IV SO/Wa 56/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. B. z dnia 27 października 2016 r. na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w zakresie wniesienia środków prawnych w postępowaniach przed sądami powszechnymi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Z. B. w piśmie z dnia 27 października 2016 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich polegającą na niewniesieniu skarg kasacyjnych, skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczeń oraz skarg na przewlekłość postępowania w sprawach przed Sądem Apelacyjnym w [...] oraz na niepodjęciu czynności, mających na celu ochronę praw skarżącego, porządku prawnego oraz praw i wolności człowieka i obywatela w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w [...] (sprawa ze skargi na bezczynność zarejestrowana jest pod sygn. akt IV SAB/Wa 418/16). W piśmie z dnia 14 grudnia 2016 r. skarżący wniósł o wymierzenie grzywny Rzecznikowi Praw Obywatelskich, w trybie art. 55 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ze nieprzekazanie do Sądu skargi z dnia 27 października 2016 r. wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę (sprawa z wniosku o wymierzenie grzywny zarejestrowana jest pod sygn. akt IV SO/Wa 55/16). We wniosku z dnia 14 grudnia 2016 r. Z. B. wystąpił o przyznanie, zarówno w sprawie z wniosku o wymierzenie grzywny, jak i w sprawie z powołanej skargi na bezczynność, prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ppsa). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ppsa). Jednakże stosownie do treści art. 247 ppsa prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić wówczas, gdy bez konieczności dokonywania głębszej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy, jest zupełnie oczywiste, iż skarga nie może zostać uwzględniona. Przy czym stwierdzenie przez sąd oczywistej bezzasadności skargi powoduje, że skarga taka podlegać będzie oddaleniu bądź odrzuceniu. Wskazany przepis nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, należy zatem stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych (por. J. P. Tarno. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 2, s.509.). W przedmiotowej sprawie zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych. Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 ppsa sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; a także 5) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w wyżej wymienionych przypadkach oraz 6) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż wyżej wymienione aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W myśl art. 3 § 3 ppsa, sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Warunkiem dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego na bezczynność, jest przede wszystkim wystąpienie podstawy prawnej do określonego działania organu administracji wobec żądania strony, zaś kontrola sądu polega w pierwszym rzędzie na sprawdzeniu, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ administracji w drodze aktu administracyjnego lub czynności z zakresu administracji publicznej. Z przedmiotowej skargi wynika, że Z. B. kwestionuje zaniechanie Rzecznika Praw Obywatelskich w podjęciu działań w jego sprawie i odpowiedzi na jego pisma, w których domaga się wniesienia środków prawnych w postępowaniach przed sądami powszechnymi. Rzecznik Praw Obywatelskich nie jest organem administracji publicznej, lecz konstytucyjnym organem ochrony prawa (rozdział 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Stosownie do treści art. 210 ustawy zasadniczej jest on w swojej działalności niezawisły, niezależny od innych organów państwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem na zasadach określonych w ustawie. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2014 r., poz. 1648) Rzecznik po zapoznaniu się z każdym skierowanym do niego wnioskiem może podjąć sprawę, poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu środków działania, przekazać sprawę według właściwości lub nie podjąć sprawy – każdorazowo zawiadamiając o tym wnioskodawcę i osobę, której sprawa dotyczy. Zarówno w literaturze przedmiotu jak i w orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, że rozpatrywanie przez Rzecznika Praw Obywatelskich kierowanych do niego wniosków nie następuje w formach przewidzianych w art. 3 § 2 pkt 1-4 ppsa. Dlatego też ocena podejmowanych przez Rzecznika działań nie należy do sądu administracyjnego. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienia: z dnia 9 kwietnia 1998 r. sygn. akt I SAB 41/98; z dnia 9 lutego 2000 r. sygn. akt II SA 2652/99), a także w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych (postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 24 listopada 2004 r. sygn. akt II SAB/Wa 343/04; z dnia 4 maja 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 659/05). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 1791/06 stwierdził, że podejmowane przez Rzecznika czynności, o których mowa w art. 11 ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich nie są czynnościami z zakresu administracji publicznej, ponieważ nie spełniają kryteriów tego rodzaju czynności, wynikających z art. 3 § 2 pkt 4 ppsa. Mając zatem na względzie, że działania podejmowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich na podstawie przepisów ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich, nie należą do aktów podlegających kontroli sądu administracyjnego, należy stwierdzić, że skarga na bezczynność we wniesieniu przez Rzecznika środków prawnych w postępowaniach przed sądami powszechnymi, jest także niedopuszczalna. W tej natomiast sytuacji skarga ta - jako oczywiście bezzasadna z przyczyn procesowych - skutkuje oddaleniem wniosku Z. B. o przyznanie prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 247 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w postanowieniu.