszkuje. P. K. w wyniku kolejnego konfliktu i nakazu opuszczenia domu (postępowanie prowadzone przez Sąd Rejonowy [...] sygn. akt [...]), wyprowadził się z nowego domu, o którym mowa wyżej i wprowadził do domu rodziców Z. i J. K. pod numer [...], w którym do dnia dzisiejszego zamieszkuje.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, zwana dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, któremu pozostałe strony nie sprzeciwiły się, Sąd rozpoznał kasację poza rozprawą.
Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniu wnoszących skargę kasacyjną, nie doszło do naruszenia wskazanych w zarzucie skargi kasacyjnej przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., a tym samym zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w ocenę samowolną, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. po pierwsze - opierać się na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie ocena powinna być oparta na całokształcie materiału dowodowego i po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. W końcu, po czwarte - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki. Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 k.p.a.). Powyższe winno mieć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.).
Ustalony przez organy administracji publicznej, oceniony przez Sąd I instancji, stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Jak przyznała sama skarżąca M. K., co wynika z protokołu z dnia 28 czerwca 2017 r., budynek nr [...] znajdujący się w miejscowości R., gm L. opuściła wraz z dziećmi w październiku 2012 r. W ww. protokole zawarto również oświadczenie skarżącej, że dom nr [...] opuściła dobrowolnie, ponieważ "nie dało się żyć obecnie już z byłym mężem P.". Mieszka "po przeciwnej stronie budynku nr [...] w R., gdzie nie ma nadanego numeru porządkowego". W pisemnych wyjaśnieniach złożonych do organu I instancji w dniu 28 czerwca 2017 r. M. K. potwierdziła, że mieszka wraz z dziećmi od 2014 r. w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego. Fakt nie zamieszkiwania przez M. K. i jej dzieci w budynku nr [...] od około 2012 r. potwierdził również J. K.. Do protokołu z dnia 3 lipca 2017 r. podał, że "synowa (...) najpierw poszła wraz z dziećmi i moim synem mieszkać do K. (...). W czasie kiedy mieszkali w K. M., syn P. i wnuki budowali dom naprzeciwko naszego domu, w którym zamieszkiwali wspólnie do czasu kiedy zaczęły się konflikty między nimi i syn powrócił do Naszego domu w R. nr [...], a synowa M. K. wraz z dziećmi nadal przebywa w domu naprzeciwko, na który nie został nadany numer porządkowy". Do odpowiedzi na skargę kasacyjną J. K. załączył kopię umowy najmu lokalu mieszkalnego położonego w K. przy ul. W. [...], zawartą pomiędzy wynajmującym, a M. K. (okres obowiązywania umowy od 23.10.2012 do 24.10.2013 r.), a także kopię postanowienia Prokuratora Rejonowego z dnia 31 stycznia 2013 r., z którego wynika, że M. K. wraz z mężem zamieszkiwała w K. przy ul. M. [...]. Wyjaśnienia złożone przez J. K. podtrzymała J. K., podnosząc, że "synowa wraz ze swoją rodziną a to moim synem P. i wnukami O. i E. początkowo poszli mieszkać do K., a następnie powrócili do domu w R., na który nie został nadany numer porządkowy". Zbieżne to jest także z oświadczeniem złożonym przez P. K. do protokołu z dnia 3 lipca 2017 r., gdzie wskazał, że "początkowo jak się dzieci O. i E. urodzili to mieszkaliśmy w domu wraz moimi rodzicami w R. [...], jednak wyprowadziliśmy się wspólnie do K., a później zamieszkaliśmy w domu bez nadanego numeru porządkowego niedaleko rodziców i od tej pory dzieci tam przebywają". Wskazać także należy na pismo Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 7 lipca 2017 r., z którego wynika, że "Pani K. wraz z małoletnimi dziećmi O. K. i E. K. zamieszkuje w nowowybudowanym domu, który nie posiada nadanego numeru od 2014 roku". Potwierdza to również pismo Komendanta Komisariatu Policji w [...] z dnia 10 sierpnia 2017 r., gdzie wskazano, że "M. K., O. K. oraz E. K. faktycznie mieszkają obecnie w budynku znajdującym się na działce nr [...] i [...] nieposiadającym numeru porządkowego". Z akt administracyjnych sprawy i ustaleń organów nie wynika, aby M. K. przedsięwzięła jakiekolwiek środki prawne, w celem umożliwienia sobie oraz dzieciom powrotu do budynku R. [...].
