I SA/Gd 1106/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 24 września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w na rzecz skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sygn. akt I SA/Gd 1106/18 UZASADNIENIE Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Decyzją z dnia 5 czerwca 2018 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego (dalej: "Naczelnik"), orzekł o odpowiedzialności M. S. (dalej: "strona", "skarżąca") za zaległości podatkowe spółki z o.o., której skarżąca była członkiem zarządu. Decyzja została wysłana na adres zamieszkania strony (G., ul. [...]). Z uwagi na nieobecność adresata pod wskazanym adresem, w dniu 8 czerwca 2018 r. przesyłka zawierająca ww. decyzję została pozostawiona na okres 14 dni do dyspozycji adresata w placówce pocztowej. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Powtórne zawiadomienie o nadejściu i możliwości odbioru przesyłki zawierającej ww. decyzję nastąpiło w dniu 18 czerwca 2018 r. Z uwagi na niepodjęcie przesyłki w terminie zwrócono ją do nadawcy. W związku z tym organ uznał decyzję za doręczoną, w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.) - dalej: "Ordynacja podatkowa", w dniu 22 czerwca 2018 r. Pismem z dnia 9 sierpnia 2018 r. M. S. wniosła odwołanie od decyzji Naczelnika z dnia 5 czerwca 2018 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. W uzasadnieniu wniosku zakwestionowano prawidłowość doręczenia przesyłki listowej zawierającej decyzję Naczelnika z dnia 5 czerwca 2018 r. Wskazano, że żadne z awiz nie zostały pozostawione pod adresem zamieszkania skarżącej, co mogą potwierdzić również inni domownicy, którzy w okresie, w którym decyzja miała być doręczona, na stałe zamieszkiwali w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] w G. W związku z tym, na podstawie art. 162 § 1 i art. 188 Ordynacji podatkowej, wniesiono o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze strony M. S. oraz z przesłuchania w charakterze świadków: G. S., K. S., B. H. i P. W. - na okoliczność braku zawinienia strony w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika z dnia 5 czerwca 2018 r. oraz braku prawidłowego awizowania przesyłki listowej zawierającej tę decyzję. W ocenie wnioskodawczyni, jej działanie nie może zostać uznane za zawinione, gdyż dochowała ona wszelkich reguł starannego działania, które mogły zostać podjęte w okolicznościach stanu faktycznego sprawy, w celu uniknięcia nieprawidłowości w odbiorze korespondencji. Końcowo wskazano, że wiadomość o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania strona powzięła w dniu 2 sierpnia 2018 r., tj. w dniu otrzymania upomnienia z dnia 30 lipca 2018 r. Postanowieniem z dnia 24 września 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: "Dyrektor"), odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 162 Ordynacji podatkowej, podkreślając że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić wyłącznie w przypadku kumulatywnego spełnienia wszystkich określonych w ustawie przesłanek. Dyrektor przyznał, że M. S. - z zachowaniem siedmiodniowego terminu - złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika z dnia 5 czerwca 2018 r. oraz wniosła odwołanie od tej decyzji, jednakże nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Dyrektor wskazał, że przesyłka zawierająca decyzję Naczelnika z dnia 5 czerwca 2018 r. została nadana listem poleconym na adres: G., ul. [...]. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że z powodu niemożności doręczenia w sposób wskazany na zwrotnym potwierdzeniu odbioru w punkcie 1, przesyłka została pozostawiona na okres 14 dni do dyspozycji adresata w Urzędzie Pocztowym [...] 10, a zawiadomienie o pozostawieniu pisma w tej placówce pocztowej umieszczono pod wskazanym adresem w oddawczej skrzynce pocztowej. Przesyłka - zgodnie z adnotacjami doręczyciela zamieszczonymi na zwrotnym potwierdzeniu odbioru - była awizowana dwukrotnie: 8. i 18. czerwca 2018 r., a następnie, w związku z niepodjęciem przez adresata w terminie, zwrócona do organu podatkowego. Organ zauważył, że adnotacje na kopercie zostały opatrzone pieczęciami właściwego urzędu pocztowego. Podkreślono, że skutkiem nieodebrania pisma przez adresata we wskazanym terminie 14 dni jest pozostawienie przesyłki w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. W ocenie Dyrektora, placówka pocztowa zawiadomiła adresata o nadejściu pisma i miejscu, gdzie można je odebrać, w sposób niebudzący wątpliwości, co zostało urzędowo stwierdzone na dokumencie potwierdzenia odbioru. Pocztowy dowód doręczenia adresatowi przesyłki jest bowiem dokumentem urzędowym, potwierdzającym fakt i datę doręczenia pisma zgodnie z danymi umieszczonymi na tym dokumencie. Taki charakter zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki uzasadnia przyjęcie, że dokument ten korzysta z domniemania prawdziwości. W opinii Dyrektora, obalenie domniemania doręczenia decyzji w trybie zastępczym nie jest możliwe poprzez zwykłe (gołosłowne) oświadczenie M. S., czy osób z nią zamieszkujących, że awiza nie zostały umieszczone w jej skrzynce pocztowej. Samo zaprzeczenie adresata pisma, że nie powziął wiadomości o złożeniu go w danym urzędzie, nie stanowi bowiem dowodu. Organ zaakcentował, że kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Przy czym, aby uprawdopodobnić brak swojej winy, podatnik winien uwiarygodnić swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niego niezależna. Zdaniem Dyrektora, z akt sprawy wynika, że inna korespondencja kierowana w toku prowadzonego postępowania do M. S. po awizowaniu przez tego samego operatora pocztowego została przez stronę osobiście odebrana. Podsumowując organ stwierdził, że we wniosku o przywrócenie terminu strona nie wykazała żadnych okoliczności, które świadczyłyby o braku winy w niedotrzymaniu terminu do złożenia odwołania. Postanowieniem z dnia 24 września 2018 r. Dyrektor odmówił przeprowadzenia dowodów z przesłuchania w charakterze strony M. S. oraz w charakterze świadków: G. S., K. S., B. H. i P. W. W uzasadnieniu organ podniósł m.in., że okoliczności dotyczące skutecznego doręczenia stronie decyzji Naczelnika z dnia 5 czerwca 2018 r. zostały wystarczająco stwierdzone dokumentem urzędowym, tj. zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Zdaniem organu, uwzględnienie wniosku w sprawie przesłuchania wskazanych osób nie skutkowałoby ustaleniem nowego stanu faktycznego sprawy. W skardze na postanowienie Dyrektora o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania M. S., reprezentowana przez pełnomocnika - doradcę podatkowego [...], zarzuciła mu naruszenie: 1. art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika z dnia 5 czerwca 2018 r., w sytuacji gdy skarżąca uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy; 2. art. 123 § 1 i art. 188 Ordynacji podatkowej poprzez niedopuszczenie dowodów z zeznań strony i świadków, na okoliczność nieprawidłowego doręczenia decyzji; 3. art. 122 w zw. z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego w niniejszej sprawie, w szczególności poprzez niepełne zebranie oraz niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego, czego skutkiem było przyjęcie, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych. Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - dalej: "P.p.s.a.", wniesiono o dopuszczenie dowodu z kopii dokumentu w postaci skargi złożonej w dniu 30 października 2018 r. na nienależyte wykonanie zadań przez pracowników Urzędu Pocztowego nr 10 w [...], na okoliczność nieprawidłowości w doręczeniu decyzji Naczelnika z dnia 5 czerwca 2018 r. W uzasadnieniu skargi podtrzymano argumentację zaprezentowaną we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zaakcentowano, że dla przywrócenia terminu nie jest konieczne przeprowadzenie postępowania dowodowego według reguł określonych w Rozdziale 11 Ordynacji podatkowej, gdyż wystarczające jest uprawdopodobnienie, że zainteresowany nie dotrzymał terminu bez swojej winy. Podkreślono, że przy rozpatrywaniu przyczyn niedostarczenia skarżącej decyzji Naczelnika z dnia 5 czerwca 2018 r. należy brać pod uwagę zarówno te niezależne od woli strony (np. możliwość kradzieży awiza ze skrzynki pocztowej), jak i niedbalstwo oraz wprost złą wolę pracowników operatora pocztowego. Podniesiono, że adresat korespondencji nie ma w praktyce żadnych możliwości zapobieżenia tego typu działaniom, zarówno bowiem w przypadku dostarczenia awiza korespondencji pod zły adres w wyniku pomyłki, jak i w wyniku niedbalstwa czy wprost złej woli, adresat korespondencji nie ma praktycznych możliwości udowodnienia zaniedbania bądź winy pracownika operatora pocztowego. Zdaniem strony skarżącej, możliwość wystąpienia nieprawidłowości po stronie operatora pocztowego w toku procesu doręczania przesyłek należy uznać za realną i nie można jej pomijać w toku ustalania okoliczności przedmiotowej sprawy. Dyrektor w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Aktem