II SA/Lu 812/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) Protokolant Sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej jako: "organ I instancji") w przedmiocie odmowy umorzenia części zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odmowy umorzenia w całości odsetek za opóźnienie od zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz rozłożenia na raty tego zadłużenia K. Z. (dalej jako: "skarżący"). W sprawie ustalono następujący stan faktyczny: Pismem z dnia [...] listopada 2017 r. skarżący wniósł o umorzenie należności i rozłożenie należności na raty z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego małoletnich dzieci. W uzasadnieniu wniosku podkreślono, że sytuacja materialna nie pozwala skarżącemu na jednorazową spłatę wszystkich zobowiązań. Natomiast przekazanie całości uzyskiwanego dochodu na spłatę zadłużenia doprowadziło by do niemożliwości zaspokojenia przez skarżącego bieżących kosztów utrzymania. W ostatnim czasie tytułem spłaty zadłużenia K. Z. uiścił kwotę [...]zł. W zakresie sytuacji osobistej i majątkowej wyjaśniono, że zamieszkuje on w [...] [...] i [...] i uzyskuje dochody z tytułu działalności gospodarczej. W roku podatkowym 2013-2014 osiągnął dochód w wysokości [...], w latach 2014-2015 [...], w roku 2015-2016 [...]. Jako wydatki wskazano czynsz w wysokości [...] oraz pozostałe koszty utrzymania. Podkreślono, że dłużnik boryka się z problemami finansowanymi i prowadzi skromne życie, a umorzenie odsetek i zaprzestanie ich naliczanie będzie korzystne dla obu stron, bowiem skarżący dokona spłaty zadłużenia w rozsądnym terminie. W odpowiedzi na wezwanie organu dotyczącego wskazania wysokości kwoty w jakiej skarżący wnosi o umorzenie zaległości, pismem z dnia [...] grudnia 2017 r. i [...] stycznia 2018 r. wskazano, że domaga się: umorzenia w całości odsetek od należności głównej - [...] zł, umorzenie części zobowiązania w wysokości [...] zł i rozłożenie pozostałej kwoty należności tj. [...] zł na 34 raty w wysokości [...] zł i 1 ratę w wysokości [...] zł. Pismem z dnia [...] lutego 2018 r. skarżący przedstawił swoją sytuację dotyczącą stanu zdrowia załączając do pisma dokumentację medyczną sporządzoną w języku angielskim. Wyjaśniono, że skarżący cierpi na objaw Raynauda tj. napadowy skurcz tętnic w obrębie rąk co jego zdaniem utrudnia i czasem uniemożliwia mu zarobkowanie. Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. organ I instancji: w pkt I decyzji odmówił umorzenia części zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł, w pkt II odmówił umorzenia w całości odsetek za opóźnienie od zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w pkt III rozłożył należność główną na miesięczne raty po [...] zł wraz z odsetkami za opóźnienie. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że organ I instancji wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci skarżącego za okres od lutego 2009 r. do września 2017 r. Zadłużenie skarżącego z tego tytułu na dzień [...] marca 2018 r. wynosi [...] zł (należność główna) i [...] zł (tytułem odsetek ustawowych). Podkreślono, że sytuacja materialna skarżącego nie pozwala mu na jednorazową spłatę zobowiązań. W październiku 2017 r. dokonał on spłaty zadłużenia w wysokości [...] zł. W ocenie organu I instancji okoliczność uzyskiwania dochodów przez skarżącego i przedstawiona sytuacja zdrowotna nie uzasadnia udzielenia ulgi w formie wnioskowanego umorzenia. W odniesieniu do proponowanego przez skarżącego układu ratalnego, organ I instancji zaaprobował stanowisko skarżącego w zakresie wysokości raty. Wskazując art. 1026 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1360 z późn. zm.) wyjaśniono, że w pierwszej kolejności otrzymane kwoty należy zaliczyć na spłatę odsetek, w następnej zaś kolejności na spłatę należności głównej. Wyjaśniono również, że przepisy nie przewidują możliwości wstrzymania czy naliczania odsetek w przypadku udzielenia dłużnikowi ulgi w spłacie zadłużenia. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 104, art. 162 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm.) dalej jako: "k.p.a." oraz. art. 20 ust. 2, art. 27 ust. 1, ust. 11, art. 30 ust. 1-3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 554) dalej jako: "ustawa". W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: - art. 80 k.p.a., poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i przyjęcie, że skarżący nie spełnia przesłanek do umorzenia zadłużenia; - art. 30 ust. 2 ustawy, poprzez błędną ocenę sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącego oraz przyjęcie, że jego sytuacja umożliwia spłatę całości zadłużenia i błędne przyjęcie, że nie jest możliwe wstrzymanie naliczania odsetek. Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska skarżącego i decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia i argumentację organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...] marca 2018 r. i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie: - art. 8 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wszystkich niezbędnych dowodów w sprawie, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wydania błędnego rozstrzygnięcia; - art. 80 k.p.a. poprzez dowolną i błędną dokonaną wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że skarżący nie spełnia przesłanek do umorzenia zadłużenia oraz błąd w ustaleniach faktycznych i przyjęciu, że sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego umożliwia spłatę całości zadłużenia; - art. 30 ust. 2 ustawy poprzez błędną ocenę sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącego i błędne założenie, że nie jest możliwe nie naliczanie odsetek od zadłużenia w sytuacji rozłożenia zadłużenia na raty, podczas gdy z przepisu nie wynika, że ulga taka jest niedopuszczalna. W uzasadnieniu skargi wskazano, że obie decyzje mają identyczną treść co świadczy o naruszeniu zasady zaufania (art. 8 k.p.a.). Podkreślono, że skarżący boryka się ze schorzeniem utrudniającym i uniemożliwiającym mu podejmowanie aktywności zawodowej. Ocena powinna zostać dokonana z uwzględnieniem potencjalnych możliwości uzyskiwania przez niego dochodów, aktualnie i w przyszłości biorąc pod uwagę fakt występowania schorzenia układu krwionośnego. Skarżący większą część roku wykonuje roboty w niskich temperaturach, które utrudniają bądź całkowicie uniemożliwiają mu pracę z uwagi na zdiagnozowane schorzenie, gdyż wywołuje ono silne dolegliwości bólowe w kończynach. Podkreślono, że skarżący nie zgadza się z rozłożeniem zaległości na raty z uwagi na dalsze naliczanie przez organ I instancji odsetek przez co zadłużenie będzie się powiększać. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuję: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r., utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] marca 2018 r. odmawiającą umorzenia części zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odmawiającą umorzenia odsetek za opóźnienie od tej należności oraz rozłożenia zadłużenia na raty. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z tego przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może bowiem być ograniczony bądź całkowicie zniesiony. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przewiduje art. 30 ustawy. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów (art. 30 ust. 1 ustawy). Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2 ustawy). Z przytoczonej regulacji wynika w sposób jednoznaczny, że organem właściwym do orzekania na podstawie jego ust. 1 jest jedynie organ właściwy dłużnika alimentacyjnego. Organowi właściwemu wierzyciela ustawodawca pozostawił natomiast kompetencję do orzekania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych w oparciu o ust. 2 analizowanego przepisu. Skoro zaś skarżący wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń skierował właśnie do organu właściwego wierzyciela, przy czym wniosek ten motywował jedynie ciężką sytuacją bytową, nie odnosząc się w żaden sposób do przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 ustawy, prawidłowym było, iż wniosek ten Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] ocenił – zgodnie ze swoją właściwością – jedynie w ramach dyspozycji ust. 2 tego unormowania. Z uwagi na zawarty w przepisie art. 30 ust. 1-2 zwrot "organ może", decyzja podejmowana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest decyzją uznaniową. Jak wskazuje się w jednolitym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, działanie w ramach uznania nie oznacza dowolności rozstrzygnięcia organu, ale wykazanie, że nie ma podstaw do pozytywnego załatwienia podania strony, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez przepis. Takimi są sytuacje dochodowa i rodzinna, gdyż te okoliczności art. 30 ust. 2 ustawy nakazuje uwzględnić przy rozpoznawaniu wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie jego należności z tytułu wpłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej musi polegać na ustaleniu czy i jakie dochody posiada dłużnik alimentacyjny, jakie ma możliwości uzyskiwania dochodów, jakie wydatki ma konieczne do poniesienia, jaka jest jego sytuacja rodzinna, czy prowadzi gospodarstwo domowe sam, czy z innymi członkami rodziny, czy i jaki ma to wpływ na budżet dłużnika, itp. Ustalenie tych okoliczności i poddanie ich analizie będzie pozwalało na załatwienie sprawy co do jej istoty - umorzenie, bądź nie umorzenie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2311/14; również wyroki z dnia 9 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1549/14; z dnia 6 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 890/14). Naczelny Sąd Administracyjny zwraca również uwagę, że przepis ten powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający, gdyż obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Co więcej, każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 tej ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 611/16). Zdaniem Sądu, materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego w jakikolwiek sposób uchybiono. Wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ administracji poczynił zatem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby takie szczególne okoliczności miały miejsce. Organ prawidłowo ustalił stan majątkowy i osobisty skarżącego, a wywiedzione przez niego wnioski zasługują na akceptację. Sam skarżący nie powołał żadnych nowych okoliczności, które miałyby wpływ na wynik sprawy, a nie zostały uwzględnione przez organ. Jak wynika z akt sprawy, skarżący ma 40 lat, wyuczony zawód i aktualnie brak przeciwskazań do wykonywania zatrudnienia. Nie wykazał również osób pozostających na jego utrzymaniu. Brak jest tym samym podstaw do uznania, że obecna sytuacja skarżącego będzie mieć charakter stały i w przyszłości nie ulegnie ona zmianie. Podkreślić należy, że w zakresie sytuacji zdrowotnej poza zdiagnozowanym schorzeniem, skarżący nie legitymuje się ani stopniem niepełnosprawności, ani niezdolnością do pracy. Jak bowiem wynika z pisma procesowego pełnomocnika skarżącego z dnia [...] lutego 2018 r. w stosunku do skarżącego ma być przeprowadzona pogłębiona diagnostyka, w celu ustalenia przyczyn wystąpienia tego schorzenia oraz zaleceń na przyszłość. Stan zdrowia dłużnika (w istocie nieeliminujący wykonywania pracy zarobkowej) nie stanowi sam w sobie przesłanki, która umożliwiłaby umorzenie należności z tytułu świadczeń nienależnie wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Nawet gdyby przyjąć, że skarżący nie może wykonywać każdego rodzaju pracy, czy też, że nie może obecnie znaleźć innej pracy, nie stanowi to okoliczności uzasadniającej uwzględnienie jego wniosku. Sytuacja dochodowa skarżącego, jakkolwiek obiektywnie jest trudna, nie uzasadnia jednak umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń alimentacyjnych. Powinnością skarżącego, wobec posiadania przedmiotowego zadłużenia, jest stale podejmowanie działań zmierzających do poprawy jego sytuacji w takim stopniu, by mógł on wywiązać się z ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku zwrotu. W przypadku gdyby stan zdrowia skarżącego uległ pogorszeniu, może on złożyć w każdej chwili wniosek o umorzenie zaległości. Jeszcze raz Sąd podkreśla, że organy rozpoznały należycie wniosek w zakresie żądania. Wydały decyzję w oparciu o zebrany materiał dowodowy oraz wskazały przyczyny zajętego stanowiska. Umorzenie na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, z dnia 18 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 528/17). W przypadku skarżącego sytuacja taka nie wystąpiła. Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze, stwierdzić należy, że nie mogły one zasługiwać na uwzględnienie. Skarżący zarzucając naruszenie art. 8 k.p.a. i nie przeprowadzenie przez organ wszystkich niezbędnych dowodów w sprawie, nie wskazał jakie dowody nie zostały przeprowadzone i jaki miały wpływ na ocenę jego sytuacji dochodowej lub rodzinnej. W odniesieniu do zarzutu dotyczącego nie naliczania odsetek w sytuacji rozłożenia zadłużenia na raty wskazać należy, że zgodnie z art. 21 ust. 1a ustawy odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy przewiduje natomiast ulgi w spłacie zobowiązań w postaci umorzenia łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia płatności lub rozłożenia na raty należności. Stwierdzić zatem należy, że przepisy ustawy nie przewidują ulgi w postaci zawieszenia naliczania odsetek, jak to wywodzi skarżący. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy przewiduje jedynie możliwość umorzenia odsetek w całości lub w części wraz z umorzeniem należności. Odsetki powinny być naliczane zgodnie z art. 21 ust. 1a ustawy do dnia spłaty zadłużenia. Powielenie w treści zaskarżonej decyzji ustaleń organu I instancji i uznanie ich za własne, nie świadczy o nieprawidłowości rozpatrzenia odwołania skarżącego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera bowiem wszystkie wymagane elementy wymienione w art. 107 § 3 k.p.a. (por wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3474/15). W ocenie sądu bliźniacza treść decyzji organu odwoławczego w przypadku prawidłowości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy nie stanowi uchybienia, dającego podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji zgodnie z art. 156 k.p.a. ani do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie sądu, organy administracji oparły się na prawidłowo zebranym w sprawie, wszechstronnie rozważonym i ocenionym zgodnie z art. 80 k.p.a. materiale dowodowym. Organy wyczerpująco zbadały istotne okoliczności faktyczne sprawy oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.). Stwierdzić zatem należy, że sytuacja, na którą powołuje się skarżący nie jest sytuacją szczególną na tle innych osób zobowiązanych do alimentacji. Skarżący powinien uwzględnić, że zobowiązania alimentacyjne rodziców wobec dzieci w myśl art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U z 2017 r., poz. 682 z późn. zm.) mają charakter obligatoryjny. Natomiast wszelkie zwolnienia mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły. W niniejszej sprawie jej okoliczności, stan faktyczny i prawny nie pozwoliły na uznanie, że takie szczególne okoliczności zachodzą. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) należało skargę oddalić.