II SA/Gl 235/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Zemlińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2018 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. J. F. w piśmie z 25 kwietnia 2000 r. wniosła o wykup działki nr 1 położonej w N., stanowiącej drogę publiczną – ulicę [...]. Organ I instancji potraktował to pismo jako wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość zajętą pod tą drogę, a strona w sposób dorozumiany zgodziła się z taką kwalifikacją żądania. W toku tego postępowania pismem z 25 października 2000 r. Starosta [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej poinformował wnioskodawczynię, że odszkodowanie zostanie wypłacone na wniosek właściciela złożony od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Mimo powyższej informacji pismem z 5 marca 2002 r., ponowionym 21 października 2004 r. Starosta wezwał stronę o nadesłanie wypisu z rejestru gruntów, a postanowieniem z [...] r. nr [...] zawiesił postępowanie prowadzone na wniosek J. F. w sprawie ustalenia odszkodowania za grunt zajęty pod drogę, które następnie postanowieniem z [...] r. zostało podjęte. Decyzją z [...] r. nr [...] Starosta [...] postępowanie to umorzył jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek J. F. nie został złożony w terminie, a zatem brak jest podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania w trybie art. 73 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. W odwołaniu od tej decyzji J. F. zarzuciła, że została ona podjęta z naruszeniem zasad wynikających z art. 8 i art. 9 Kpa w sytuacji gdy organ nie poinformował jej niezwłocznie o bezskuteczności jej wniosku i nie umorzył od razu postępowania stwarzając pozory jego prowadzenia. W następstwie takiego postępowania organu poniosła szkodę gdyż została niesłusznie pozbawiona prawa do odszkodowania. Wojewoda Śląski odwołania tego nie uwzględnił i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 9a, art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm., zwanej dalej ustawą lub ustawą z 13 października 1998 r.) decyzję Starosty [...] utrzymał w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdził, że procedura wypłaty odszkodowania za nieruchomości przejęte z dniem 1 stycznia 1999 r. pod drogi publiczne unormowana została w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. oraz przepisami rozdziału 5 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 73 ust. 4 ww. ustawy odszkodowanie ustala się i wypłaca na wniosek właściciela złożony w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Termin, o którym mowa w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. ma charakter materialny. Jest on terminem prekluzyjnym, co oznacza, że nie może być przywrócony, a wniosek złożony po terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa (vide: wyrok WSA w Gliwicach z 28 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 1083/15). Nie przysługuje ono również w przypadku, gdy wniosek o odszkodowanie został złożony przed terminem wskazanym w ww. przepisie. Określenie w przepisie art. 73 ust. 4 terminu do składania wniosków ma takie znaczenie, że nie można było skutecznie go złożyć przed 1 stycznia 2001 r. (vide: wyrok NSA z 8 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2258/11, z 1 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 394/06, z 30 grudnia 2009 r. I OSK 1410/09, wyrok WSA w Gdańsku z 12 października 2016 r. sygn. akt II SA/Gd 306/16). Wobec faktu, że wniosek J. F. z 25 kwietnia 2000 r. nie został złożony w ustawowym terminie zaistniała niemożność uwzględnienia jej roszczenia. W konsekwencji Wojewoda Śląski stwierdził, że rozstrzygnięcie organu I instancji w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za ww. nieruchomość jest prawidłowe, gdyż wniosek złożony przed terminem określonym w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r., a zatem poza ustawowo wyznaczoną granicą czasową, jest nieskuteczny i wyklucza możliwość ustalenia odszkodowania. Jednocześnie jednak podniósł, że w jego ocenie prowadząc postępowanie Starosta naruszył obowiązujące ogólne zasady wynikające z art. 8 i art. 9 Kpa nie dochowując w tym postępowaniu należytej staranności. Od momentu poinformowania strony o możliwości wypłaty na jej rzecz odszkodowania, na wniosek złożony dopiero od 1 stycznia 2001 r., kontynuował postępowanie w tym zakresie. Uchybienia te nie mogą jednak mieć wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem wniosek strony nie został złożony w przepisanym prawem terminie. W ustawowym terminie J. F. wniosła o uzupełnienie powyższej decyzji Wojewody, który został załatwiony odmownie postanowieniem tego organu z dnia [...] r. doręczonym stronie w dniu 22 stycznia 2018 r. W nazwanej odwołaniem skardze do sądu administracyjnego z dnia 21 lutego 2018 r. (w tym też dniu nadanej na poczcie) na powyższą decyzję Wojewody Śląskiego J. F. z decyzją tą się nie zgodziła. Jednocześnie wniosła o stwierdzenie przewlekłości w postępowaniu z jej wniosku z dnia 25 kwietnia 2000 r., które to żądanie jest przedmiotem odrębnej sprawy przed tutejszym Sądem. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Śląski wniósł o jej odrzucenie jako wniesionej po terminie, względnie o oddalenie. Sąd uznał (w związku z treścią art. 111 § 2 Kpa), że skarga została wniesiona w terminie. Na rozprawie sądowej w dniu 4 lipca 2018 r. skarżąca podniosła, że ponieważ organ pierwszej instancji kontynuował postępowanie w oparciu o jej wniosek i nie poinformował jej o występujących nieprawidłowościach, to była przekonana iż został on prawidłowo złożony. Nadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzje organów obu instancji zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. w zw. z art. 7, art. 8 i art. 9 Kpa. Zdaniem Sądu jakkolwiek fizycznie wniosek o odszkodowanie został złożony przez skarżącą przed terminem wskazanym w art. 73 ust. 1 ustawy, to w świetle faktycznych czynności procesowych organu pierwszej instancji oraz ogólnych obowiązujących organy zasad postępowania należy przyjąć, że wywoływał on skutek również w okresie trwania tego terminu. Tym samym w świetle ogólnych reguł postępowania administracyjnego wynikających z art. 7, art. 8 i art. 9 Kpa należało przyjąć, że formalnie od 1 stycznia 2001 r. wniosek ten wywoływał taki sam skutek jak wniosek złożony fizycznie w podanym w art. 73 ust. 4 ustawy okresie. Inna ocena prawna zaistniałej w niniejszej sprawie sytuacji faktycznej nastąpiłaby z oczywistym naruszeniem zasady uwzględnienia słusznego interesu obywatela (art. 7 Kpa), zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 Kpa) oraz zasady informowania stron i pozostałych uczestników postępowania (art. 9 Kpa). Już bowiem w piśmie z dnia 25 października 2000 r. skarżąca powinna zostać poinformowana, że jej wniosek z dnia 25 kwietnia tego roku jest przedwczesny i powinna go ponowić (złożyć od nowa) w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Nadto już w okresie o jakim mowa w art. 73 ust. 4 ustawy organ pierwszej instancji nie umorzył postępowania lecz je kontynuował na wniosek z dnia 25 kwietnia 2000 r., podejmując wiele czynności procesowych zmierzających do merytorycznego rozpoznania tego wniosku. Skarżąca miała zatem wszelkie podstawy do przyjęcia, że wniosek ten nie jest dotknięty formalnymi brakami i zostanie merytorycznie rozpoznany przez ustalenie i wypłatę objętego nim odszkodowania. Należy też stwierdzić, że jakkolwiek we wniosku strona zwróciła się o wykup jej działki zajętej pod drogę, to w sytuacji gdy wniosek ten został złożony już w czasie obowiązywania ustawy z 13 października 1998 r. zasadnie został zakwalifikowany jako wniosek o odszkodowanie o jakim mowa w art. 73 tej ustawy. Biorąc powyższe pod uwagę decyzje organów obu instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.). Oczywiste zaniedbania organu pierwszej instancji co do obowiązku należytego i wyczerpującego informowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, podważające zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, nie mogą bowiem działać na jej niekorzyść. O kosztach postępowania sądowego orzeczono stosownie do jego wyniku na podstawie art. 200, art. 205, art. 209 i art. 211 tej ustawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przyjmą organy orzekające, że skarżąca wniosek o wypłatę odszkodowania złożyła w terminie o jakim mowa w art. 73 ust. 4 ustawy. W konsekwencji będzie on podlegał merytorycznemu rozpoznaniu. ec