III SA/Kr 670/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Pasternak (spr.) Sędziowie WSA Ewa Michna NSA Krystyna Kutzner Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2018 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego P. B. - Kancelaria Radcy Prawnego w K ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 ( dwieście czterdzieści) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności. Decyzją z dnia [...] 2018 r. ([...]) na podstawie art. 2 pkt. 2, art. 17, art. 20, art. 23, art. 24 ust. 1, ust. 2a, ust. 4, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U.2015.1238), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie maja być zawarte we wnioskach, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. 2017.1466), Zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta z dnia 12 stycznia 2017 r. w sprawie udzielenia upoważnienia dla L. B. - Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do prowadzenia postępowania oraz wydawania decyzji administracyjnych w sprawach świadczeń rodzinnych, art. 104 kpa Prezydent Miasta odmówił R. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1p pkt 4 w związku z opieką nad T. M. Organ podał, że 1 lutego 2018 R. M. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem T. M., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Fakt sprawowania opieki potwierdza wywiad środowiskowy z dnia 22-02-2018. Jednak treść powołanego art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która pozostaje w związku małżeńskim "chyba, że jej współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Jak wynika z dokumentacji załączonej do wniosku - osoba wymagająca opieki T. M. pozostaje w związku małżeńskim z R. M., która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności albo innego orzeczenia równoważnego temu orzeczeniu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych (posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności). Według organu, w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego albowiem stało by to w sprzeczności z powołanym art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a". Od powyższej decyzji odwołanie złożyła R. M., podnosząc, że nie zgadza się z przedmiotową decyzją albowiem dla niej jest nielogiczne a nawet niemożliwe aby osoba posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności mogła opiekować się osobą, która posiada takie samo orzeczenie. Skarżąca wskazała ponadto na orzeczenia sądów administracyjnych oraz na orzeczenie TK z dnia 18 lipca 2008 r. Decyzją z dnia 20 kwietnia 2018 r. ([...]) na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa, art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. Organ odwoławczy podał, co następuje: W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że R. M. zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do męża – T. M. Ponadto z akt sprawy, a w szczególności z orzeczenia z dnia 18.11.2011 r. wynika, że osoba wymagająca opieki T. M. jest niepełnosprawny w stopniu znacznym jednakże niepełnosprawność ta istnieje od października 2000 r. tak więc powstała on w momencie gdy T. M. był w wieku 35 lat. Zgodnie z przepisem art. 17 w ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W przedmiotowej sprawie nie został spełniony jeden z niezbędnych warunków do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z powyższym podzielić należy rozstrzygnięcie organu I instancji. Niezależnie od powyższego wskazać należy, na przywołany w decyzji organu I instancji wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014r. poz. 1443), którym orzeczono, iż art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zaskarżony do Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 17 ust. 1 b ustawy przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później jednak niż do ukończenia 25 lat. Orzekając o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Trybunał Konstytucyjny nie usunął go jednak z ustawy. Nadto, wyrok Trybunału Konstytucyjnego w powyższej kwestii nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jak i nie kreuje nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po ukończeniu 18 (25) lat. Kolegium nie kwestionuje faktu, iż opisany w odwołaniu stan zdrowia T. M., potwierdzony stosownym ku temu orzeczeniem wiąże się z koniecznością sprawowania opieki przez inną osobę, w tym przypadku przez odwołującą. Odnosząc się zaś do zarzutów formułowanych w odwołaniu należy wyjaśnić, iż od 1 stycznia 2013 r. ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548, ze zm.) zostały m.in. zmienione przesłanki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Charakterystycznym elementem nowej konstrukcji świadczenia pielęgnacyjnego było bowiem wprowadzenie przez ustawodawcę kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki jako warunku ubiegania się o to świadczenie, którego - jak wyżej wykazano – T. M. w zaprezentowanym stanie faktycznym i prawnym nie wypełnia, co niestety skutkować musi dla odwołującej odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Ponadto wskazać należy, iż przepisy art. 17 ustawy mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących, co oznacza, że przyznanie wnioskowanego świadczenia uzależnione jest od spełnienia wszystkich zawartych w nim ku temu przesłanek. A zatem organ administracji nie ma możliwości wyboru spośród kilku równoprawnych rozwiązań. Jeżeli strona spełnia przesłanki ustawowe, musi świadczenie przyznać, a jeżeli nie spełnia, jest zobligowany do wydania decyzji negatywnej. Przy ustalonym stanie faktycznym przyznanie wnioskowanego przez stronę świadczenia byłoby niezgodne z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Na powyższą decyzję R. M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, podnosząc, że ww. decyzja narusza jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad mężem T. M. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2017.2188 ze zm.), sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treścią art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2017.1369 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Orzekanie - w myśl art.135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z przywołanymi wyżej zasadami, należało uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny. Skarżąca kwestionuje jednakże stanowisko prawne organów wynikające z ustalonego stanu faktycznego i jego skutki w postaci odmowy przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad mężem. Mąż skarżącej został na stałe zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, która istnieje od października 2000 r. Także ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od ww. daty (k. 20 akt. adm.). Skarżąca zaliczona została do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności (k. 19 akt adm.). Skarżąca sprawuje stałą opiekę nad chorym mężem. Z powodu konieczności sprawowania opieki skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia i nie podejmuje go. W dniu 1 lutego 2018 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. | Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 oraz ust. 1b ustawy z dnia 28 | |listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2016. 1518), dalej u.ś.r., natomiast za podstawę odmowy przyznania skarżącej| |prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki nad mężem organ I instancji uznał przepis art. 17 ust. 5 | |pkt. 2 lit. a) u.ś.r. | |Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy, w dacie rozstrzygania przez organ I instancji stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu| |rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) | |osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie | |pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i | |opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub | |rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym | |stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej | |opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego | |współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ust. 1b ww. przepisu stanowi, że | |świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia | |18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. | |Natomiast przepis art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a) u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba | |wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu | |niepełnosprawności. | |Niewątpliwie na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec chorego męża, czego organy nie kwestionowały. Organ odwoławczy | |stanął natomiast na stanowisku, że wnioskowane przez skarżącą świadczenie nie przysługuje z uwagi na datę powstania | |niepełnosprawności u męża, tj. 35 rok życia (k. 20 akt adm.). | |Okolicznością uzasadniającą uchylenie zaskarżonej decyzji jest nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 | |października 2014 r., K 38/13, którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w | |zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po | |ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z | |zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie | |zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim| |ujętej. Wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej | |zakwestionowanego przepisu. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze | |stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, a to zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika | |zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy, a oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału | |Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji. Uwzględnianie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby | |nie do pogodzenia z treścią art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz z funkcją i modelem ochrony praw jednostki realizowanej przez | |sądy administracyjne. Tym samym Sąd nie podziela stanowiska SKO, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie usunął ww. przepisu z | |ustawy, to winien on być stosowany tak, jakby żadnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie było. W uzasadnieniu przedmiotowego | |wyroku Trybunał wskazał, że stosowanie w dotychczasowym brzmieniu art. 17 ust. 1b ww. ustawy prowadzi do sytuacji, w której | |osoba rezygnująca bądź nie podejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną w wieku | |powyżej 25 r. życia może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od | |wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W ocenie Trybunału stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o | |świadczeniach rodzinnych jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego | |zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, | |kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez | |ustawodawcę. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, | |ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku | |sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych | |osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Z | |powyższego wynika, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których | |niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak | |nie później niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód | |prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała | |później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło | |przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania | |świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest | |dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. | |17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt| |K 38/13 (tak też NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1614/16; NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I| |OSK 223/16; NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16; NSA w wyroku z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I | |OSK 755/16). Choć w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku Trybunału stwierdzono, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani | |uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania | |świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie | |dzieciństwa". Trybunał nie skorzystał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust.| |1b u.ś.r. (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Powyższe oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez art. 17 ust.