Zauważyć należy, że decyzja o wymeldowaniu ma charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Stosownie do treści art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Na pojęcie zamieszkiwania składają się dwa elementy, tj. faktyczne przebywanie i zamiar. Decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy chodzi o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Rozstrzygając wątpliwości co do charakteru pobytu, organ administracji publicznej nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia osoby, której dotyczy wniosek o wymeldowanie. O kwalifikacji pobytu oznaczonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje bowiem nie tylko treść oświadczenia składanego przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2408/12). W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest także jednolity pogląd, że na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu należy traktować sytuację, w której opuszczenie lokalu takiego charakteru wprawdzie nie miało, ale strona nie podjęła żadnych kroków w celu przywrócenia stanu zgodnego z ewidencją ludności. Nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego, czy fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 863/17; z dnia 1 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2068/17).
Mając na uwadze powyższe rozważania oraz ustalony stan faktyczny, stwierdzić należy, że z całą pewnością zaszły podstawy do wymeldowania skarżących z budynku R. [...]. Słusznie wskazał Sąd I instancji, że nawet przyjmując, że agresywne zachowanie byłego męża skarżącej doprowadziło ją do wyprowadzenia się z miejsca jej stałego zameldowania, to jednak należy uznać, że opuściła to miejsce dobrowolnie i w sposób trwały. Sama podjęła decyzję o wyprowadzeniu się (oświadczenie zawarte w protokole z dnia 28 czerwca 2017 r.). Od roku 2014 centrum życiowe skarżącej i jej dzieci znajduje się w nowo wybudowanym domu, nieposiadającym numeru porządkowego, zlokalizowanym na działce [...] i [...] w R.. Od czasu wyprowadzenia się z miejsca stałego zameldowania M. K. nie podjęła żadnych kroków prawnych w celu powrotu do opuszczonego miejsca, np. składając pozew o przywrócenie posiadania. Jednoznacznie świadczy to o tym, że skarżąca pogodziła się z istniejącym stanem rzeczy i wyraziła w ten sposób wolę zerwania więzi z miejscem stałego zameldowania, przenosząc swoje centrum życiowe w inne miejsce. Działania podejmowane obecnie przez skarżącą w niniejszym postępowaniu administracyjnym, związane z chęcią zachowania stałego meldunku w dotychczasowym miejscu, nie mogą być traktowane jako próba przywrócenia faktycznego zamieszkiwania w budynku R. [...]. Po pierwsze należy traktować je jako spóźnione, po drugie nie stanowią odpowiednich kroków prawnych, o których mowa powyżej. Ponadto, skarżąca w żadnym piśmie nie wyraziła woli powrotu do miejsca stałego zameldowania. Chęć zachowania dotychczasowego meldunku związana jest z koniecznością jego posiadania, gdyż jest on, zdaniem skarżącej, niezbędny dla korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej. Kwestia potrzeby posiadania przez skarżącą stałego zameldowania nie ma jednakże znaczenia dla oceny prawidłowości zastosowania art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Nadto, w sytuacji, w której, w chwili obecnej małżonkowie są po rozwodzie, a nieruchomość stanowi współwłasność rodziców byłego męża, którzy wyraźnie sprzeciwiają się temu, aby M. K. ich była synowa wraz z małoletnimi dziećmi ponownie w budynku R. [...] zamieszkiwała, to powrót skarżącej wraz z dziećmi do miejsca stałego zameldowania, wydaje się nierealny. W tej sytuacji utrzymanie dalszego ich zameldowania prowadziłoby do akceptacji fikcji meldunkowej, co nie powinno mieć miejsca.
Reasumując, stwierdzić należy, że stan faktyczny niniejszej sprawy został prawidłowo ustalony w zakresie niezbędnym dla oceny zaistnienia przesłanek określonych w art. 35 ustawy o ewidencji ludności.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera uzasadnionych podstaw.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając w oparciu o art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Sąd nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi strony skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło