I OSK 1791/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2006 r., sygn. akt IV SAB/Wa 114/06 o odrzuceniu skargi H. R. na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie wniosków kierowanych do Rzecznika w okresie od sierpnia 2005 r. do maja 2006 r. postanawia oddalić skargę kasacyjną Postanowieniem z 29 sierpnia 2006 r., sygn. akt IV SAB/Wa 114/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę H. R. na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie wniosków kierowanych do Rzecznika w okresie od sierpnia 2005 r. do maja 2006 r. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że rozstrzygnięcia podejmowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich nie następują w formie określonej w art. 3 § 2 pkt 1-4 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U nr 153, poz. 1270 ze zm.), a zatem nie należą do aktów lub czynności podlegających kontroli sądu administracyjnego. W konsekwencji skargę na bezczynność w tym zakresie także należało uznać za niedopuszczalną. Skargą kasacyjną z dnia 20 października 2006 r. zaskarżono powyższe postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegającej na przyjęciu, iż z uwagi na treść wskazanego przepisu skarga na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich jest niedopuszczalna. W uzasadnieniu wywiedziono, że skoro kpa reguluje m. in. postępowanie w sprawach skarg i wniosków przed organami państwowymi, a więc i przed Rzecznikiem Praw Obywatelskich, to skarga na bezczynność Rzecznika należy do właściwości WSA w Warszawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną z dnia 13 listopada 2006 r. pełnomocnik Rzecznika Praw Obywatelskich podniósł, iż podejmowane przez Rzecznika czynności w związku z kierowanymi do niego wnioskami, nie spełniają kryteriów czynności, wynikających z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. a zatem nie są czynnościami z zakresu administracji publicznej. Wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesiony w niej zarzut przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie jest trafny. Po pierwsze, został on źle postawiony, ponieważ powołany przez skarżącego przepis art. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest przepisem postępowania, a nie przepisem prawa materialnego. Jednakże NSA uznał, że mimo tego uchybienia da się określić granice skargi kasacyjnej, co umożliwia Sądowi jej rozpoznanie stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Po drugie, nawet gdyby przyjąć, jak chce tego skarżący – choć jest to błędne przekonanie, że Rzecznik Praw Obywatelskich rozpoznaje kierowane do niego sprawy w trybie przepisów Działu VIII kpa o skargach i wnioskach, to i tak skarga do sądu administracyjnego w przedmiotowej sprawie podlegałaby odrzuceniu jako niedopuszczalna, ponieważ ta część aktywności organów państwa nie została objęta zakresem kognicji sądów administracyjnych. Niniejsza ocena prawna nie budziła wątpliwości zarówno pod rządem uchylonej ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), jak i obowiązującej obecnie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – por. np. postanowienie z 9.12.1999 r., III SAB 7/99, ONSA 2001/1/27 czy postanowienie WSA w Warszawie z 7.12.2004 r., II SAB/Wa 193/04, LEX nr 165916). Po trzecie wreszcie, tryb działania Rzecznika został uregulowany w ustawie z 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2001 r., Nr 14, poz. 147). Zgodnie z art. 11 tej ustawy Rzecznik po zapoznaniu się ze skierowanym do niego wnioskiem może: podjąć sprawę, poinformować wnioskodawcę o przysługujących mu środkach działania, przekazać sprawę innemu organowi według właściwości, lub sprawy nie podjąć zawiadamiając o tym wnioskodawcę i osobę, której sprawa dotyczy. Zgodnie natomiast z art. 14 pkt l ustawy o RPO po zbadaniu sprawy Rzecznik może poprzestać na wyjaśnieniu wnioskodawcy, że nie stwierdził naruszenia jego wolności i praw człowieka i obywatela. Ustawa o RPO pozostawia Rzecznikowi swobodę, tak co do wyboru sposobu działania, jak i użycia środków prawnych dla realizacji określonych w ustawie celów. Nie każde bowiem naruszenie przez organy i instytucje przepisów prawa uzasadnia działanie Rzecznika, lecz tylko takie, które według jego oceny zagraża prawom i wolnościom obywatelskim. Jest to podstawowe kryterium kwalifikacji danej sprawy i decyzji o jej ewentualnym zbadaniu, jak również podjęciu decyzji o dalszych krokach prawnych w przypadku potwierdzenia się zarzutów skarżącego w podjętym przez Rzecznika postępowaniu wyjaśniającym. Zatem Rzecznik w pełni autonomicznie decyduje o sprawach, w których zamierza podjąć działania, planowanych środkach oraz prezentowanych poglądach. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w art. 210 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzecznik Praw Obywatelskich jest w swojej działalności niezawisły, niezależny od innych organów państwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem na zasadach określonych w ustawie. Dodać przy tym należy, że podejmowane przez Rzecznika czynności, o których mowa w art. 11 ustawy o RPO nie są czynnościami z zakresu administracji publicznej, ponieważ nie spełniają kryteriów tego rodzaju czynności, wynikających z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Nie budzi to zresztą najmniejszych wątpliwości w orzecznictwie sądów administracyjnych, które konsekwentnie odrzuca skargi na "bezczynność" Rzecznika polegającą na odmowie podjęcia żądanych przez skarżących działań – por. np. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 maja 2005 r., IV SA/Wa 659/05, z 11 maja 2005 r., I SAB/Wa 36/05, czy z 30 czerwca 2005 r., IV SAB/Wa 88/05 – wszystkie niepubl. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za bezzasadną i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.