| |1b ustawy we wskazanym zakresie domniemania konstytucyjności z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, a okoliczności tej - jak już | |wyżej wskazano - Sąd nie może nie brać pod uwagę. Sąd orzekający uwzględniając ten pogląd stwierdza, że rozpoznając wniosek o | |przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają| |obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., z wyłączeniem tej | |części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Stwierdzenie | |niekonstytucyjności określonego przepisu ustawy ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia w życie wyroku | |Trybunału Konstytucyjnego, chyba że Trybunał skorzysta z możliwości przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał | |Konstytucyjny nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok o sygnaturze K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 | |października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Skutkiem powyższego | |orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia | |pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze| |względu na moment powstania niepełnosprawności, począwszy od dnia jego ogłoszenia, to jest od dnia 23 października 2014 r. i | |ukształtowanie w tym zakresie nowego stanu prawnego. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są| |ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego | |jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Podkreślenia wymaga, że analogiczną ocenę | |prawną zaprezentowano również w licznych wyrokach sądów administracyjnych (por. NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. sygn. akt| |I OSK 1614/16; NSA w wyroku z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16; NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I | |OSK 923/16; NSA w wyroku z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I OSK 755/16). Ocenę tę Sąd w pełni podziela i z tego względu | |zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego. | |Odnośnie natomiast do przyczyny nieuwzględnienia wniosku skarżącej przez organ I instancji, Sąd stwierdził, że argumentacja | |organu ograniczająca się do przytoczenia wyników wykładni językowej nie odpowiada prawu. Organ ten uznał pozostawanie T. M. w | |związku małżeńskim za przesłankę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającą z literalnego brzmienia art. 17 | |ust. 5 pkt. 2 lit. a) u.ś.r. Oceniając powyższe stanowisko należy stwierdzić, że wykładnia językowa tego przepisu nie została | |zastosowana w sposób prawidłowy i nie jest wystarczająca jako sprzeczna z zasadami i wartościami konstytucyjnymi. Prowadzi ona | |bowiem do wyników sprzecznych z przepisami u.ś.r. oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jest także rażąco | |niesprawiedliwa i pozbawiona logiki. Świadczenie pielęgnacyjne stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w | |trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą, ze | |względu na swój stan zdrowia, pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. | |W pierwotnym brzmieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. przewidywał przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z tytułu sprawowania | |opieki nad dzieckiem - jego rodzicom albo opiekunowi faktycznemu. Odczytywany razem z nim art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a tej ustawy| |(dodany z dniem 1 września 2005 r.) wskazywał jednocześnie, że jeżeli dziecko, wymagające opieki pozostaje w związku małżeńskim,| |to świadczenie pielęgnacyjne należne wyłącznie matce lub ojcu albo opiekunowi faktycznemu dziecka, nie przysługuje. W takiej | |sytuacji bowiem tworzy się nowa rodzina i obowiązek opieki, pomocy i wsparcia przechodzi z rodziców na współmałżonka. Rozumienie| |wskazanych regulacji przestało być jednak tak oczywiste po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 18 lipca 2008 | |r., P 27/07, OTK-A 2008/6/107, uznającego, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w | |zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej| |do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem | |rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W wyroku tym Trybunał stwierdził, iż w art. 17 | |ust. 1 mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym - w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - krąg | |osób uprawnionych do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Nawiązując do obowiązku alimentacyjnego Trybunał uznał, że skoro | |członek rodziny wywiązuje się ze swoich obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego, co wymaga rezygnacji | |z zarobkowania, to osoba ta winna w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. W ocenie Trybunału wybranie spośród | |osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną | |zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, godząc również w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną oraz pomocy | |rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej - art. 18 i 7 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny zwrócił również uwagę,| |iż wprawdzie orzeczenie o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednakże do organów stosujących | |przepisy tej ustawy należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu w konfrontacji z innymi | |przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (tu Trybunał wskazał w szczególności na art. 17 ust. 5 pkt 2 | |lit. a) u.ś.r.). Trybunał Konstytucyjny dał tym samym bezpośrednią wskazówkę, że to organ, orzekając w sprawie przyznania | |świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na opiekę nad współmałżonkiem, musi ocenić skutek stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 | |ust. 1 cyt. ustawy w dawnym brzmieniu (por. też wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., I OSK 115/10, LEX Nr 594927). | |Na skutek powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca znowelizował art. 17 ust. 1 u.