I SA/Gl 966/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 30 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych (patrz druk PPPr z 24 września 2018 r.). W motywach żądania jej Prezes podkreślił, iż jak wynika z dokumentów za poprzedni rok obrotowy, Spółka poniosła znaczną stratę z prowadzonej działalności gospodarczej. W dalszej kolejności przedstawił po krótce profil jej działalności oraz źródła finansowania. Końcowo Prezes Spółki odnotował, że konieczność uiszczenia wpisu sądowego w tej sprawie stanowi ogromne obciążenie finansowe. Jego poniesienie może doprowadzić do zamknięcia kolejnej placówki szkolnej prowadzonej przez Spółkę. Z oświadczenia o majątku i dochodach, zawartego w ww. druku, wynika, że Spółka posiada (według danych za ostatni rok obrotowy) kapitał podstawowy w kwocie 50.000,00 zł. Środki trwałe wyceniono na 2.725.165,40 zł. W ostatnim roku obrotowym Spółka poniosła stratę w kwocie 818.364,90 zł. Wnioskująca posiada trzy rachunki bankowe. Saldo dwóch z nich jest dodatnie i wynosi 3.170,37 zł. Na trzecim widnieje zadłużenie na kwotę 1.742,86 zł. Analiza ww. oświadczenia skutkowała zobowiązaniem Spółki do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych (patrz pismo z 4 października 2018 r.), w szczególności poprzez nadesłanie: 1) odpisu informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego (art. 48 ustawy o rachunkowości) za 2017 r.; 2) bilansu i rachunku zysków i strat za okres od stycznia do września 2018 r., a w przypadku ich braku, dokumentów obrazujących sytuację finansową, sporządzonych na podstawie danych finansowych za ten okres (zestawienie zmian w kapitale własnym, rachunek przepływów pieniężnych itp.); 3) kopii aktualnej ewidencji środków trwałych skarżącej Spółki; 4) kopii zeznania podatkowego na potrzebę podatku dochodowego za 2017 r.; 5) kopii deklaracji skarżącej Spółki dla podatku od towarów i usług za ostatnie cztery miesiące lub zaświadczenia organu podatkowego, że Spółka takich deklaracji nie złożyła; 6) kopii raportów kasowych skarżącej Spółki za cztery ostatnie miesiące; 7) wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą Spółkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedłożyć zaświadczenie wystawione przez bank po dniu otrzymania wezwania, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, w tym o środkach udostępnionych posiadaczowi rachunku w okresie ostatnich czterech miesięcy, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank, kopie umowy z bankiem o zamknięciu rachunku lub wspomnianych we wniosku pism wypowiadających umowy rachunku bankowego; wykonując ten punkt wezwania należy uwzględnić rachunek bankowy o nr [...]. W cytowanym wyżej wezwaniu pouczono Spółkę, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak zachowania przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W odpowiedzi na przywołane wyżej wezwanie, Prezes Spółki nadesłał pismo procesowe z dnia 22 października 2018 r., przy którym dołączył dokumentację źródłową, w tym: bilans Spółki sporządzony na dzień 30 czerwca 2018 r., rachunek zysków i strat (dalej w skrócie: "RZiS") za okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 września 2018 r., informację dodatkową do sprawozdania za 2017 r., bilans i RZiS za 2017 r., deklaracje VAT-7 za okres do maja do sierpnia 2018 r. oraz CIT-8 za 2017 r. W oparciu o wskazaną wyżej dokumentację źródłową ustalono, co następuje. W 2017 r. Spółka poniosła stratę w kwocie 818.364,90 zł. W okresie od 1 stycznia 2018 r. do 30 września 2018 r. wynik finansowy zamknął się stratą na poziomie 689.387,08 zł. Stan środków pieniężnych na rachunkach bankowych i w kasie na koniec 2017 r. wyniósł 589.451,80 zł. Na dzień 30 czerwca 2018 r. była to kwota 586.421,42 zł. Dodatkowo w tym dniu sprawozdawczym odnotowano pozycję "inne środki pieniężne" o wartości 160.545,46 zł. Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 2.237,00 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być [podkreślenie własne] przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że przywołane wyżej unormowanie winno być odczytywane w kontekście treści art.199 P.