I GZ 261/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak po rozpoznaniu w dniu 4 września 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. W. w zakresie zwrotu kosztów postępowania zawarte w punkcie II postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 452/18 w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2018 r. , nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu przyznania renty strukturalnej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: "WSA") w sentencji wyroku z dnia 5 marca 2019 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 452/18, w pkt I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję, natomiast w pkt II zasądził od Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz T.W. (dalej: "skarżący") kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosiła 284.215,38 zł. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: "p.p.s.a.") oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm., dalej: "rozporządzenie"). Pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kwoty 10.817 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W ocenie pełnomocnika skarżącego przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, to jest kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 284.215,38 zł, zatem koszty postępowania powinny być zasądzone w wysokości 10.800 zł, na podstawie § 14 ust. 1 pkt la w związku z § 2 pkt 7 rozporządzenia. Zaskarżonym postanowieniem WSA zasądził od Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego kwotę 5.417 zł tytułem zwrotu kosztów. W uzasadnieniu WSA wskazał, że sprawa ustalająca skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej była już raz przedmiotem uwagi WSA w Lublinie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 24 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Lu 150/17 uchylił wcześniejsze decyzje wydane przez organy obu instancji. WSA wziął pod uwagę, że okoliczności faktyczne i prawne w obu sprawach były tożsame, podobnie podnoszone w skargach zarzuty oraz argumentacja były zbieżne i wymagały mniejszego nakładu pracy, co uzasadnia uznanie, że wystąpił "uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a. umożliwiający sądowi zasądzenie zwrotu jedynie części wynagrodzenia pełnomocnika ustalonego w oparciu o przepisy rozporządzenia. WSA wskazał również, że wartość przedmiotu zaskarżenia w przedmiotowej sprawienie nie wpłynęła, ani na wyższy nakład pracy adwokata, ani jego stopień przyczynienia się do wyjaśnienia sprawy i jej rozstrzygnięcia. W zażaleniu od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego wniósł o: jego zmianę w pkt II i zasądzenie od Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR kwoty 10.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz, na podstawie art. 203 p.p.s.a, zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego wg norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 206 p.p.s.a. w zw. z §. 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię i ustalenie, że w sprawie zachodzi "uzasadniony przypadek" uzasadniający zasądzenie części wynagrodzenia i zasądzenie na rzecz skarżącego od Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwoty 5.417 złotych na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia, podczas gdy skarżący powinien otrzymać zwrot kosztów postępowania w całości na podstawie §. 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podniósł, że wbrew stanowisku WSA w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 452/18 nie zaistniały tożsame okoliczności faktyczne jak w sprawie III SA/Lu 150/17, bowiem materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jest obszerniejszy niż w sprawie poprzedniej, a nakład pracy pełnomocnika, w tym pracy przy sporządzeniu skargi nie był mniejszy niż poprzednio. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W myśl zaś art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Wyjątek od opisanej zasady uregulowany jest w art. 206 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Uznanie przez sąd, że zaistniał uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części nie jest uzależnione od konieczności częściowego uwzględnienia skargi. Jak wskazuje się w literaturze możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., powiązano, tak jak w postępowaniu kasacyjnym (art. 207 § 2 p.p.s.a.), z pojęciem niedookreślonym, jakie stanowi "uzasadniony przypadek". Pojęcie to daje swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt I GZ 499/18; dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednocześnie utrzymano rozwiązanie z obowiązującego do 15 sierpnia 2015 r. brzmienia p.p.s.a., zgodnie z którym sytuacja taka występuje w szczególności, gdy skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu (zob. M. Niezgódka-Medek: Komentarz do art. 206, w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, uwaga 4). W orzecznictwie podkreśla się natomiast, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (zob. postanowienie NSA z dnia 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16 oraz wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16). Warunkiem prawidłowego zastosowania przez sąd I instancji art. 206 p.p.s.a. jest wskazanie, dlaczego uznał on, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11). Wbrew wywodom zawartym w zażaleniu, WSA odstępując od zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania w części nie naruszył art. 206 p.p.s.a.. Naczelny Sąd Administracyjny podziela tym samym stanowisko WSA, że w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z uzasadnionym przypadkiem w rozumieniu ww. przepisu. Z oceną przyjętą przez WSA – dopuszczającą dostosowanie wynagrodzenia pełnomocnika do stopnia zindywidualizowania sprawy i koniecznego nakładu pracy – należy się zgodzić. Pogląd ten znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2016 r., sygn. akt I OZ 544/16, z dnia 1 lipca 2016 r., sygn. akt II GZ 668/16), wskazującym, że wielość analogicznych spraw, prowadzonych przez tego samego pełnomocnika daje podstawę do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika na podstawie art. 206 p.p.s.a.. Zatem za chybiony należy uznać zarzut, że WSA nieprawidłowo przyjął, iż w niniejszej sprawie miał miejsce uzasadniony przypadek umożliwiający odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w części. Gdy tymczasem jak wskazuje literatura i orzecznictwo tożsamy przedmiot spraw może być uzasadnionym powodem odstąpienia od zasądzenia pełnego zwrotu kosztów postępowania w części dotyczącej wynagrodzenia pełnomocnika. Uzasadnionym powodem miarkowania kosztów zastępstwa procesowego była okoliczność, że WSA rozpatrywał już sprawę skarżącego o tożsamych okolicznościach faktycznych i prawnych. Podobnie zarzuty podnoszone w skargach oraz argumentacja były zbieżne i wymagały mniejszego nakładu pracy. Na tożsamość spraw III SA/Lu 452/18 oraz III SA/Lu 150/17 wskazał sam pełnomocnik skarżącego w zażaleniu z 9 kwietnia 2019 r., gdzie uzasadniając żądanie zmiany postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania sądowego zawartego w wyroku z 5 marca 2018 r., stwierdził, cyt.: "Takie stanowisko wynikało również z prawomocnego wyroku Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 sierpnia 2017 roku w sprawie III SA/Lu 150/17, wydanego w tej samej sprawie." Zważywszy na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie WSA.