I FSK 1159/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Oleś (spr.), Sędzia NSA Marek Olejnik, Sędzia WSA (del.) Dominik Mączyński, Protokolant Marek Kleszczyński, po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi M. sp. z o. o. w K. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2018 r. sygn. akt I FSK 1858/16 oddalającego skargę kasacyjną Syndyka [...] w upadłości likwidacyjnej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 321/16 w sprawie ze skargi M. sp. z o. o. w upadłości likwidacyjnej w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 30 grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od kwietnia do grudnia 2007 r. oddala skargę o wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 18 października 2018 r., sygn. akt I FSK 1858/16, oddalił skargę kasacyjną Syndyka Masy Upadłościowej M. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w K. wniesioną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 19 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Kr 321/16 w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z 30 grudnia 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od kwietnia do grudnia 2007 r. Pismem z 7 czerwca 2019 r. M. sp. z o. o. z siedzibą w K. (dalej: "spółka") wniosła skargę o wznowienia postępowania sprawie o sygn. akt I FSK 1858/16 z powodu nieważności postępowania w rozumieniu art. 271 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."). Wyrok zaskarżono w całości i wniesiono o jego uchylenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania wskazano, że Sąd Rejonowy dla [...] Wydział VIII Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych postanowieniem z 28 kwietnia 2014 r. w sprawie [...] ogłosił upadłość M. spółki z o.o. obejmującą likwidację majątku spółki. Jednakże postępowanie upadłościowe w stosunku spółki zakończone zostało 4 grudnia 2017 r. Podstawą zakończenia postępowania upadłościowego w stosunku do spółki było postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z Wydział VIII Gospodarczy do spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych w sprawie [...] o umorzeniu postępowania upadłościowego. Skoro postępowanie upadłościowe przeciwko spółce zakończyło 4 grudnia 2017 r., a wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I FSK 1858/16 został wydany 18 października 2018 r., to nie ulega wątpliwości, że postępowanie upadłościowe przeciwko spółce zakończyło się przed wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wskazanego wyroku. Spółka jest od dnia zakończenia postępowania upadłościowego do dnia dzisiejszego reprezentowana przez Zarząd w skład którego wchodzi Prezes Zarządu [...]. Wskazano, iż w przedmiotowej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie doręczył Zarządowi spółki zawiadomienia o rozprawie w dniu 18 października 2018 r. w sprawie I FSK 1858/16 na podstawie art. 91 § 2 w zw. z art. 67 § 2 i z art. 193 p.p.s.a. Na skutek naruszenia przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 91 § 2, art. 67 § 2 i art. 193 p.p.s.a. spółka z o.o. była pozbawiona możliwości działania w sprawie, a w szczególności była pozbawiona możliwości uczestniczenia w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 18 października 2018 r. bezpośrednio po której wydany został wyrok. W piśmie procesowym z 21 marca 2022 r. zawierającym odpowiedź na skargę o wznowienie postępowania, pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie wniósł o jej odrzucenie, względnie o oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania nie zawiera uzasadnionych podstaw i z tego względu podlega oddaleniu. Rozpatrywana skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 października 2018 r., sygn. akt I FSK 1858/16 została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania określonej w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowej. Niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych, a to musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. W myśl przepisów art. 280-282 p.p.s.a. rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania następuje w dwóch etapach. W pierwszym z nich sąd bada pod względem formalnym (na posiedzeniu niejawnym) dopuszczalność skargi o wznowienie postępowania, tj. czy skarga została wniesiona w terminie oraz czy skarżący wskazał ustawową przyczynę uzasadniającą żądanie wznowienia. Na tym etapie sąd nie bada ani rzeczywistego istnienia podstawy, ani jej trafności, a jedynie fakt jej powołania. Podstawą tej oceny są twierdzenia zawarte w skardze o wznowienie postępowania. W sytuacji gdy skarga o wznowienie postępowania została wniesiona po terminie lub gdy z samego uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi, skarga jako pozbawiona ustawowych podstaw wznowienia postępowania podlega odrzuceniu (por. postanowienia NSA z: 5 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1057/12; 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1285/12 i 16 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2607/12 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Gdy nie zachodzi podstawa do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania (skarga jest dopuszczalna, została wniesiona w terminie i istnieje powoływana w niej podstawa wznowienia), rozpoczyna się drugi etap postępowania, w którym sąd rozpoznaje sprawę merytorycznie. Przedmiotem wznowionego postępowania jest ocena wpływu wskazanej podstawy wznowienia na treść poprzedniego rozstrzygnięcia. Negatywny wynik tej oceny, a więc gdy powołane podstawy wznowienia wprawdzie istnieją, ale nie pozostają w związku przyczynowym z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia, sprawia, że skarga o wznowienie postępowania podlega oddaleniu (tak postanowienia NSA z: 4 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1424/13; 23 października 2012 r., sygn. akt II OSK 2531/12 – publ. CBOSA). Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania powoduje, iż przyczyny wznowienia postępowania winny być interpretowane w sposób ścisły. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania, jak wnosił o to pełnomocnik organu podatkowego. W myśl art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Składający wniosek o wznowienie postępowania pełnomocnik wskazał, iż o wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 października 2018 r., sygn. akt I FSK 1858/16 spółka dowiedziała się dopiero w dniu 10 maja 2019 r., kiedy otrzymała wiadomość mailową z Kancelarii Adwokackiej adwokata A.S., reprezentującego Syndyka Masy Upadłościowej M. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w postępowaniu prowadzonym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Podnoszone przez organ podatkowy w piśmie procesowym z 21 marca 2022 r. okoliczności wskazujące na inny termin powzięcia przez spółkę wiadomości o wskazanym wyroku, nie mogą zostać uwzględnione. W tej sytuacji należało uznać, że składając skargę o wznowienie postępowania pismem z 7 czerwca 2019 r. spółka zachowała trzymiesięczny termin wynikający z art. 277 p.p.s.a., a zatem brak było podstaw do odrzucenia skargi, o co wnioskował pełnomocnik organu podatkowego. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż aby doszło do wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a. muszą zostać spełnione trzy przesłanki: w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (tak wyroki NSA z: 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 49/12 i 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2557/11 – publ. CBOSA). Konieczne jest także wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem strony możliwości działania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka naruszenia prawa przez Sąd orzekający w sprawie I FSK 1858/16. Wskazać należy, iż zarówno postępowanie przed Sądem pierwszej instancji (I SA/Kr 321/16), jak i przed sądem kasacyjnym (I FSK 1858/16) tyczyło się na wniosek i z udziałem Syndyka Masy Upadłości M. spółki z o.o., z uwagi na fakt, iż Sąd Rejonowy dla [...] Wydział VIII Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych postanowieniem z 28 kwietnia 2014 r. w sprawie [...] ogłosił upadłość tej spółki z o.o. obejmującą likwidację jej majątku. Ponieważ w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym Syndyk Masy Upadłości M. spółki z o.o. w upadłości był reprezentowany przez adwokata A.S., to zawiadomienie o rozprawie wyznaczonej na 18 października 2018 r. zostało wysłane na adres jego Kancelarii i skutecznie doręczone 10 września 2018 r. Z akt sprawy wynika, iż pełnomocnik Syndyka Masy Upadłości M. spółki z o.o. nie wziął udziału w rozprawie w dniu 18 października 2018 r. oraz nie zawiadomił Sądu o zmianie statusu strony skarżącej. Wobec faktu stwierdzenia skutecznego doręczenia zawiadomienia o rozprawie ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi, Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł przeszkód do rozpoznania sprawy i wydania wyroku, który wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi Syndyka w dniu 27 grudnia 2018 r. Dopiero z pisma stanowiącego skargę o wznowienie postępowania Naczelny Sąd Administracyjny powziął wiadomość o tym, iż postępowanie upadłościowe w stosunku do spółki M. zakończyło się 4 grudnia 2017 r., kiedy to zostało wydane postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z Wydział VIII Gospodarczy do spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych w sprawie [...] o umorzeniu postępowania upadłościowego. Nie ulega wątpliwości, że postępowanie upadłościowe spółki zakończyło się przed wydaniem wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny, jednak nie można w tym upatrywać naruszenia prawa przez ten Sąd. Wysyłając zawiadomienie o terminie rozprawy na adres pełnomocnika Syndyka Masy Upadłości M. spółki z o.o. Sąd nie naruszył art. 67 § 5 p.p.s.a. zgodnie z którym jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Z art. 70 § 1 p.p.s.a. wynika ponadto, iż strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie miejsca zamieszkania, adresu do doręczeń, w tym adresu elektronicznego, lub siedziby. Naczelny Sąd Administracyjny wydając w dniu 18 października 2018 r. wyrok w sprawie I FSK 1858/16 nie miał wiedzy o zakończeniu postępowania upadłościowego prowadzonego w stosunku do spółki M., gdyż nie poinformował go o tym ani Syndyk Masy Upadłości, ani jego pełnomocnik adwokat A.S.. Informacji o tym Sąd nie mógł uzyskać także w inny sposób, bowiem wpis do Krajowego Rejestru Sądowego o zakończeniu postępowania upadłościowego M. spółki z o.o. dokonany został dopiero 14 maja 2019 r. W tak ustalonych okolicznościach należy stwierdzić, iż Naczelny Sąd Administracyjny wydając wyrok w stosunku do Syndyka Masy Upadłości, w sytuacji gdy nie miał wiedzy, iż postępowanie upadłościowe zostało zakończone i przed tym Sądem winna występować spółka z o.o. reprezentowana przez zarząd lub ustanowionego przez ten zarząd pełnomocnika, a ponadto informacja ta nie była dostępna w Krajowym Rejestrze Sądowym, to nie dopuścił się naruszenia prawa w rozumieniu art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.). W świetle powyższej oceny skargę o wznowienie postępowania należy uznać za niezasadną, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Pomimo złożenia w tym zakresie stosownego wniosku, brak było podstaw prawnych do zasądzenia na rzecz organu podatkowego kosztów postępowania. Zgodnie z art. 276 p.p.s.a. do skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej; jednakże, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio przepisy art. 175. Przepis art. 200 p.p.s.a. przewiduje, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym zwrot kosztów postępowania następuje wyłącznie w razie uwzględnienia skargi, a więc od organu administracji publicznej, który wydał zaskarżony akt. Natomiast w przypadku oddalenia skargi przepis nie przewiduje możliwości zasądzenia zwrotu kosztów od strony dla organu. Z tego względu stosując art. 276 p.p.s.a. w związku z art. 200 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalając skargę o wznowienie postępowania nie zasądził na rzecz organu podatkowego kosztów postępowania. Sędzia WSA (del.) Sędzia NSA Sędzia NSA Dominik Mączyński Danuta Oleś (spr.) Marek Olejnik