poddanym sądowej kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora z dnia 24 września 2018 r., którym organ ten - po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika z dnia 5 czerwca 2018 r., odmówił przywrócenia terminu (art. 162 Ordynacji podatkowej). Oceniając zaskarżone rozstrzygnięcie nie można jednak tracić z pola widzenia, że postanowieniem z tego samego dnia Dyrektor stwierdził, iż odwołanie M. S. od ww. decyzji zostało wniesione z uchybieniem terminu (art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Zgodność z prawem tego postanowienia została poddana ocenie przez tutejszy Sąd w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1105/18. Należy zgodzić się z wyrażonym w orzecznictwie poglądem, że wymogi logiki i ekonomiki procesowej nakazują przyjąć, iż rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 Ordynacji podatkowej jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 ww. ustawy, niezależnie od tego, kiedy ten wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania czy jednocześnie z nim). Skoro bowiem punktem wyjścia do złożenia wniosku o przywrócenie terminu jest jego niedotrzymanie, to właśnie stwierdzenie tegoż uchybienia powinno być tym, co w pierwszej kolejności następuje. Przepisy art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że aby złożyć wniosek o przywrócenie terminu, termin musi być uchybiony. Wniosek w tym zakresie, złożony mimo braku uchybienia terminowi, jest niedopuszczalny. Z tej perspektywy pierwszeństwo powinno mieć zatem rozstrzygnięcie w postaci postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi. Tego rodzaju postanowienie otwiera bowiem drogę do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu jako w ogóle mogącego osiągnąć cel, dla którego ten rodzaj wniosku został przewidziany. Umożliwia zajęcie się badaniem jego zasadności, w szczególności oceną przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu. Ocena taka jest możliwa tylko i wyłącznie wtedy, gdy termin odwoławczy został przekroczony. Wówczas nie ma już racji bytu badanie okoliczności przekroczenia terminu jako "załatwionej" postanowieniem o stwierdzeniu uchybienia terminowi. Takie postanowienie nie stoi też w żaden sposób na przeszkodzie załatwieniu wniosku o przywrócenie terminu, także w sposób pozytywny (zob. wyroki NSA: z dnia 2 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 3193/15, LEX nr 2467310; z dnia 29 sierpnia 2017 r. sygn. akt II FSK 1995/15, LEX nr 2364525; z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I FSK 1743/15, LEX nr 2301425; z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt I FSK 322/14, LEX nr 1772741; czy z dnia 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt I FSK 1445/11, LEX nr 1219194). Zgodnie z art. 162 Ordynacji podatkowej w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek: uchybienie terminowi, złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany, przy czym - jak już wyżej wskazano - wniosek o przywrócenie terminu, złożony mimo braku uchybienia terminowi, jest niedopuszczalny. W tym miejscu należy wskazać, że wyrokiem z dnia 23 stycznia 2019 r. sygn. akt I SA/Gd 1105/18 tutejszy Sąd uchylił postanowienie Dyrektora z dnia 24 września 2018 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika z dnia 5 czerwca 2018 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd polecił Dyrektorowi podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia okoliczności doręczenia skarżącej ww. decyzji, m.in. poprzez przeprowadzenie zawnioskowanych przez stronę dowodów. Sąd wskazał, że zawnioskowani przez stronę świadkowie - zgodnie z uzasadnieniem wniosku dowodowego - mieli zostać przesłuchani na fakty mające istotne znaczenie dla sprawy, gdyż odnoszące się do okoliczności doręczenia stronie decyzji Naczelnika z dnia 5 czerwca 2018 r. Fakt ten ma niezwykle doniosłe znaczenie, gdyż w przypadku uznania, że w istocie nie doszło do skutecznego doręczenia stronie decyzji nie mógł rozpocząć biegu termin do wniesienia od niej odwołania (co m.in. czyniłoby niedopuszczalnym wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia). Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 120 P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. Ponadto wyrok zawiera rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, które Sąd, na podstawie art. 200, art. 205 § 2-4 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1687), zasądził od organu administracji na rzecz strony skarżącej.