II SA/Rz 1145/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2019 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącej W. Z. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przedmiotem skargi W.Z. jest decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, dalej PWIS, z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. W następstwie zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej dokonanego przez lek. A.B. dnia [...] listopada 2016 r. wszczęto postępowanie w sprawie choroby zawodowej z poz 20/1 wykazu chorób zawodowych: przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni nadgarstka, u W.Z. W toku oceny narażenia zawodowego ustalono, że zainteresowana pracowała w Spółdzielni Inwalidów [..] w [...] od 6.08.1974 r. do 9.03.2017 r. na różnych stanowiskach administracyjno - biurowych. Z oceny narażenia zawodowego wynika, że podczas pracy zawodowej była narażona na obciążenia narządu ruchu. Do 2001 r. posługiwała się maszyną księgującej Ascota, a do 2004 r. ręczną maszyną do pisania. Po roku 2004 pracowała tylko z użyciem komputera. W sprawie zostały wydane 2 orzeczenia lekarskie nr [...] z dnia [...].03.2018 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wydane przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy oraz orzeczenie lekarskie nr [...] wydane przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia [...].06.2018 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Biegli z zakresu medycyny pracy w opiniach stwierdzili, że analiza dostępnej dokumentacji medycznej wskazuje na pierwsze dolegliwości neurologiczne w latach 80-tych. W 1990 r. rozpoznano chorobę demielinizacyjną, a objawy neurologiczne jakie wówczas u badanej wystąpiły zupełnie nie były charakterystyczne dla rozpatrywanej jednostki chorobowej. Dopiero w 2016 r. wysunięto podejrzenie zespołu cieśni nadgarstka. Analizując zakres czynności zawodowych zwrócono uwagę na konieczność wykonywania ruchów monotypowych obciążających nadgarstki obu rąk podczas pracy na ręcznych maszynach do pisania do roku 2004. Po tym okresie pacjentka pracowała przy komputerze. Zgodnie z aktualną wiedzą medyczną obsługa myszy i klawiatury przy komputerze nie należy do istotnych czynności ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka. U zainteresowanej rozpoznano chorobę z poz. 20/1 w 2016 r., a więc po wielu latach od ustania narażenia zawodowego. Ponadto biegli zwrócili uwagę na szereg uznanych, samoistnych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka występujących u badanej (czyli czynników pozazawodowych), jak i schorzeń, którym towarzyszą podobne objawy jak w rozpatrywanej chorobie. W konsekwencji wydano orzeczenia o braku podstaw do rozpoznania u choroby zawodowej - zespół cieśni nadgarstka. Na podstawie powyższego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, dalej PPIS decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] wydał decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni nadgarstka, wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych dnia [...].07.2018 r., znak [...] u W.Z. W odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji W.Z. nie zgodziła się z wydanymi opiniami lekarskimi, twierdząc, że wieloletnia praca obciążająca kończyny górne spowodowała dolegliwości i w konsekwencji zespół cieśni nadgarstka. PWIS działając na postawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz 1257 ze zm., dalej k.p.a.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r. poz 1367, dalej Rozporządzenie utrzymał w mocy zaskarżona decyzję PPIS z dnia 20 lipca 2018 r. Wyjaśnił, że pojęcie choroby zawodowej jest pojęciem prawnym, a nie medycznym. Aby orzec istnienie choroby zawodowej organ administracji stwierdzić musi wystąpienie trzech przesłanek. Po pierwsze musi ustalić, że strona była w środowisku pracy narażona na działanie czynników mogących potencjalnie wywołać chorobę zawodową. Po drugie musi stwierdzić, że powołani w sprawie biegli rozpoznają u strony rozpatrywaną chorobę w sensie, medycznym. Po trzecie musi ustalić związek przyczynowy między narażeniem na działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy, a chorobą strony. Jedynie spełnienie wszystkich powyższych przesłanek pozwala organowi administracyjnemu na pozytywne rozstrzygnięcie sprawy, brak którejkolwiek z przesłanek obliguje organ do wydania decyzji nie stwierdzającej choroby zawodowej. W razie ustalenia przez właściwego lekarza medycyny pracy - biegłego, że rodzaj rozpoznanej u pracownika choroby mieści się w wykazie, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, które w świetle dostępnej wiedzy medycznej mogą tę chorobę wywoływać, tak lekarz, jak i organy inspekcji sanitarnej obowiązane są uznać takie schorzenie za chorobę zawodową. Ocenę narażenia zawodowego w sprawie przeprowadzili przedstawiciele PPIS. Na każdym etapie tegoż postępowania stronom umożliwiono dostęp do akt sprawy i wniesienia ewentualnych uwag. Całość informacji dotyczących czynności zawodowych, narażenia związanego ze sposobem wykonywania pracy przesłano w karcie oceny narażenia zawodowego do WOMP, jak i była znana przez lekarzy orzekających w Instytucie Medycyny Pracy. Biegli z zakresu medycyny pracy stwierdzili, że charakter pracy zainteresowanej (ruchy w stawach nadgarstkowych, obciążenie kończyn górnych, częstotliwość tych ruchów, czasochłonność czynności), który mógł wywołać zespół cieśni nadgarstka występował do roku 2004. Chorobę rozpoznano w sensie medycznym. Przeprowadzone postępowanie diagnostyczno - orzecznicze w WOMP oraz IMPiZŚ obejmowało badania laboratoryjne, badanie radiologiczne, konsultacje specjalistów z zakresu neurologii i ortopedii oraz wnikliwą analizę zgromadzonej dokumentacji medycznej od lat 80-tych. Podkreślono występowanie pozazawodowych przyczyn w/w schorzenia. Biegli ponadto stwierdzili rozpoznanie choroby w 2016 r., a więc w długim okresie po zaprzestania pracy w narażeniu zawodowym. W roku tym przeprowadzono zabieg operacyjny odbarczenia nerwu pośrodkowego w lewej kończynie, przy zaznaczeniu, że W. Z. jest osoba praworęczną. W danej sprawie nie powiązano narażenia zawodowego, które ustało w 2004 r. z rozpoznaną chorobą w 2016 r., która mieści się w wykazie chorób zawodowych pod pozycja 20/1. W związku z powyższym nie zostały spełnione wszystkie przesłanki konieczne do stwierdzenia choroby zawodowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie W. Z., zaskarżyła opisaną na wstępie decyzję w całości zarzucając jej: Naruszenie art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa przez wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego skutkujące błędnym przyjęciem, że zespół cieśni nadgarstka rozpoznano u skarżącej po wielu latach od ustania narażenia zawodowego, podczas gdy narażenie zawodowe istniało aż do zakończenia świadczenia pracy dla Spółdzielni [...] tj. do 2017 r - a pierwsze objawy tej choroby ujawniły się u skarżącej już w latach 80 tych - i przy tym - pominięcie, że skarżąca od 2004 do 2017 roku pracowała w warunkach pogłębiających chorobę tj: wykonywała pracę przy komputerze bez podkładek żelowych na mysz, wykonywała pracę przy biurku, które było zbyt małe, wykonywanie pracy na krzesłach bez podłokietników Naruszenie art. 80 kpa na skutek wydania decyzji stwierdzającej brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, w sytuacji gdy z dokumentacji medycznej WOMP z poradni Neurologicznej /lek. med. E.J./ oraz z poradni Ortopedycznej / lek. med. P.B. /wynika jednoznacznie ze stwierdzona u skarżącej choroba zespół cieśni nadgarstka — może mieć związek przyczynowy z wykonywaną pracą a co stoi w sprzeczności z orzeczeniem lekarskim nr [...] - a mimo to organ tej sprzeczności nie wyjaśnił, i orzekł na niekorzyść skarżącej, wbrew domniemaniu zawodowemu, bez konfrontowania stanowisk orzeczników i w tym zakresie zaniechanie i przemilczenie tego dowodu w ocenie całokształtu materiału dowodowego. Naruszenie art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa przez niezasadną odmowę uznania stwierdzonej u W.Z. choroby zespołu cieśni nadgarstka - w sytuacji gdy ta mieści się w ministerialnym wykazie, a zarówno przed jak i po 2004 roku odczuwała jej wszystkie objawy tj. mrowienia w nadgarstkach i okolicach kciuka, mrowienia palca wskazującego, środkowego i serdecznego, zaniki mięśni kłębu, dodatni objaw Phalena stwierdzony przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego i przy tym brak wyjaśnienia przez organ rzekomego nieistnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy warunkami pracy w Spółdzielni [...], a istniejącym u niej schorzeniem Wbrew art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa przyjęcie przez organ, że narażenie zawodowe ustało 2004 r, w sytuacji gdy 2016 r., gdy przeprowadzano operację schorzenia, gdzie skarżąca nadal pracowała i była narażona na szkodliwe czynniki, a co więcej biegła A.B. stwierdza, że okres narażenia zawodowego trwał od 31.12.1995 do 09.03.2017 r. Naruszenie art. 235 1 kp przez błędne przyjęcie przez organ, że do stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest stwierdzenie 3 przesłanek podczas gdy zgodnie z Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w sprawie II SA /Rz 293/18 o stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch wymogów: zamieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych oraz ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy - u skarżącej stwierdzono chorobę, a do organu należało ustalenie czy ta powstała na skutek czynników szkodliwych dla zdrowi i przy tym pominięcie, że lek. med. A.B. nie miała w opinii pewności, czy okoliczności wykonywanej pracy były jedynym czynnikiem rozwoju patologii zawodowej, jednak nawet przy współistnieniu czynników pozazawodowych a w przypadku skarżącej nie było ich - przy uznaniu przez lekarza narażenia zawodowego trwającego od 31.12.1995 do 09.03.2017 - zarówno lekarz jak i organ winni rozstrzygać zgodnie z domniemaniem choroby zawodowej, które nie zostało wzruszone. Wydanie decyzji odmownej mimo powszechnej wiedzy, że praca przy maszynie księgującej Ascota do 2001, następnie przy maszynie do pisania do 2004 a do 2017 roku przy komputerze obciąża narząd ruchu - przede wszystkim dłonie - co rodzi domniemanie choroby zawodowej o której mowa w Wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie II OSK 1502/16 z dnia 9 maja 2018 r., a którego nie obalił organ wydając decyzję odmowną. Naruszenie art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa w zw. z art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa na skutek wydania decyzji wyłącznie w oparciu o orzeczenia lekarskie nr [...], które jest wewnętrznie sprzeczne albowiem podaje, że nie istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej w kontekście zespołu cieśni nadgarstka a pomimo tego przyjęto brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Finalnie pominięcie i nie rozstrzygnięcie przez organ czy choroba u skarżącej mogła już istnieć od powstania pierwszych jej objawów, a dopiero w 2016 r. postawiono, po przeprowadzeniu szeregu badań prawidłową diagnozę. Pominięcie w całym postępowaniu szeregu zarzutów skarżącej do opinii biegłych, które nie były wyjaśniane przez nich, powoduje, że postępowanie dowodowe jest wybrakowane i nie uwzględnia wszystkich okoliczności przedstawianych przez skarżącą. Wobec powyższych zarzutów wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny rozpoznając skargę bada zgodność rozstrzygnięcia organu z przepisami obowiązującego prawa, przy czym nie jest związany zarzutami skargi ani powołaną podstawą prawną, orzeka jedynie w granicach sprawy – art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302). Sąd może uwzględnić skargę gdy dopatrzy się naruszenia prawa procesowego lub materialnego w stopniu określonym w art. 145 § 1 P.p.s.a. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Ustalenia stanu faktycznego nie budzą wątpliwości. W okresie od 6 sierpnia 1974 r. do 9 marca 2017 r. skarżąca pracowała na stanowiskach administracyjno – biurowych, a z oceny narażenia zawodowego wynika, że w tym okresie była narażona na obciążenie narządu ruchu spowodowane pracą na maszynach księgujących do 2001 r., a następnie do 2004 r. ręczną maszyną do pisania, następnie praca z użyciem komputera. W 2016 r. rozpoznano u skarżącej zespół cieśni nadgarstka i przeprowadzono też zabieg operacyjny odbarczenia nerwu pośrodkowego w lewej kończynie. Organ administracji publicznej prowadząc postępowanie ma obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Następnie organ obowiązany jest wykazać w uzasadnieniu decyzji, że w sposób prawidłowy i wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Postępowanie administracyjne oparte jest na zasadzie prawdy materialnej, co oznacza, że celem tego postępowania jest ustalenie prawdy obiektywnej w oparciu o fakty i okoliczności udowodnione. Dotarcie do tej prawdy następuje dzięki zgromadzeniu odpowiedniego materiału dowodowego, a następnie jego ocenie. Z art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. wynika obowiązek wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a ta w świetle wymogów art. 107 § 3 K.p.a. musi znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (wyr. z 7 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 174/04, z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt II SA/Kr 976/15). Uzasadnienie decyzji stosownie do art. 107 § 1 K.p.a. stanowi jej integralną część i kontroli sądu podlega decyzja jako całość, a więc łącznie z uzasadnieniem. Pojęcie choroby zawodowej jest pojęciem prawnym a nie medycznym. Aby orzec o istnieniu choroby zawodowej organ inspekcji sanitarnej stwierdzić musi istnienie trzech przesłanek łącznie, a to 1) musi ustalić, że strona była narażona na działanie czynników mogących potencjalnie wywołać chorobę zawodową, 2) musi stwierdzić, iż powołani w sprawie biegli rozpoznają u strony chorobę w sensie medycznym, 3) musi ustalić związek przyczynowy pomiędzy narażeniem na działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy a chorobą strony. Istnienia dwóch pierwszych przesłanek nikt nie neguje, natomiast zdaniem organu brak podstaw do przyjęcia, iż istnieje związek przyczynowy. Brak natomiast uznania, iż istnieje związek przyczynowy. Biegli podkreślają, iż dopiero w 2016 r. dolegliwości związane z chorobą nasiliły się, a więc po upływie wielu lat gdy od 2004 r. skarżąca pracowała na komputerze, a to wg stanowiska biegłych nie jest obciążeniem powodującym istnienie schorzenia cieśni nadgarstka. Równocześnie Sąd orzekający w sprawie stwierdził, iż w latach 80 – tych pojawiły się mrowienia, bóle i cierpnięcie kończyn górnych. Rozpoznane wcześniej schorzenie w postaci choroby, która mogła dawać takie dolegliwości zostało następnie wykluczone. Dopiero wykonane w 2016 r. badanie EMG potwierdziło istnienie schorzenia cieśni nadgarstka. Faktycznie przyjmuje się, że praca z komputerem nie daje obciążenia i nie powoduje schorzenia cieśni nadgarstka lecz skarżąca przez 30 lat wykonywała prace obciążające kończyny górne, więc do biegłych należała ocena czy chora uprzednio kończyna górna pozostawała obojętna na pracę przy komputerze oraz ocena, czy istniejące od lat 80 – tych dolegliwości miały związek z rozpoznawaną obecnie chorobą, jak i wpływ miała wykonywana przez nią praca na obciążenie kończyn górnych. Jeżeli nie to obowiązkiem biegłych jest udzielenie odpowiedzi na pytanie co spowodowało uszkodzenie obu kończyn górnych. Nie jest wystarczającym napisanie, że związek przyczynowy pomiędzy istniejącym schorzeniem a narażeniem zawodowym nie jest wystarczająco uprawdopodobniony. Ograniczenie się w uzasadnieniu decyzji do przytoczenia treści opinii biegłych bez podjęcia próby jej doprecyzowania i wyjaśnienia stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania, w tym zwłaszcza art. 107 § 3 K.p.a. Skarżąca w odwołaniu pisze, iż nie jest dla niej zrozumiałe stanowisko organu, podkreśla brak uzasadnienia. Zwraca również uwagę, iż schorzenia kręgosłupa pojawiły się znacznie później. Pierwotnie od wielu lat dokuczały skarżącej bóle nadgarstka, mrowienie i cierpnięcie rąk. Wskazuje na nieprawidłową diagnostykę tych dolegliwości, bo dopiero w 2016 r. wykonano badanie, które pozwoliło rozpoznać schorzenie cieśni nadgarstka. Prowadząc ponownie postępowanie należy uwzględnić wskazania Sądu, a następnie w wyczerpujący sposób uzasadnić swoje stanowisko, poddając również ocenie – w sensie kompletności – opinie medyczne. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. orzeczono jak w sentencji. Na zasadzie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania.