I OSK 998/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 812/18 w sprawie ze skargi K.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 18 grudnia 2018r. sygn. akt II SA/Lu 812/18, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 12 lipca 2018 r. nr SKO.41/1732/OS/2018 w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył K.Z. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzających go obu decyzji administracyjnych w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi. Zarzucił Sądowi I instancji wydanie wyroku z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( dalej ppsa) w związku z niżej wymienionymi przepisami kodeksu postępowania administracyjnego: 1. art. 7 k.p.a., art. 15 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz brak odniesienia się w sposób wyczerpujący do zarzutów Skarżącego podniesionych w odwołaniu oraz w skardze, a przez to niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie słuszny interes Skarżącego; 2. art. 8 k.p.a. poprzez nie prowadzenie postępowania przez organy I i Il instancji w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, w ten sposób że ww. organy nie przeprowadziły wszystkich niezbędnych dowodów w sprawie, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wydania błędnego rozstrzygnięcia, a nadto organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji powtórzył w zasadzie w całości uzasadnienie decyzji organu I instancji; 3. art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, dokonaną wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, a przez to błędną, ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, w wyniku tej wadliwej oceny, że w niniejszej sprawie Skarżący nie spełnia przesłanek do umorzenia zadłużenia powstałego w związku z wypłacaniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych, zgodnie z jego wnioskiem; 4. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dokonania pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej Skarżącego, w kontekście rozważenia ustawowych przesłanek umorzenia jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części; Ponadto zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego: 5. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016 r., poz. 169 ze zm. – dalej: ustawa alimentacyjna) poprzez błędną ocenę sytuacji zdrowotnej i finansowej Skarżącego, a to przyjęcie, że umożliwia ona spłatę zadłużenia w całości oraz oparcie decyzji o odmowie umorzenia części zadłużenia wyłącznie w oparciu o bezpodstawne, hipotetyczne założenie, iż sytuacja Skarżącego jest na tyle dobra, że umożliwia ona spłatę całości zadłużenia; 6. art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędne założenie, że nie jest możliwe nie naliczanie odsetek od zadłużenia w sytuacji rozłożenia zadłużenia na raty, podczas gdy z przepisu tego nie wynika, iż taka ulga jest niedopuszczalna; 7. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż sytuacja zdrowotna i finansowa Skarżącego, umożliwiają spłatę całości zadłużenia, podczas gdy uzyskiwane przez Skarżącego dochody zaspokajają jedynie jego podstawowe potrzeby, a jego stan zdrowia uniemożliwia mu stałe świadczenie pracy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki zaakceptował stanowisko organów obu instancji, które odmówiły skarżącemu umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uznając, że jego sytuacja dochodowa, choć trudna, nie uzasadniała zastosowania ulgi w spłacie należności. Zdaniem tychże organów sytuacja życiowa skarżącego nie była wyjątkowa i nie różniła się od sytuacji innych zobowiązanych. Należy zaznaczyć, że zakres postępowania wyjaśniającego wyznaczony jest w rozpoznawanej sprawie treścią art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zauważyć przy tym należy, że umorzenie należności na wniosek dłużnika jest odstępstwem od zasady pokrywania wspomnianych należności przez dłużnika i może mieć miejsce jedynie w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych, zaś przepis stanowiący podstawę umorzenia nie powinien być interpretowany w sposób rozszerzający (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2611/19, oraz z 21 lipca 2020r., sygn. akt I OSK 3074/19). Nie wystarcza zatem ustalenie, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i życiowej. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go w jakikolwiek sposób wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Brak możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego powinien być efektem działania czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 746/18, z 27 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1015/20, z 21 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3074/19, czy z 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 344/19 i I OSK 346/19). Organy ustaliły, że skarżący (lat [...]) samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, zamieszkuje w [...] i uzyskuje dochody z tytułu działalności gospodarczej. W roku podatkowym 2013-2014 osiągnął dochód w wysokości [...] £, w latach 2014-2015 - [...] £, w roku 2015-2016 - [...] £. W ramach wydatków wskazano na koszty czynszu w wysokości [...] £. oraz pozostałe koszty utrzymania. Skarżący przedstawił dokumentację medyczną wskazującą na to, że cierpi on na [...] tj. [...] co jego zdaniem utrudnia i czasem uniemożliwia mu zarobkowanie. Nie przedstawiono innych dokumentów dotyczących ewentualnych ograniczeń w możliwości zarobkowania skarżącego. W tej sytuacji organy uznały, że skarżący ma możliwość poprawienia swojej sytuacji dochodowej. Przekłada się to z kolei na możliwość przynajmniej częściowej spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organy prawidłowo zatem oceniły, że sytuacja skarżącego nie wskazuje na obiektywny brak możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego. W świetle powyższych ustaleń, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uznania, że wyrok Sądu pierwszej instancji narusza art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa., zwłaszcza, że mimo wskazania na naruszenie powyższych przepisów, zarzuty w tej mierze nie zostały uzasadnione. Skarżący kasacyjnie nie wskazał jakie okoliczności faktyczne zostały pominięte przez organy i następnie sąd I instancji. Ograniczył się do przytoczenia stanowiska sądów co do znaczenia powyższych przepisów w postępowaniu administracyjnym nie odnosząc się do konkretnego stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy. Dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej nie jest wystarczające wskazanie samego przepisu naruszonego przez sąd I instancji. Niezbędne jest również uzasadnienie zarzutu na co wprost wskazuje brzmienie art. 176 p.p.s.a. Zarzut naruszenia przepisów postępowania winien wskazywać jaki wpływ powyższe naruszenie mogło mieć na wynik sprawy. Treść art. 176 pkt 2 p.p.s.a. stanowi zatem, że poprawnie sformułowany zarzut skargi kasacyjnej zawiera zarówno przytoczenie przepisu, jak również jego uzasadnienie. Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie, Naczelny Sąd Administracyjny nie może sam konkretyzować zarzutów, czy zastępować skarżącego kasacyjnie w tym zakresie. Ponadto zarzuty skargi kasacyjnej w zakresie procedury administracyjnej są niemalże tożsame ze skargą kierowaną do Sądu I instancji. Do zarzutów tych w sposób prawidłowy odniósł się Sąd I instancji. Brak zgody skarżącego kasacyjnie na stanowisko sądu nie stanowi o naruszeniu powyższych przepisów. Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej przez jego błędną wykładnię, polegający na przyjęciu przez organy i następnie przez Sąd I instancji, że nie jest możliwe nienaliczanie odsetek od zadłużenia w sytuacji rozłożenia zadłużenia na raty. Prawidłowo Sąd I instancji wyjaśnił, odwołując się jednocześnie do treści art. 21 ust. 1a ustawy alimentacyjnej, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy umożliwia zastosowanie ulgi w spłacie zobowiązań w postaci umorzenia łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia płatności lub rozłożenia na raty należności. Przepis ten nie przewiduje natomiast ulgi w postaci zawieszenia naliczania odsetek. Sąd II instancji podziela powyższe stanowisko. Zauważyć należy, że niezależnie od rodzaju ulgi w spłacie należności przewidzianych w powyższym przepisie ulga ta dotyczy należności już wymagalnych, których wysokość jest znana lub możliwa do wyliczenia. Z istoty rzeczy ulga nie może dotyczyć należności przyszłych niewymagalnych ponieważ nie są one zobowiązaniem dłużnika w rozumieniu powyższego przepisu. Jak już wcześniej wspomniano katalog ulg jest zamknięty, a przepis ten należy odczytywać w sposób ścisły. Wbrew zatem stanowisku skarżącego kasacyjnie zastosowanie tej ulgi w świetle brzmienia przepisu art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej należało uznać za niedopuszczalne. Nie jest też zasadny zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy poprzez błędną ocenę sytuacji zdrowotnej i finansowej Skarżącego. Przepis ten wymaga wykazania, że osoba ubiegająca się o uregulowane w tym przepisie rozstrzygnięcie powinna znajdować się w wyjątkowo trudnej sytuacji wynikającej z okoliczności obiektywnych, od niej niezależnych. Umorzenie przez właściwy organ należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy. Wydanie pozytywnej dla dłużnika decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji, gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 269/20). W tym kontekście zasadne jest dokonywanie oceny sytuacji wnioskodawcy z uwzględnieniem kilku lat przed wydaniem decyzji ma podstawie art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej. Wypada w tym miejscu przypomnieć, że początek powstania zaległości alimentacyjnych sięga 2009 r. Oznacza to, że zadłużenie skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego istniało jeszcze w czasie, gdy jego możliwości zarobkowe nie doznawały uszczerbku z powodu jego stanu zdrowia. Tym samym zasadne jest przyjęcie, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący, przynajmniej częściowo jest wynikiem jego zaniechań mających miejsce w przeszłości. W konsekwencji powyższych ustaleń w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie sposób uznać, że zarzut naruszenia art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej okazał się zasadny. Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze powyższe na mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.