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzeba więc przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. Użyte w art. 246 P.p.s.a. sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 26 września 2013r., sygn. akt II OZ 792/13, 16 lutego 2012 r., sygn. akt l FZ 26/12, 28 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 29/13, 16 maja 2013 r., sygn. akt l FZ 101/13). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 P.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (przykładowo patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 654/14; wszystkie przywołane wyżej orzeczenia pochodzą z internetowej bazy na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba także podkreślić w tym miejscu, że w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy, dla zweryfikowania deklaracji jednostki (w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o rachunkowości) o posiadanych przez nią płynnych środkach finansowych, bądź ich braku, celowym jest skonfrontowanie danych płynących z zestawienia obrotów za okres sprawozdawczy, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez tą jednostkę rachunków bankowych oraz wyciągów z jej raportu kasowego za ten okres. Z pełnego wachlarza dokumentów źródłowych obrazujących jak najbardziej aktualną kondycję finansową jednostki, na potrzebę rozpoznania tego wniosku, Spółka przedstawiła jedynie RZiS ze stanem na dzień 30 września 2018 r. oraz deklarację VAT-7 za sierpień 2018 r. Wskazane dokumenty, co oczywiste, nie dają jednakże pełnego obrazu aktualnej sytuacji finansowej Spółki. Kluczowy w omawianym aspekcie jest brak wyciągów z rachunków bankowych Spółki i raportów kasowych, które to dokumenty rzetelnie obrazują stan płynnych aktywów Spółki, a których pomimo wezwania w tym zakresie, nie nadesłano. Należy jednakowoż nadmienić, że nawet na gruncie dostępnych dokumentów źródłowych nie sposób zaliczyć skarżącej Spółki do beneficjentów wnioskowanego prawa pomocy, wszak na dzień 30 czerwca 2018 r., stan środków pieniężnych Spółki był relatywnie wysoki. Wpis sądowy od skargi stanowi zaledwie 0,3% zadysponowanych wówczas środków pieniężnych i innych aktywów pieniężnych (poz. B.III.1.c bilansu). Wypada również zwrócić uwagę na gruncie RZiS za trzy kwartały 2018 r., iż Spółka ponosi relatywnie wysokie koszty usług obcych, co oznacza, że środki uzyskane z działalności przeznacza m.in. na zobowiązania, które wynikają z usług zewnętrznych. W toku rozpoznania wniosku nie stracono z pola widzenia, iż podmiotem ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów jest Spółka prawa handlowego – Spółka kapitałowa, a kodeks spółek handlowych przewiduje również rozwiązania, za pomocą których podmiot ten może skorzystać z dopłat wspólników (art. 177 § 1 K.s.h.), które mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi Spółki, potrzebą jej dokapitalizowania czy koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (tak postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14; dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). To oznacza, że osoba prawna wnioskująca o udzielenie prawa pomocy jest obowiązana wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie jest w stanie ich pozyskać, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania w tym kierunku. W ocenie rozpoznającego wniosek, w sytuacji, w której Spółka nie posiadałaby środków pieniężnych z przeznaczeniem na wpis sądowy od skargi, to istnieje możliwość dokapitalizowania Spółki w ten właśnie sposób. Argumentem przemawiającym na korzyść Spółki nie może być także akcentowana przez jej Prezesa strata z prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że wykazanie przez spółkę za ostatni rok obrotowy straty bilansowej nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe (por. postanowienie NSA z dnia 7 lipca 2014 r., II FZ 811/14;). Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14; orzeczenia dostępne na stronie internetowej jak wyżej). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy ocenił, że na obecnym etapie postępowania skarżąca Spółka nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., podstaw do przyznania prawa pomocy. Z tych względów, działając na podstawie tego przepisu oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.