I GZ 88/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A.S. na postanowienie w zakresie zwrotu kosztów postępowania zawarte w pkt 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 722/18 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia (...) maja 2018 r. nr (...) w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące luty, marzec 2013 r. oraz od maja do grudnia 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 722/18 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia (...) maja 2018 r. nr (...) w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące luty, marzec 2013 r. oraz od maja do grudnia 2013 r. oddalił skargę; oraz przyznał radcy prawnemu M. W. kwotę 1230 (tysiąc dwieście trzydzieści) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej A. S. z urzędu. Wynagrodzenie dla radcy prawnego z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu A. S. z urzędu Sąd przyznał na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z póżn. zm., dalej: p.p.s.a.). Na tym tle Sąd I instancji podkreślił, że jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania, podstawowym miernikiem dokonywanej przez sąd oceny pracy fachowego pełnomocnika jest jakość i staranność pomocy prawnej świadczonej przez niego w ramach przyznanego stronie prawa pomocy z uwzględnieniem niezbędnego nakład pracy radcy prawnego, a także charakter sprawy i wkład radcy prawnego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Jednocześnie Sąd wskazał, że pełnomocnik ustanowiony na zasadzie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie za pomoc prawną rzeczywiście (faktycznie) udzieloną. W opinii Sądu I instancji radca prawny M. W. podjął minimalne czynności, które są wymagane dla prawidłowego wywiązania się z obowiązku reprezentowania strony skarżącej. Sąd wskazał, że pełnomocnik w dniu 30 listopada 2018 r. przejrzał jedynie akta sprawy oraz sporządził wniosek o sporządzenie kserokopii z akt sprawy (k. 22 akt sądowych). W dniu 15 stycznia 2019 r. radca prawny uczestniczył w rozprawie wyjaśnił, że lakoniczność skargi sporządzonej przez stronę oraz brak możliwości skontaktowania się ze skarżącym, mimo podjętych prób, uniemożliwia mu szerszą reprezentację strony w postępowaniu przed sądem. W tej sytuacji pełnomocnik ograniczył swoje stanowisko do popierania skargi. Wobec powyższego Sąd uznał, że zakres udzielonej rzeczywiście pomocy prawnej, niezbędny nakład pracy adwokata i jego wkład w rozstrzygnięcie sprawy, wyczerpują przesłanki "uzasadnionych przypadków", o których mowa w art. 250 § 2 p.p.s.a. zgodnie z tym przepisem pełnomocnikowi należy się wynagrodzenie w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest należność pieniężna w kwocie 2.745.207 zł, tj. w wysokości wskazanej w § 8 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 1715 ze zm., dalej: rozporządzenie), do której stosuje się kwotę wynagrodzenia 10.000 zł. Mając na względzie powyższe kryteria oceny pracy pełnomocnika, Sąd uznał, że opłata w kwocie 10.000 zł byłaby niewspółmiernie wysoka w stosunku do wkładu pracy i aktywności pełnomocnika przejawianej w toku postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Z tych względów uznał, że w sprawie zachodzą przesłanki do obniżenia wyznaczonemu pełnomocnikowi wynagrodzenia do 10% kwoty wynagrodzenia, o której mowa w § 8 pkt 8 rozporządzenia, tj. do kwoty 1000 zł, co po podwyższeniu o obowiązującą 23% stawkę podatku od towarów i usług, dało kwotę w wysokości 1230 zł brutto. W zażaleniu radca prawny M. W. zaskarżył postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zawarte w pkt 2 wyroku z dnia 15 stycznia 2019 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 8 pkt 8 rozporządzenia poprzez nieuzasadnione obniżenie wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącego z urzędu do kwoty 1230 brutto. W związku z powyższym wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia w kwocie 10.000 zł, powiększonej o podatek od towarów i usług według stawki 23% , tj.: w kwocie 12300 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Zgodnie z § 2 rozporządzenia, do którego odsyła art. 250 § 1 p.p.s.a., koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. W myśl § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia, opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Z tym jednak zastrzeżeniem, że w myśl obowiązującego we wszystkich sprawach od dnia 15 sierpnia 2015 r. art. 250 § 2 p.p.s.a. sąd może, w uzasadnionych przypadkach, obniżyć wynagrodzenie wynikające z przywołanych wyżej przepisów o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych, do których odsyła art. 250 § 1 p.p.s.a. Decyzje w kwestii obniżenia wynagrodzenia fachowego pełnomocnika działającego w ramach prawa pomocy zostały pozostawione uznaniu sądu, co jednak nie oznacza dowolności oceny w tym zakresie, która każdorazowo musi znajdować oparcie w konkretnych okolicznościach danej sprawy, dających zakwalifikować się jako uzasadniony przypadek. Stanowi o tym wyraźnie § 2 ust. 1 mającego zastosowanie w sprawie rozporządzenia, nakazując uwzględnić w tej materii niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Zgodnie z ugruntowanym poglądem pełnomocnik ustanowiony na zasadzie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie za pomoc prawną rzeczywiście (faktycznie) udzieloną (p. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, publ. ONSAiWSA 2005, Nr 5, poz. 93; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt III SA/Kr 199/04, publ. CBOSA, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Bk 835/07, publ. CBOSA, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 209/12, publ. CBOSA). Samo zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy oraz udzielenie stronie informacji telefonicznie bez podjęcia czynności procesowych nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (p. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11; z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I OZ 768/13 CBOSA). Jak bowiem podniesiono wyżej pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy należy się wynagrodzenie w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. Oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona i w jakim zakresie. Obniżenie wynagrodzenia pełnomocnikowi powinno mieć miejsce w szczególnej sytuacji, gdy wkład pracy jest niewspółmierny w stosunku do wysokości przewidzianego wynagrodzenia (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 26 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Lu 859/15). W tej sytuacji, podkreślenia wymaga, że kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym względem zastosowania regulacji zawartej w art. 250 p.p.s.a. polega jedynie na weryfikacji, czy Sąd I instancji nie przekroczył granic uznania wyznaczonych w tym przepisie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w punkcie drugim wyroku WSA w Lodzi z dnia 15 stycznia 2019 roku sygn. akt III SA/łd 722/18 znajduje w pełni oparcie w art. 250 p.p.s.a. W okolicznościach niniejszej sprawy, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, r. pr. M. W. podjął minimalne czynności, które są wymagane dla prawidłowego wywiązania się obowiązku reprezentowania strony skarżącej – zapoznał się z aktami sprawy i wykonał kserokopie dokumentów z nich, stawił się na rozprawie oraz występując na rozprawie ograniczył się tylko do poparcia wniesionej przez skarżącego skargi. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że rozporządzenie nie przewiduje możliwości przyznania pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z tytułu tylko pisemnego popierania wniesionej skargi kasacyjnej (p. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 182/12 oraz z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 214/12, obydwa opublikowane w CBOSA). Istotne jest również to, że postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona i w jakim zakresie (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, publ. CBOSA). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadne przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia w wysokości wskazanej w punkcie II wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 722/18. Zakres udzielonej rzeczywiście pomocy prawnej w połączeniu z nieskomplikowanym charakterem sprawy, niezbędny nakład pracy radcy prawnego i jego wkład w wyjaśnienie i rozstrzygnięcie sprawy, wyczerpują przesłanki "uzasadnionych przypadków", o których mowa w art. 250 § 2 p.p.s.a. Uzasadniając to rozstrzygnięcie Sąd Wojewódzki przedstawił godne aprobaty argumenty, których zażalenie nie podważyło, pomijając już nawet kwestię powołania się na art. 250 p.p.s.a. bez sprecyzowania jego jednostki redakcyjnej. Powyższego nie podważyły również wyjaśnienia pełnomocnika zawarte w uzasadnieniu zażalenia, który zasądzenie pełnej kwoty wynagrodzenia w wysokości 12.300 złotych uzasadnia koniecznością zapoznania się z "7 tomami akt postępowania przed organami podatkowymi". W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze niezbędny nakład pracy, charakter przedmiotowej sprawy, obecność i popieranie skargi na rozprawie oraz wkład pełnomocnika włożony w sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji uznał, że kwota 1230 zł wynagrodzenia, jest adekwatna do nakładu pracy pełnomocnika skarżącej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.