I SA/Wa 810/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. sprawy ze skargi K. P. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 9/15 1. wymierza Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 3000 (trzy tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta [...] na rzecz K. P. sumę pieniężną w wysokości [...] ([...][...]) złotych; 4. oddala skargę w pozostałym zakresie; 5. zasądza od Prezydenta [....] na rzecz K. P. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] marca 2018 r. K. P., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez Prezydenta [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 9/15. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta [...] do rozpoznania w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy wniosku z dnia [...] lutego 2014 r. o przyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...][...], ozn. jako hip. "[...]". Jednocześnie Sąd stwierdził, że przewlekłość organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W skardze wniesiono o: 1) wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny za niewykonanie wyroku ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; 2) stwierdzenie, w trybie art. 154 § 2 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej jako: p.p.s.a., obowiązku Prezydenta [...] do wypłaty na rzecz skarżącego odszkodowania w wysokości [...] zł na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, za przedmiotową nieruchomość, 3) wymierzenia organowi grzywny w wysokości nie niższej niż pięciokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, w trybie art. 154 § 6 p.p.s.a.; 4) przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości zasądzonej grzywny w trybie art. 154 § 7 p.p.s.a.; 5) zwrócenie się do rzeczoznawcy majątkowego J. B. o sporządzenie i złożenie do akt sprawy, w trybie art. 156 § 4 p.p.s.a. dokumentu potwierdzającego aktualność znajdującego się w aktach sprawy operatu szacunkowego z dnia [...] marca 2017 roku dotyczącego przedmiotowej nieruchomości; 6) stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 7) przeprowadzenie postępowania w trybie uproszczonym,; 8) zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w wysokości prawem przepisanej. Z akt sprawy wynika, że odpis prawomocnego wyroku z dnia 13 marca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 9/15 wraz z aktami sprawy, wpłynął do Prezydenta [...] w dniu [...] czerwca 2015 r. Termin wyznaczony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny upłynął w dniu [...] października 2015 r. ([...]). Z akt sprawy wynika również, że w sprawie był już wydany wyrok w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] przytoczonego wyżej wyroku z dnia 13 marca 2015 r. Wyrokiem z dnia 22 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 594/16, Sąd wymierzył Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 500 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa i oddalił skargę w pozostałej części. Z kolei postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 554/17, z uwagi na cofnięcie skargi przez skarżącego Sąd umorzył postępowanie sądowe w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta [...] ww. wyroku z dnia 13 marca 2015 r. Pismem z dnia [...] lutego 2018 r. skarżący ponownie wezwał Prezydenta [...] do wykonania ww. wyroku z dnia 13 marca 2015 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że przedmiotowa nieruchomość została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) i na mocy art. 1 tego dekretu przeszła na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy Państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130), stała się własnością Skarbu Państwa. Organ przyznał, że prowadzone jest postępowanie o przyznanie odszkodowania za ww. nieruchomość w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r., poz. 121 ze zm.), dalej jako: ugn. Organ wskazał, że z dniem [...] grudnia 2016 r. zarządzeniem Prezydenta [...] nr [...] wprowadzona została procedura postępowania w Biurze Spraw Dekretowych w zakresie rozpatrywania wniosków w trybie art. 215 ugn. W związku z wprowadzeniem nowej procedury straciło moc zarządzenie Prezydenta [...] z dnia [...] września 2016 r., nr [...] w sprawie wprowadzenia procedury postępowania w Wydziale Spraw Dekretowych i Związków [...] Biura Prawnego w zakresie rozpatrywania wniosków w trybie art. 215 ugn. Organ zaznaczył, że w związku z powyższym pismem z dnia [...] listopada 2017 r. zwrócono się do Biura Prawnego o rozważenie wystąpienia na drogę sądową z wnioskiem o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego dla [...][...] Wydział [..][...] z dnia [...] stycznia 2004 r., sygn. akt [...], na podstawie przepisów Kodeksu Napoleona dotyczących dziedziczenia przez Skarb Państwa spadków wakujących lub bezdziedzicznych. Organ dodał, że pełnomocnik strony został poinformowany o aktualnym stanie sprawy, gdyż otrzymał do wiadomości całość ww. korespondencji. Organ podał również, że opóźnienia w rozpatrywaniu spraw są spowodowane między innymi bardzo dużą ilością wpływającej korespondencji w sprawach odszkodowawczych za nieruchomości objęte działaniem dekretu warszawskiego. Przy czym waga tych spraw, stopień ich skomplikowania oraz złożoność okoliczności, które powinny być ustalone w toku tych postępowań nie pozwala na dotrzymanie ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 154 § 1 p.p.s.a. w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Z kolei w myśl art. 154 § 2 p.p.s.a sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z powołanego art. 154 § 1 p.p.s.a. wynikają dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby sąd administracyjny mógł organowi administracji publicznej wymierzyć grzywnę. Po pierwsze, organ musi pozostawać w bezczynności