ś.r., rozszerzając krąg osób | |uprawnionych do świadczenia na "osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i | |opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny", a w dalszej kolejności dodał do tej ustawy art. 17 ust. 1a), który stanowi, że osobie| |innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w | |przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa| |w ust. 1. | |W ten sposób poszerzony został krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże w dalszym ciągu nie dokonano | |zmiany art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r., który eliminował możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w każdej | |sytuacji, gdy podlegający opiece pozostawał w związku małżeńskim, z uwagi na co Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 | |czerwca 2010 r., sygn. S 1/10, OTK-A 2010/5/54, przedstawił Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej uwagi dotyczące niezbędności | |działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasada przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. | |W wyniku podjęcia tych działań w dniu 19 sierpnia 2011 r. uchwalona została zmiana powyższego przepisu poprzez dodanie w ww. | |przepisie wyrazów: "chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności" (art. 1 pkt. 6 | |lit. b ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym | |do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) i weszła w życie w dniu 14 października 2011 r. i obowiązuje nadal. Biorąc pod uwagę | |dotychczas wyrażane w orzecznictwie poglądy oraz stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić jednak należy, że dokonana | |zmiana nie urzeczywistnia w pełni norm, zasad i wartości konstytucyjnych. | |Nie można zatem zaakceptować zaprezentowanej przez Prezydenta Miasta wykładni art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. w powiązaniu | |z art. 17 ust. 1 tej ustawy. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że | |świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi, który | |sam legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czyli takiemu, który faktycznej opieki nie może sprawować | |z uwagi na swoją własną niepełnosprawność (zwrócił na to uwagę m.in. WSA w Rzeszowie w wyrokach sygn. II SA/Rz 283/12, II SA/Rz| |387/12, II SA/Rz 208/13, II SA/Rz 247/12 -dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższa konstatacja | |uprawnia Sąd do zastosowania wykładni systemowej i celowościowej tego przepisu. Uwzględnia ona konstytucyjne zasady równości | |wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) i ochrony rodziny (art. 18), a także nakazy zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach | |prawa do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71) oraz pomocy osobom niepełnosprawnym w zabezpieczeniu | |egzystencji (art. 69), a także zasadniczy cel świadczenia pielęgnacyjnego jakim jest rekompensata ze strony Państwa faktu | |niemożności wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnymi członkami rodziny i | |tym samym wyręczenie państwa z obowiązku opieki nad swoim obywatelem. Przyjęcie wskazanych wyżej metod wykładni prowadzi do | |wniosku, że rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem | |opieki nad niepełnosprawnym mężem zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolna sprawować jego | |współmałżonka – skarżąca a nie wyłącznie od ustalenia, że wymagający opieki T. M. pozostaje w związku małżeńskim. | |Zastosowana przez Sąd wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a) u.ś.r. jest powszechnie prezentowana w orzecznictwie | |sądowoadministracyjnym dotyczącym spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Przekonywującą argumentację przedstawił w tym | |zakresie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 listopada 2015 r.,I OSK 1200/14, (LEX Nr 1989819), stwierdzając co | |następuje: "Negatywna przesłanka wart. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r., rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące | |negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Otóż, gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być| |dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować | |nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby, gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis| |oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w| |świetle art. 18 Konstytucji RP. Zatem osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan | |zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie | |pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich". Z powyższych względów Sąd | |uznał przyjętą przez organ I instancji interpretację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. za nieprawidłową, to zaś stanowi | |przesłankę do uchylenia decyzji tego organu. | |Należy nadto zwrócić uwagę na stanowisko tegoż organu, co prawda nie wyrażone w uzasadnieniu decyzji, ale wynikające z treści | |oświadczenia skarżącej (k. 13 akt adm.), która została poinformowana przez organ I instancji, że pobieranie zasiłku dla | |bezrobotnych stanowi "negatywną przesłankę na dzień złożenia wniosku". Wskazania i przypomnienia wymaga w związku z tym, że w | |dotychczasowym orzecznictwie trafnie przyjmuje się, że treść art. 17 ust. 5 tej u.ś.r. nie stwarza podstaw do przyjęcia, że | |osoba bezrobotna nie może być traktowana na równi z osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu | |sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przyznanie takiej osobie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skutkuje natomiast w| |sferze stosunków zatrudnienia i bezrobocia, stanowiąc podstawę do wszczęcia przez organ zatrudnienia postępowania w przedmiocie | |pozbawienia jej statusu bezrobotnego wobec niespełnienia warunków przewidzianych w art. 33 ust. 4 pkt 1, w związku z art. 2 ust.| |1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (zob. wyrok NSA z dnia 24 października 2008 r., sygn. I OSK | |1758/07, LEX nr 501328). Status osoby bezrobotnej nie może eliminować takiej osoby z grona tych, którym przysługuje świadczenie | |pielęgnacyjne. Za taką wykładnią przemawia treść art. 17 ust. 5 u.ś.r., który określa w jakich sytuacjach świadczenie | |pielęgnacyjne nie przysługuje. Ustawodawca w jego treści nie wykluczył osób bezrobotnych (z prawem do zasiłku lub bez tego | |prawa). | |Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy wezmą pod uwagę zaprezentowaną przez Sąd wykładnię art. 17 ust. 1 w zw. z ust. 1b, oraz| |art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i przeprowadzą niezbędne czynności | |wyjaśniające wynikające wprost z treści niniejszego uzasadnienia. Organy będą też miały na uwadze treść art. 24 ust. 2 ustawy. | |Z powyższych przyczyn, uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 1b u.ś.r., a decyzja organu I | |instancji z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. , na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) w zw. z art. 135 | |p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. | | | |[pic] |