I FSK 2473/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Artur Mudrecki, Sędzia NSA Danuta Oleś, Sędzia WSA del. Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. sp. z o.o. B. sp. k. z siedzibą w R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 30 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 443/18 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. B. sp. k. z siedzibą w R. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA w Rzeszowie z 20 października 2016 r. sygn. akt I SA/Rz 500/16 w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2013 r. uchyla zaskarżone postanowienie w całości. Elżbieta Olechniewicz Artur Mudrecki Danuta Oleś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Rz 443/18 odrzucił skargę P. sp. z o.o. B. sp.k. w R. (dalej: Strona lub Skarżąca) o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 500/16 oddalającym skargę P. sp. z o.o. B. sp.k. w R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 22 kwietnia 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2013 r. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że zgodnie z art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm., dalej: p.p.s.a.), można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Skargę o wznowienie postępowania - stosownie do art. 277 p.p.s.a. wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Skarga o wznowienie postępowania powinna ponadto zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz żądanie uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia (art. 279 p.p.s.a.). Przepis art. 281 powołanej ustawy ustanawia bowiem obowiązek zbadania przez sąd w pierwszej kolejności, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W razie braku jednej z tych przesłanek sąd ma obowiązek taką skargę odrzucić. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarga o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem z dnia 20 października 2016 r. o sygn. akt I SA/Rz 500/16 została wniesiona po terminie. Tym samym stanowisko Skarżącej, iż termin do złożenia tej skargi został zachowany, albowiem powinien być liczony od dnia 14 marca 2018 r., kiedy to otrzymała zwrot wpisu w kwocie 5000 zł nie zasługiwał, zdaniem Sądu, na aprobatę. Sąd zauważył, że w aktach sądowych sprawy o sygn. I SA/Rz 500/16 zalega pełnomocnictwo z dnia 10 sierpnia 2017 r. (k.180), w którym wyraźnie wskazano, że L. R., działając jako członek Zarządu spółki P. sp. z o.o., będącej komplementariuszem Skarżącej, ustanawia jako pełnomocnika M. M. - doradcę podatkowego do reprezentowania Strony przed sądami administracyjnymi obu instancji w związku z wydaniem w dniu 28 lipca 2017 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowienia o sygn. I SA/Rz 500/16 odrzucającego kasacyjną od wyroku z dnia 20 października 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 500/16, w szczególności wniesienia zażalenia i składania wszelkich pism procesowych. Wobec powyższego WSA przyjął, że od dnia 10 sierpnia 2017 r. Strona była świadoma, że jej pełnomocnik nie był należycie umocowany do jej reprezentowania w sprawie I SA/Rz 500 /16 oraz w ogóle, że w dniu 20 października 2016 r. zapadł wyrok w określonym składzie. W związku z tym Sąd uznał, że o okolicznościach stanowiących, według Skarżącej, podstawę wznowienia wiedziała co najmniej od dnia 10 sierpnia 2017 r. Ponieważ skarga wpłynęła do WSA w Rzeszowie w dniu 13 czerwca 2018 r., a nadano ją w urzędzie pocztowym dnia 12 czerwca 2018 r., należało ją odrzucić, gdyż została złożona po terminie określonym w art. 277 p.p.s.a. Skargę kasacyjną od postanowienia z dnia 30 sierpnia 2018 r. wniosła Skarżąca, zaskarżając to postanowienie w całości. Skarżąca zarzuciła, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, tj. art. 281 w zw. z art. 277 w zw. z art. 271 pkt 1 i 2 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie przez Sąd, że skarga o wznowienie została złożona po upływie 3 - miesięcznego terminu, w którym Skarżąca dowiedziała się o podstawie wznowienia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ w konsekwencji błędnego ustalenia początkowej daty, od której należy liczyć termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania, została ona bezpodstawnie odrzucona, w sytuacji, gdy: 1) przepisu art. 277 p.p.s.a. nie można interpretować w oderwaniu od treści przepisu art. 270 p.p.s.a.; trzymiesięczny termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego, co powoduje, że WSA w Rzeszowie błędnie uznał, że data 10 sierpnia 2017 r. jest momentem, od którego Strona była świadoma, że jej pełnomocnik nie był należycie umocowany do reprezentowania w sprawie I SA/Rz 300/16, skoro w tej dacie Skarżąca dopiero udzielała pełnomocnictwa do zaskarżenia nieprawomocnego postanowienia WSA w Rzeszowie z dnia 28 lipca 2017 roku, sygn. I SA/Rz 500/16 odrzucającego skargę kasacyjną od wyroku z dnia 20 października 2016 roku, sygn. akt I SA/Rz 500/16; 2) termin trzymiesięczny do wniesienia skargi o wznowienie postępowania należy liczyć od dnia, w którym strona, a nie jej pełnomocnik, dowiedziała się o podstawie wznowienia, zatem datą, jaką można przyjąć za najwcześniejszy moment, w jakim Skarżąca uzyskała świadomość o istniejących podstawach wznowienia, była wskazana w skardze data 13 marca 2018 r., w związku z przekazaniem Skarżącej w tym dniu uiszczonego wpisu sądowego w kwocie 45.000 zł w UP w G., przestanej przekazem pocztowym do Spółki przez WSA w Rzeszowie tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego od odrzuconej skargi kasacyjnej - dopiero w momencie otrzymania zwrotu wpisu. Skarżąca ustaliła że zachodzą przesłanki wznowienia wskazane w skardze o wznowienie, a zatem uzyskała świadomość, o której mowa w przepisie art. 277 p.p.s.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i merytoryczne rozpoznanie złożonej skargi o wznowienie postępowania sądowego oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Wniesiono także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie i o dopuszczenie dowodu uzupełniającego z załączonego dokumentu (pismo poprzedniego pełnomocnika Skarżącej z dnia 29 marca 2018 r.), który jest niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości co do momentu w jakim Skarżąca uzyskała świadomość o istniejących podstawach wznowienia i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, ewentualnie potraktowanie tego dokumentu jako uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie wniósł o jej oddalenie. Przedmiotowa skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z regulacjami zawartymi w art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą wznowienia jest pozbawienie strony możliwości działania lub braku należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Jednocześnie w myśl art. 270 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Należy zatem stwierdzić, że termin trzymiesięczny do złożenia skargi o wznowienie postępowania nie może zacząć swojego biegu wcześniej jak od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, gdyż dopiero po tym zdarzeniu złożenie takiej skargi jest dopuszczalne. Wniesienie skargi o wznowienie postępowania przed uzyskaniem przez orzeczenie przymiotu prawomocności skutkuje bowiem jej odrzuceniem (por. postanowienie NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 1237/05 i postanowienie SN z dnia 15 listopada 2001 r., sygn. akt III CZ 99/01). Stosownie do art. 168 § 1 p.p.s.a. orzeczenie staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do niego środek odwoławczy. Sytuacja taka ma miejsce bądź to w przypadku wydania orzeczenia przez sąd, od którego środków zaskarżenia nie przewidują przepisy wskazanej ustawy, bądź w sytuacji, gdy strona nie skorzystała w zakreślonym terminie z przysługujących jej środków procesowych. W konsekwencji za datę uprawomocnienia się orzeczenia należy uznać pierwszy dzień, w którym od orzeczenia nie przysługuje żaden środek odwoławczy. Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że w przypadku, gdy podstawą wznowienia postępowania jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji, to termin do wniesienia skargi o wznowienie biegnie od dnia, w którym sama strona dowiedziała się o orzeczeniu sądu administracyjnego. Jednakże Sąd pominął, okoliczność, że chodzi o prawomocne orzeczenie Sądu. Tylko takie bowiem orzeczenie może być kwestionowane w drodze tego środka zaskarżenia (art. 270 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w dacie 10 sierpnia 2017 r., tj. w dniu wskazanym przez Sąd pierwszej instancji jako dzień, od którego Skarżąca miała wiedzę co do okoliczności, stanowiących – według Skarżącej – podstawę skargi o wznowienie z dnia 12 czerwca 2018 r., wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 października 2016 r., od którego była wnoszona ta skarga, nie był jeszcze prawomocny. Z akt sprawy wynika bowiem, że Skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 lipca 2017 r., które zostało rozpoznane przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 listopada 2017 r. (sygn. akt I FZ 301/17). Zatem wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 października 2016r., w myśl powołanego powyżej art. 168 § 1 p.p.s.a., stał się prawomocny od dnia 14 listopada 2017 r. Należy zatem podzielić stanowisko Skarżącej, że Sąd pierwszej instancji przy uznaniu, że Strona nie dochowała terminu określonego w art. 277 p.p.s.a., pominął fakt, że w dniu 10 sierpnia 2017 r. wyrok objęty skargą o wznowienie nie był jeszcze prawomocny. W takiej sytuacji zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 30 sierpnia 2018 r., w którym Sąd odrzucił skargę o wznowienie postępowania z powodu uchybienia terminu, podlega uchyleniu z powodu naruszenia przez Sąd art. 270 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając ww. środek zaskarżenia Sąd pierwszej instancji uwzględni powyższe wywody Naczelnego Sądu Administracyjnego i oceni okoliczności niniejszej sprawy w uwzględnieniem faktu, że wyrok, od którego została wniesiona skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego stał się prawomocny od dnia 14 listopada 2017 r. (vide postanowienie z dnia 8 stycznia 2018r. o stwierdzeniu prawomocności – k. 215 akt sądowych). Z uwagi na przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, Sąd ten odniesie się także do wniosku dowodowego zgłoszonego w skardze kasacyjnej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego, ponieważ o zwrocie kosztów postępowania między stronami, sąd rozstrzyga stosownie do przepisu art. 209 p.p.s.a. jedynie w orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, 203 i 204 p.p.s.a. W myśl art. 276 p.p.s.a. do postępowania ze skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy nie stanowią inaczej. O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzeka jedynie wówczas, gdy rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku, ponieważ przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. wiążą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego z wyrokiem sądu pierwszej instancji oddalającym lub uwzględniającym skargę. Elżbieta Olechniewicz Artur Mudrecki Danuta Oleś sędzia WSA (del.) sędzia NSA sędzia NSA