po wyroku uwzględniającym skargę na podstawie art. 149 p.p.s.a. i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie, strona przed wniesieniem skargi musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku. Jak wskazano wyżej, przed wniesieniem rozpoznawanej skargi skarżący po raz kolejny pismem z dnia [...] lutego 2018 r. wezwał Prezydenta [...] wykonania powołanego na wstępie wyroku z dnia 13 marca 2015 r. Tym samym procesowy warunek wniesienia skargi został spełniony. Zgodnie z art. 286 § 2 p.p.s.a. termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt organowi. Odpis prawomocnego wyroku z dnia 13 marca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 9/15, zobowiązującego organ do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania w terminie czterech miesięcy wraz z uzasadnieniem oraz aktami administracyjnymi sprawy doręczony został organowi w dniu [...] czerwca 2015 r. Termin załatwienia sprawy upłynął bezskutecznie w dniu [...] października 2015 r. ([...]). Z powodu niewykonania powyższego wyroku wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2016 r. wymierzano już Prezydentowi [...] grzywnę w wysokości 500 zł. Pomimo tego do dnia wydania niniejszego wyroku Prezydent [...] nie rozstrzygnął wniosku skarżącego o przyznanie odszkodowania. Zatem, skoro Prezydent [...] w terminie wyznaczonym wyrokiem z dnia 13 marca 2015 r. nie załatwił sprawy to wniosek o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny jest zasadny. Zważyć bowiem należy, że niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych, czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej i to mimo, że z tego tytułu organ był już – jak w rozpoznawanej sprawie - karany przez Sąd grzywną. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Mając na względzie zasadność skargi, jak również okres niewykonania przez organ prawomocnego wyroku z dnia 13 marca 2015 r. (trzy lata), Sąd uznał, że dla realizacji represyjno-dyscyplinującej funkcji, jak i w celu zmobilizowania organu do niezwłocznego załatwienia sprawy, adekwatna będzie grzywna w wysokości 3000 zł, która mieści się w granicach określonych w art. 154 § 6 p.p.s.a. Zgodnie z art. 154 § 2 zd. 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, bezczynność organu, która wystąpiła po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 9/15, ma charakter rażącego naruszenia prawa. Zastrzeżenia Sądu budzi sytuacja, w której organ nie podejmuje skutecznych kroków zmierzających do załatwienia wniosku odszkodowawczego. Wskazać należy, że okoliczności podane przez organ w odpowiedzi na skargę, w szczególności duża ilości prowadzonym postępowań, nie mogą tłumaczyć niewykonania przez blisko trzy lata prawomocnego wyroku sądu administracyjnego. Nie sposób nie zauważyć również, że organu nie zmobilizowały do działania ani pisemne wezwania skarżącego do wykonania prawomocnego ww. wyroku z dnia 13 marca 2015 r., ani nałożona na niego grzywna wyrokiem tut. Sądu. Zdaniem Sądu, postępowanie organu stoi w rażącej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania nakazującej organom administracji działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (art. 12 kpa), jak i przepisami procedury administracyjnej określającymi terminy załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym (art. 35 § 1-3 kpa). Mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy Sąd uznał, że zasadny jest wniosek skarżącego o przyznanie od organu na jego rzecz sumy pieniężnej, co skutkowało przyznaniem na jego rzecz sumy pieniężnej w wysokości 1.000 zł. Kwota ta stanowi formę rekompensaty dla skarżącego za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie sprawy. Sąd nie uwzględnił wniosku zawartego w pkt 2 skargi i w tej części oddalił skargę. Przepis art. 154 § 2 zd. 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że powołany przepis wprowadza wyjątek od zakazu orzekania przez sąd administracyjny co do istoty sprawy i sąd może skorzystać z tego uprawnienia tylko wówczas, gdy pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Wskazuje się również, że wyrok sądu orzekający o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku zastępuje rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Powołany przepis znajduje zastosowanie tylko w sprawach ze skarg wniesionych na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., tj. takich, które kończą się wydaniem innego niż decyzja czy postanowienie aktu lub czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą praw lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Rozpoznawana sprawa do takich spraw nie należy. W orzecznictwie przyjmuje się również, że przesłanka charakteru sprawy wyłącza orzekanie sądu administracyjnego w sprawach, w których chodzi o przyznanie określonych dóbr materialnych, które pozostają w wyłącznej dyspozycji organów administracji. Sprawa dotycząca przyznania odszkodowania za nieruchomość [...] ma właśnie wskazany charakter. Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia tego wniosku skarżącego. Sąd nie uwzględnił również wniosku zawartego w pkt 5 skargi i w tej części oddalił skargę. Wskazać należy, że Sąd nie ma prawnych możliwości zobowiązania rzeczoznawcy majątkowego do sporządzenia i złożenia do akt sprawy dokumentu potwierdzającego aktualność operatu szacunkowego. To organ prowadzący postępowanie powinien zwrócić się do rzeczoznawcy majątkowego o potwierdzenie aktualności sporządzonego wcześniej operatu szacunkowego albo o sporządzenie nowego operatu szacunkowego. Z powyższych względów Sąd orzekł na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6, art. 154 § 2 i 7 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) (200 zł tytułem wpisu od skargi, 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego).