II FZ 274/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3989/17 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Z. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3989/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi Z. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 września 2017 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia 2012 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że w ww. skardze skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w postaci utraty dochodów i uniemożliwienia zaspokojenia elementarnych potrzeb egzystencjalnych. Skarżący wskazał, że nie posiada środków finansowych na uregulowanie zobowiązań wynikających z decyzji. We wniosku podano, że skarżący nie posiada żadnego wartościowego majątku ani oszczędności. Posiada przychody z tytułu emerytury w wysokości 2.637,34 zł netto oraz ze stosunku pracy w wysokości 3.183,85 zł netto. Łączne miesięczne koszty utrzymania skarżącego (bez kosztów wyżywienia) wynoszą ok. 1.088 zł. Dodatkowo skarżący spłaca miesięczne raty kredytów w łącznej wysokości 4.368,00 zł. Z uwagi na powyższe wnioskodawca ponosi comiesięczną stratę w wysokości ok. 2065 zł, która to pokrywana jest z przychodów jego żony. W zaskarżonym postanowieniu WSA w Warszawie Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku, ponieważ okoliczności w nim przedstawione nie uzasadniają twierdzenia o niebezpieczeństwie wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W ocenie Sądu egzekucja należności fiskalnych nie doprowadzi do zagrożenia egzystencjalnego skarżącego, posiada on bowiem miesięczny przychód w łącznej wysokości ok. 5820 zł. Co prawda skarżący wskazuje, że przychód ten nie wystarcza na pokrycie wszystkich miesięcznych wydatków, lecz deklaruje, że pozostała kwota finansowana jest z przychodów współmałżonki (której to kondycja finansowa nie jest możliwa do zweryfikowania przez Sąd z powodu braku stosownych informacji we wniosku). Powyższe, w ocenie WSA, nie wskazuje na to, aby byt skarżącego i jego rodziny został zagrożony. W zażaleniu wywiedzionym od ww. postanowienia skarżący wniósł o jego uchylenie oraz rozpoznanie merytoryczne wniosku, względnie uchylenie postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych, zarzucając naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a."). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 61 § 3 p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. gdy stwierdzono, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody albo niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1064/12, dostępne, podobnie jak inne orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu, na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt II FZ 110/10). Należy także stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia: "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien w szczególności przedstawić wnioskodawca (por. postanowienie NSA z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II FSK 2540/13). Dalej, zauważyć trzeba, że w przeważającej mierze argumentacja skarżącego skupia się na podkreślaniu przez niego jego złej sytuacji majątkowej. Należy wobec tego wyjaśnić, że faktu egzekwowania obowiązku pieniężnego nie można utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (por. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 128/15). Samo bowiem wykonanie świadczenia pieniężnego nie wywoła nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. Co niezmiernie ważne dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie - wobec argumentów skarżącego o zagrożeniu jego sytuacji bytowej, a to w związku z niewstrzymaniem wykonania decyzji - w świetle art. 8-10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.) dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Te okoliczności prawne niewątpliwie służą ochronie strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwykło się zauważać, iż przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego, lecz wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia nie służy bowiem zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, ale jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 450/09, postanowienie NSA z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2247/14). Dodatkowo, podkreślić należy, że sytuacja skarżącego nie jest do końca jasna, a to ze względu na niemożność określenia sytuacji majątkowej żony, która wprost przekłada się na sytuację podatnika. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, iż małżonkowie pozostają w stosunku rozdzielności majątkowej - nie umniejsza to obowiązkom, jakie względem siebie mają na mocy prawa rodzinnego. Sąd nie jest w stanie stwierdzić - ze względu na braki w dokumentacji w tym zakresie - czy dochody żony nie są wystarczające by zagrożenie, o którym pisze strona we wniosku, uznać za nieuzasadnione. Kwestia ta jawi się tym bardziej niejasna, gdy uświadomić sobie, iż skarżący wskazuje, że niedobór w comiesięcznym budżecie rodziny jest pokrywany z przychodów małżonki, podobnie jak w połowie partycypuje ona we wszystkich kosztach (zgodnie z treścią zażalenia, koszty mają charakter proporcjonalny, te zaś dotychczas podane przypadają tylko na skarżącego). Tym samym kwota, którą małżonka dysponuje, nie może być mała, skoro pokrywa ona comiesięczną stratę gospodarstwa domowego w wysokości około 2.065 zł oraz około 1.088 zł kosztów utrzymania. Dalej zauważyć należy, że pozbawione jakiegokolwiek znaczenia są argumenty dotyczące charakteru zobowiązania: fakt, że przedmiotowa należność wynika z tytułu odpowiedzialności osoby trzeciej, pozostaje bez wpływu wobec przesłanek art. 61 § 3 p.p.s.a. Niejasne jest natomiast, dlaczego pełnomocnik powołuje w końcowych fragmentach zażalenia na powinność sądu administracyjnego wszechstronnego uwzględnienia różnych okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania decyzji - nie wskazano w zażaleniu, jakie mogłyby to być okoliczności w niniejszej sprawie, NSA natomiast, podobnie jak WSA, żadnych takich nie dostrzegł. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należało, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, albowiem przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji.