II OSK 1502/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz Sędziowie sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak sędzia del. WSA Piotr Broda /spr./ Protokolant starszy inspektor sądowy Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] Sp. z o.o. z/s w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 marca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 615/15 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z/s w Z. na decyzję Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od [...] Sp. z o.o. z/s w Z. na rzecz Dolnośląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we Wrocławiu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 21 marca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 615/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę [...] sp. z o.o. z/s w Z. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., po rozpoznaniu odwołania [...] sp. z o.o. z/s w Z. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. z dnia [...] listopada 2013 r. o stwierdzeniu u pracownika E. M. choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy: przewlekłego zapalenia ścięgna i jego pochewki (poz. 19 pkt 1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - Dz. U. nr 105, poz. 869), uchylił w/w decyzję i orzekł o stwierdzeniu choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy: przewlekłe zapalenie ścięgna i jego pochewki kciuka prawego i lewego. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że uczestniczka postępowania pracowała kolejno: od 5 września 1975 r. do 23 kwietnia 1976 r. jako oklejarka w [...] z siedzibą w B. w narażeniu na sposób wykonywania pracy oraz od 4 lipca 1989 r. do nadal w [...] sp. z o.o. z/s w Z. w narażeniu na sposób wykonywania pracy, w tym jako monter, praser oraz monter - pakowacz. Praca uczestniczki polegała na montowaniu pojedynczych wyrobów w pakiety wielopolowe przy użyciu podstawek monterskich i wkrętaka pneumatycznego, na pobieraniu z pojemnika i ułożeniu na stanowisku kilkudziesięciu sztuk wyrobów, następnie skręcaniu w pakiet wkrętakiem pneumatycznym trzech nakrętek i trzech wkrętów oraz odłożeniu gotowych wyrobów na pole odkładcze. Praca wykonywana była na siedząco i w wymuszonej pozycji ciała oraz w systemie zmianowym. Normy obowiązujące w tym okresie wymuszały wykonanie około 8 -10 tys. ruchów na zmianę roboczą. W latach późniejszych (po 2000 r.) praca na tym stanowisku polegała na nitowaniu zamiast skręcaniu wyrobów w pakiet. Pacjentka badana była w D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w dniu 16 czerwca 2014 r., a całość dokumentacji otrzymano w dniu 26 sierpnia 2014 r. Uczestniczka zgłaszała występujące od 2013 r. bóle kciuka lewego, następnie prawego, drętwienie, zatrzaskiwanie palców. Dolegliwości te wskazywała podczas badań profilaktycznych. Skierowana została do ortopedy w POZ B. który rozpoznał kciuki zatrzaskujące, operowane w Oddziale Chirurgii w S.j. Po badaniach w DWOMP stwierdzono, że ruchomość w obrębie kciuka prawego została zachowana, w lewym natomiast występuje ograniczenie ruchomości paliczka dystalnego - konsultujący reumatolog wykluczył przy tym inne choroby układu ruchu. Ortopeda potwierdził istnienie u pacjentki kciuków zatrzaskujących będących wynikiem przewlekłego zapalenia ścięgna i jego pochewki, aktualnie bez cech tej choroby po zabiegu operacyjnym. W oparciu o dokumentacje ostatecznie stwierdzono zapalenie ścięgna i jego pochewki pod postacią palca zatrzaskującego, która rozwija się w przebiegu narażenia na powtarzalne ruchy zginania palców z ograniczeniem ich poślizgu. Ustalono, że uczestniczka wykonywała czynności obciążające palce na stanowisku zarówno oklejarki jak i montera-nitowacza, a zwłaszcza montera-pakowacza, obciążając nadmiernie palce dłoni. Wykluczono przy tym pozazawodowe przyczyny choroby z wysokim prawdopodobieństwem upatrując jej etiologię w charakterze czynności związanych z dotychczasowym zatrudnieniem. W toku prowadzonego postępowania odwoławczego D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny skierował pismo do jednostki orzeczniczej celem ponownego przeanalizowania niniejszej sprawy i wydania opinii uzupełniającej do orzeczenia lekarskiego. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy udzielił odpowiedzi, że orzeczenie lekarskie zawiera wszystkie niezbędne informacje dotyczące zarówno narażenia zawodowego, przeprowadzonej diagnostyki, jak i analizy dokumentacji wskazującej na rozpoznanie choroby zawodowej. Do rozwoju choroby zawodowej u pacjentki przyczyniło się wieloletnie narażenie zawodowe, a choroba zawodowa ujawniła się w 2013 roku. Orzecznictwo lekarskie dopuszcza możliwość rozpoznania choroby zawodowej również po zabiegu operacyjnym, aktualnie bez objawów chorobowych lub w remisji, jeśli przed zabiegiem dokumentacja potwierdziła jej obecność. Organ odwoławczy wywiódł, że rozpoznana u uczestniczki choroba została wymieniona w wykazie chorób zawodowych, zaś ocena warunków jej pracy pozwala przyjąć z wysokim prawdopodobieństwem, że była ona przyczyną powstania tej choroby. Organ sanitarny podkreślił, że orzeczenie lekarskie stanowiące podstawę wydanej w sprawie decyzji jest dostatecznie uzasadnione, a sformułowana w nim diagnoza oparta została na wystarczających przesłankach, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie procedurami diagnostyczno-orzeczniczymi. W niniejszej sprawie organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej uznały, że nie ma dostatecznych przesłanek do kierowania uczestniczki postępowania na kolejną konsultację medyczną. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji podjął wszelkie niezbędne i możliwe czynności mające na celu ustalenie stanu faktycznego - zgodnie z art. 7 K.p.a., tj. przeprowadzona została wnikliwa ocena narażenia zawodowego. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie jest upoważniony do analizy dokumentacji medycznej pod względem merytorycznym, dlatego też nie gromadzi jej w aktach administracyjnych, poza dokumentacją dołączaną przez strony jako dowód w sprawie. Wbrew twierdzeniom strony nie można w żadnej mierze wywieść z jego treści, że w chwili wydawania decyzji przez organ pracownik lub były pracownik musi cierpieć na dane schorzenie. Rozpoznanie choroby zawodowej może nastąpić na podstawie udokumentowanych objawów chorobowych. Bez znaczenia przy tym pozostaje w przedmiotowej sprawie fakt, iż pracownik pozostawał w stosunku pracy. Rozpoznając skargę wniesioną od powyższej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że organ administracji nie ma wiedzy specjalistycznej i nie może dokonać samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej. Oznacza to, że ustalenie jednego z ważnych elementów zaliczenia schorzenia do choroby zawodowej uzależnione jest od treści orzeczenia lekarskiego wydanego przez specjalistyczną jednostkę orzeczniczą. Zarzut skarżącej dotyczący nieprzeprowadzenia wobec uczestniczki określonych badań w toku postępowania, nie stanowi o wadliwości tego orzeczenia, albowiem odnosi się do merytorycznych kwestii, co do których ani Sąd, ani organ nie mogą się wypowiadać. Brak dostępu do dokumentacji medycznej pracownicy i możliwości zweryfikowania orzeczenia lekarskiego pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, skoro ani pracodawca, ani też organ inspekcji sanitarnej, czy sąd nie mogą wypowiadać się w kwestiach merytorycznych (medycznych) orzeczeń lekarskich. Orzeczenie lekarskie uzupełnione przez wyjaśnienia przedstawione na żądanie organu odpowiada prawu, gdyż spełnia warunki formalne, zostało należycie i wyczerpująco uzasadnione, co znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ustalenia oparto na analizie pełnego stanu faktycznego (tj. na analizie narażenia zawodowego, dostępnej dokumentacji medycznej oraz przeprowadzonych badaniach specjalistycznych). Zdaniem Sądu - D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w uzasadnieniu decyzji szeroko wyjaśnił stwierdzenie choroby zawodowej, mimo ustąpienia jej objawów. Z brzmienia art. 2352 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., nr 21, poz. 94 ze zm. - dalej K.p.) wynika wprost, że rozpoznanie choroby zawodowej jest dopuszczalne zarówno u pracownika, jak i byłego pracownika w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, przy czym po zakończeniu pracy w narażeniu zawodowym warunkiem pozwalającym na rozpoznanie choroby jest wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Zdaniem Sądu przedmiotowe postępowanie przeprowadzone zostało w zgodzie z wymogami przepisów rozporządzenia z uwzględnieniem specyfiki i odmienności postępowań w sprawach chorób zawodowych. Organy inspekcji sanitarnej nie naruszyły również zasady wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, ponieważ wykazały istnienie związku przyczyno-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym a stwierdzonym schorzeniem. Występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy a ujawnioną chorobą. Skargę kasacyjną od w/w wyroku wniosła [...] sp. z o.o. z/s w Z., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając: 1. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.: - niewłaściwe zastosowanie art. 2352 K.p. w zw. z § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, które to naruszenie polegało na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji mimo, że w sprawie błędnie przyjęto, że choroba pracownicy istniała, mimo że objawy chorobowe nie występowały w chwili wydania decyzji, a pracownica nie zakończyła pracy u skarżącej, w związku z czym § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie może mieć w sprawie zastosowania, - niewłaściwe zastosowanie art. 2351 K.p., które to naruszenie polegało na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, mimo że w sprawie nie doszło do ustalenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba pracownicy została spowodowana działaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy, 2. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.: - naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a., które to naruszenie polegało na nieuchyleniu przez WSA zaskarżonej decyzji mimo wydania jej w postępowaniu obarczonym istotnym dla wyniku sprawy naruszeniem przepisów postępowania, to jest art. 107 § 1 K.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o stan faktyczny nieistniejący w dacie wydania decyzji i w konsekwencji na błędnym oddaleniu skargi, - naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a., które to naruszenie polegało na nieuchyleniu przez WSA zaskarżonej decyzji mimo wydania jej w postępowaniu obarczonym naruszeniami przepisów postępowania mającymi istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie zgromadzenia i dołączenia do akt pełnej dokumentacji medycznej pracownicy, w której mogą znajdować się istotne informacje o pozazawodowych przyczynach schorzenia pracownicy, a tym samym zaniechanie zbadania występujących pozazawodowych czynników, które mogły wywołać stwierdzoną u pracownicy chorobę, odmowę skarżącej możliwości wypowiadania się co do merytorycznych, głównie medycznych aspektów sprawy z uwagi na zarzucany skarżącej brak wiedzy specjalistycznej oraz zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w konsekwencji błędnym oddaleniu skargi, - naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a., które to naruszenie polegało na nieuchyleniu przez WSA zaskarżonej decyzji, mimo wydania jej w postępowaniu obarczonym istotnym dla wyniku sprawy naruszeniem przepisu postępowania, to jest art. 8 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i brak rozpatrzenia zgłaszanych przez skarżącą twierdzeń i wniosków oraz nieuwzględnienie praw i interesów skarżącej jako strony postępowania, a w konsekwencji błędnym oddaleniu skargi, - naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a., które to naruszenie polegało na nieuchyleniu przez WSA zaskarżonej decyzji mimo wydania jej w postępowaniu obarczonym istotnym dla wyniku sprawy naruszeniem przepisu postępowania, to jest art. 80 K.p.a. polegającym na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów poprzez stwierdzenie choroby zawodowej wyłącznie na podstawie orzeczenia lekarskiego, które nie zawiera należytego uzasadnienia i konkluzji oraz nieuzasadnione przyjęcie istnienia związku przyczynowego między sporną chorobą a sposobem wykonywania pracy, a w konsekwencji błędnym oddalaniu skargi. Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., domagając się oddalenia skargi kasacyjnej i zasądzenia kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zarzut naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1, art. 7, art. 77 § 1, art. 8, art. 80 oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. nie okazał się zasadny. Stanowisko skarżącej, jakoby decyzja w przedmiocie choroby zawodowej nie znajdowała podstaw w stanie faktycznym istniejącym w chwili orzekania jest błędne. Należy podkreślić, że taki pogląd skarżącej nie uwzględnia szczególnego charakteru postępowania administracyjnego jakim jest postępowanie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej. Charakteryzuje się ono istotną specyfiką w zakresie postępowania dowodowego, która wynika z faktu, że ani organy inspekcji sanitarnej, ani sądy administracyjne, kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie posiadają wysoko specjalistycznej wiedzy lekarskiej pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej (por. wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1483/14, dostępny:orzeczenia.nsa.gov.pl). Na mocy § 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych rozpoznanie chorób zawodowych, a w tym i ustalenie związku przyczynowo - skutkowego między zdiagnozowanym schorzeniem a wykonywaną pracą w narażeniu zawodowym należy do właściwych jednostek organizacyjnych służb zdrowia. Dane zawarte w orzeczeniach lekarskich tych jednostek stanowią na mocy § 8 ust. 1 rozporządzenia część materiału dowodowego na podstawie którego organy inspekcji sanitarnej wydają decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia tej choroby. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych. Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie, organy inspekcji sanitarnej uprawnione są zatem wyłącznie do kontroli formalnej tych orzeczeń. Z uwzględnieniem art. 80 K.p.a, w ramach tej kontroli ocenie podlega, czy wywody i wnioski sformułowane w tych orzeczeniach są należycie uzasadnione i zgodne z innymi dowodami zgromadzonymi w sprawie. Organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania choroby zawodowej i zobligowany jest przyjąć ustalenia zawarte w orzeczeniu lekarskim, jeśli nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Zgodnie z § 8 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w § 8 ust. 1 jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W razie uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, to inspektor sanitarny decyduje o wyborze sposobu uzupełnienia materiału dowodowego poprzez podjęcie jednej lub kilku czynności wymienionych w § 8 ust. 2 rozporządzenia. Stanowisko powyższe należy uznać za ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2272/17, wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 1067/16, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie decyzji w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Organ I instancji poczynił szczegółowe ustalenia dotyczące przebiegu dotychczasowego zatrudnienia uczestniczki postępowania oraz środowiska pracy, w którym przebywała z uwzględnieniem czynników szkodliwych dla zdrowia. Zidentyfikowano czynnik szkodliwy w postaci pracy w pozycji siedząco - stojącej, obciążającej kończyny górne, z średnią liczbą wykonywanych ruchów w ciągu zmiany roboczej do 20 tys. Rozpoznanie choroby zawodowej opierało się na opiniach lekarskich lekarza ortopedy w ramach postępowania przed D. Wojewódzkim Ośrodkiem Medycyny Pracy, przebytej operacji kciuków lewego i prawego, kontrolnych konsultacjach lekarskich, które potwierdziły istnienie kciuków zatrzaskujących będących wynikiem przewlekłego zapalenia ścięgna i jego pochewki, bez cech tej choroby po zabiegu operacyjnym oraz uzupełniające pismo jednostki orzeczniczej uzyskane przez organ odwoławczy. Wszystkie zebrane w sprawie dokumenty, w tym orzeczenia lekarskie, zawierały niezbędne informacje dotyczące narażenia zawodowego, przeprowadzonej diagnostyki, jak i analizy dokumentacji wskazującej na rozpoznanie choroby zawodowej. Brak odniesienia się przez organy administracji do danych z zakresu medycyny wynikających z przedłożonych orzeczeń lekarskich nie świadczy o uchybieniu zasadom postępowania wyjaśniającego, lecz wynika ze szczególnego charakteru tego postępowania, w którym organy te nie weryfikują pod względem merytorycznym orzeczeń o stanie zdrowia chorego. Brak tym samym również podstaw do uznania stanowiska skarżącej w zakresie uprzywilejowania pozycji uczestniczki postępowania względem skarżącej z uwagi na brak dostępu do dokumentacji medycznej pracownicy. Pozostawało to bez wpływu na wynik sprawy, ponieważ ani Sąd, ani organy, ani sama skarżąca nie są uprawnione w postępowaniu w przedmiocie choroby zawodowej do podważenia opinii zawartych w orzeczeniu lekarskim. Opinia strony postępowania nie posiadającej wiedzy specjalistycznej, nie może być przez organ administracji publicznej traktowana jako kontrargument dla opinii medycznej lekarzy specjalistów zatrudnionych w jednostkach diagnostyczno-orzeczniczych upoważnionych do orzekania w sprawie chorób zawodowych. Jednocześnie jedyna jednostka, która ma kompetencje merytoryczne w zakresie ustalania stanu zdrowia decydującego dla stwierdzenia choroby zawodowej, tj. jednostka orzecznicza, sprecyzowała w wydanym orzeczeniu informacje dotyczące pochodzenia dokumentacji lekarskiej z dotychczasowego leczenia uczestniczki postępowania, a zatem dysponowała pełną dokumentacją medyczną. Pogląd skarżącej odnośnie charakteru postępowania w przedmiocie choroby zawodowej i koncepcja postępowania dowodowego w toku tego postępowania nie znajduje oparcia w orzecznictwie sądów administracyjnych, pozostając w wyraźnej kolizji ze stanowiskiem judykatury w tym zakresie. Nie można przy tym przyjąć, aby skarżącą wykluczono z postępowania wyjaśniającego i pozbawiono jej możliwości ustosunkowania się do przedłożonej dokumentacji, skoro przedstawiła ona swoje stanowisko w sprawie, w tym również względem treści uzupełniającej opinii lekarskiej. Istotne jest, że skarżąca kwestionując wydane orzeczenia lekarskie również pod względem formalnym, nie wskazuje przy tym w żaden sposób, na czym owa wadliwość miała polegać i dlaczego należałoby przyjąć, że dokumentacja w sprawie jest niekompletna oraz nie pozwalała na wydanie merytorycznego orzeczenia w sprawie. Stanowisko skarżącej odnośnie naruszenia w/w przepisów znajduje podstawę w przyjętej przez nią wadliwej koncepcji choroby zawodowej jako stanu, który musi istnieć w chwili wydawania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej. Określając charakter choroby zawodowej, Sąd I instancji zasadnie wskazał, że winna mieć ona związek z wykonywaną pracą i znajdować się w wykazie chorób wymienionych w rozporządzeniu. W żadnej mierze nie można wyprowadzać z tego wniosku, że w chwili wydawania decyzji w przedmiocie choroby zawodowej pracownik musi cierpieć na dane schorzenie, a objawy choroby nie mogły ustąpić. Stanowisko takie jest w sprawie konsekwentnie reprezentowane nie tylko przez Sąd I instancji, ale również organy inspekcji sanitarnej oraz jednostki orzecznicze. Skarżąca błędnie interpretuje powoływane przez nią orzeczenie Sądu Wojewódzkiego, które nie zawiera kategorycznego stanowiska, jakie choroby umożliwiają wydanie decyzji w przedmiocie choroby zawodowej po ustąpieniu jej objawów, a jedynie dopuszcza taką możliwość. Nie ma znaczenia dla rozpoznania choroby zawodowej stan zdrowia aktualnie stwierdzony, ponieważ orzecznictwo lekarskie dopuszcza możliwość rozpoznania choroby zawodowej również po zabiegu operacyjnym, aktualnie bez objawów chorobowych lub w remisji, jeśli przed zabiegiem dokumentacja potwierdziła jej obecność, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Jednostki chorobowe wymienione pod pozycją 19 wykazu chorób zawodowych ze względu na ich okresowy charakter (do czasu leczenia operacyjnego) i ustąpienia objawów wiążą się z możliwością stwierdzenia ich jako choroby zawodowej i tym samym nie istnieje ustawowa konieczność wykazania tego schorzenia w chwili wydawania decyzji. Słusznie wskazuje w tym kontekście Sąd I instancji, na racjonalność legislacji, która wyklucza pogląd skarżącej, według którego pacjent, aby rozpoznać u niego chorobę zawodową powinien wstrzymać się z jej leczeniem do czasu otrzymania orzeczenia lekarskiego i wydania decyzji w tym przedmiocie. Narażałoby to pracownika na niczym nieuzasadnione cierpienie, z pewnością zaś nie taka była intencja ustawodawcy regulującego zasady związane z wykonywaniem pracy. Zarzut naruszenia art. 2351 K.p. nie okazał się zasadny. Należy podkreślić, że również w aspekcie warunku stwierdzenia choroby zawodowej jakim jest związek przyczynowy między warunkami pracy a chorobą, skarżąca przedstawiła pogląd, który pozostaje w wyraźnej kolizji z orzecznictwem sądów administracyjnych w tym zakresie. Stanowisko, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy a chorobą prezentowane jest nie tylko przez Sąd I instancji, ale również inne sądy administracyjne, w tym Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1518/15, dostępny: orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli więc określony sposób wykonywania pracy lub konkretny czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, aby domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej (por. np. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015 r., sygn. akt II OSK 2506/14, wyrok NSA z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt II OSK 94/14, dostępne: orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie jest to domniemanie wzruszalne, które nie wyłącza wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn niż związane z zatrudnieniem, jednakże skarżąca tego domniemania nie obaliła. Organy obu instancji, a następnie Sąd I instancji odniosły się do istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy czynnikami narażenia zawodowego pracownika, a powstaniem choroby zawodowej, prawidłowo przesądzając o istnieniu takiego związku. Przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wykazało, że pracownica podczas wykonywania obowiązków zawodowych była narażona na monotypowe ruchy rąk, w związku z czym genezę rozpoznanego schorzenia należy wiązać z pracą zawodową w firmie skarżącej. Wykluczono jednocześnie pozaetatowe czynniki, które mogłyby mieć wpływ na jej stan zdrowia. Zarzut naruszenia art. 2352 K.p. w zw. z § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych również nie zawierał usprawiedliwionych podstaw. Argumentacja skarżącej, jakoby stwierdzenie choroby zawodowej było możliwe wyłącznie względem pracownika, który w chwili wydawania decyzji nie pozostaje w stosunku pracy jest wadliwa i nie uwzględnia literalnego brzmienia powołanego przepisu. Z jego treści wynika, że rozpoznanie choroby zawodowej możliwe jest w odniesieniu do pracownika albo byłego pracownika. Oznacza to, że stwierdzenie występowania tego stanu zdrowia może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1050/13, dostępny:orzeczenia.nsa.gov.pl). Wymaga podkreślenia, że wniosek w tym zakresie wynika również z treści załącznika do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, który określa wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Tytuł tego załącznika wskazuje zatem, że podstawowym okresem rozpoznania choroby zawodowej jest okres zatrudnienia. W oparciu o powyższe należy stwierdzić, że poglądy skarżącej co do charakteru postępowania w zakresie stwierdzenia choroby zawodowej oraz interpretacja przepisów Kodeksu pracy i przepisów rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych są nieuzasadnione i pomijają jednoznaczne stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania.