II OSK 2272/17

Dnia 15 marca 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. z siedzibą we [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 897/16 w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą we [...] na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE: Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 897/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, oddalił skargę [...] S.A. we [...] na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej. Skarżąca [...] S.A. we [...], wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych za obie instancje. Skarżąca oświadczyła ponadto, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: 1/ naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej zwanej: "p.p.s.a.", w zw. z art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt lit. c), art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2017.1257, dalej: "k.p.a.", art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., polegającego na niedostatecznym uwzględnieniu całokształtu okoliczności tej sprawy, w tym przede wszystkim braku wyjaśnienia na jakiej podstawie ustalono wysokość stopnia prawdopodobieństwa stwierdzenia, że choroba zdiagnozowana u pracownika J. S. ma zawodową etiologię; 2/ naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2351 ustawy z 29 czerwca 1974 r. Kodeksu pracy (tj. Dz. U. z 2016 r., poz.1666), dalej zwanej: "k.p"., polegające na jego błędnej wykładni i zastosowaniu, a tym samym przyznanie prawidłowości ustaleń poczynionych przez organ I i II instancji, że u J. S. występuje choroba zawodowa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że wobec treści art. 2351 k.p., zawierającego wymóg stwierdzenia bezspornego lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba zawodowa została spowodowana "narażeniem zawodowym", to na organach spoczywał obowiązek ustalenia przyczyn powstania choroby u pracownika, tymczasem w niniejszym stanie faktycznym ustalenie to oparto wyłącznie o oświadczenie pracownika, który jest zainteresowany w uzyskaniu orzeczenia o zawodowej etiologii choroby. Zarzucono, że Sąd I instancji zaaprobował takie podejście, co pozostaje w sprzeczności z przyjętymi prawnie zasadami dokonywania ustaleń faktycznych. Argumentowano, że również pominięto wyjaśnienie, na jakiej podstawie został przyjęty wysoki stopień prawdopodobieństwa powstania choroby w związku z warunkami w miejscu pracy. Podniesiono, że zarówno organy, jak i Sąd I instancji nie wykazały jakie przesłanki wpłynęły na przyjętą ocenę stopnia prawdopodobieństwa. Argumentowano, że prawdopodobieństwo powstania choroby (boreliozy) u J. S. na skutek wykonywania czynności zawodowych, jak również w związku z aktywnością w życiu prywatnym jest tak samo duże. Narażanie na ukąszenie kleszcza jest bowiem również wysokie w życiu prywatnym. Zarzucono, że w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji oraz wyroku Sądu I instancji zabrakło szczegółowej analizy, dlaczego dowód w postaci orzeczenia lekarskiego nr [...] jest wiarygodny i zawiera prawidłowe ustalenia, skoro, jak każdy dowód, podlega ocenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego też podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych, będąc związany granicami skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, lecz jednak jej zarzuty nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Zgodnie z art. 235¹ kp, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Wykaz chorób zawodowych, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, a także podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1367), zwane dalej: "rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych". Należy podkreślić, że postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej charakteryzuje się istotną specyfiką w zakresie postępowania dowodowego. Wynika ona z faktu, że ani organy inspekcji sanitarnej ani sądy administracyjne, kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie muszą posiadać wysoko specjalistycznej wiedzy lekarskiej pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej (por. wyrok NSA z 17 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1483/14, dostępny pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też, na mocy § 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, rozpoznanie chorób zawodowych, a w tym i ustalanie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zdiagnozowanym schorzeniem, a wykonywaną pracą w narażeniu zawodowym, który w świetle art. 235¹ kp, stanowi warunek uznania danego schorzenia za chorobę zawodową, należy do właściwych jednostek organizacyjnych służby zdrowia. Dane zawarte w orzeczeniach lekarskich tych jednostek stanowią zaś, na mocy § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia, część materiału dowodowego na podstawie którego organy inspekcji sanitarnej wydają decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Zgodnie z § 8 ust. 2 ww. rozporządzenia, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w § 8 ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W świetle powyższych regulacji prawnych stwierdzić należy, że orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych. Oznacza to, że organy inspekcji sanitarnej uprawnione są do kontroli formalnej tych orzeczeń. Z uwzględnieniem art. 80 k.p.a., w ramach tej kontroli ocenie podlega także, czy wywody i wnioski, sformułowane w tych orzeczeniach, są należycie uzasadnione i zgodne z innymi dowodami zgromadzonymi w sprawie. W świetle bowiem art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (por. wyrok NSA z 24 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 3074/14, dostępny pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w ocenie Sądu I instancji, materiał dowodowy zebrany przez organy inspekcji sanitarnej pozwalał na wydanie decyzji w sprawie choroby zawodowej. Sąd I instancji podał przy tym, że w orzeczeniu lekarskim stwierdzono u pracownika chorobę zawodową wymienioną pod pozycją 26 załącznika do ww. rozporządzenia: choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa – borelioza. Przyjął, że skoro materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie wskazuje jednoznacznie, że zakres obowiązków pracownika na stanowisku elektromontera uniwersalny średnich i niskich napięć, wykonującego czynności zawodowe w postaci montażu i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych w terenie miejskim, wiejskim i zalesionym (co potwierdza skarżąca w karcie oceny narażenia zawodowego z dnia 18 sierpnia 2015 r.), to należało uznać słuszność oceny organów, że zachorowanie na boreliozę, spowodowaną ugryzieniem kleszcza, było wynikiem działania czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Sąd ten dodał, że jest to tym bardziej zasadne, że brak w przedmiotowej sprawie dowodów mogących podważyć ustalenia poczynione w orzeczeniu lekarskim nr [...]. Powyższą ocenę Sądu I instancji w tym zakresie uznać należy za prawidłową. Zauważyć trzeba, że skarżąca nie formułuje zarzutów wskazujących na naruszenie procedury wydania orzeczenia lekarskiego, a w tym rozpoznania konkretnej jednostki chorobowej. Podnosi jedynie, że w sprawie nie wyjaśniono na jakiej podstawie ustalono wysokość stopnia prawdopodobieństwa powstania choroby zawodowej wskutek narażenia zawodowego, jak też, iż oparto się w tych ustaleniach jedynie na oświadczeniu pracownika. Skarżąca kwestionuje zatem występowanie w środowisku pracy czynników szkodliwych dla zdrowia, jak również istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy chorobą pracownika a narażeniem zawodowym występującym w środowisku pracy. Wywodzi przy tym, że obie te przesłanki muszą wystąpić łącznie, aby konkretną chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, uznać w świetle art. 235¹ kp, za chorobę zawodową. Odnosząc się do kwestii występowania w środowisku pracy czynników szkodliwych dla zdrowia pracownika należy przede wszystkim zauważyć, że istnienie takich czynników potwierdzone zostało nie tylko poprzez oświadczenie samego skarżącego w jego pisemnym oświadczeniu z dnia 2 września 2015 r. (k. 1 akt administracyjnych) oraz jego zeznaniach złożonych w toku postępowania administracyjnego z dnia 16 lipca 2015 r. (k. 5 ww. akt), lecz okoliczności te wynikają też z innych dowodów. Czynniki narażenia zawodowego wynikają z zaświadczenia skarżącej z dnia 23 czerwca 2015 r., w którym stwierdzono, że w okresie od 1 lipca 2002 r. i aktualnie jest zatrudniony na stanowisku elektromontera uniwersalnego (k.2 ww. akt), co niewątpliwie oznacza wykonywanie pracy w otwartych przestrzeniach tak w środowisku miejskim, jak i leśnym i wiejskim. Charakter pracy terenowej i okoliczności ukąszenia przez kleszcza w trakcie jej wykonywania zostały opisane ponadto w karcie oceny narażenia zawodowego sporządzonej w związku z podejrzeniem choroby zawodowej (k. 8 ww. akt). W tych okolicznościach należy stwierdzić, że w środowisku pracy pracownika występował czynnik szkodliwy dla zdrowia (krętki boreliozy, których drogą szerzenia są kleszcze). Bez znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy pozostaje argumentacja strony skarżącej kasacyjnie, że narażanie na ukąszenie kleszcza jest również wysokie w życiu prywatnym. Wywodu tego nie można uznać za rzeczowy, choćby tylko z tej przyczyny, iż nie sposób założyć - przy braku wykazania tego jakimikolwiek dowodami - że skarżący po ośmiu godzinach pracy, codziennie przebywa co najmniej tyle samo godzin na otwartej przestrzeni, w tym, w takim samym środowisku obszarowym, w którym świadczy pracę. Co jednak istotniejsze, w orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, który należy podzielić, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą. Jest to domniemanie zwykłe wzruszalne, które nie wyłącza wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z zatrudnieniem (zob. wyrok NSA z 22 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1518/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca kasacyjnie nie obaliła tego domniemania, w tym, nie wykazała nieprawdziwości zeznań pracownika w zakresie ukąszenia przez kleszcza w dniu 10 czerwca 2013 r. Na organie nie ciąży natomiast obowiązek poszukiwania argumentów wzruszających to domniemanie. Takie działanie organu wykraczałoby bowiem poza zakres postępowania prowadzonego w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, którego celem - w przypadku rozpoznania choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych - jest ustalenie istnienia lub nieistnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zdiagnozowanym schorzeniem a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia zawodowego. Organ zobowiązany jest jednak do oceny podnoszonych przez strony okoliczności, które w ich ocenie, wskazują na pozazawodową etiologię choroby. Taka ocena dokonana została także w niniejszej sprawie, gdyż organy obu instancji, a następnie Sąd I instancji odnosiły się do istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy czynnikami narażenia zawodowego pracownika, a powstaniem u niego choroby zawodowej, prawidłowo przesądzając o istnieniu takiego związku. Wymaga podkreślenia, że jak wynika m.in. z uzasadnienia wydanego w niniejszej sprawie orzeczenia lekarskiego (k. 10 ww.akt), do powstania choroby zawodowej u pracownika doszło na skutek ugryzienia przez kleszcza, a charakter jego pracy – w terenie, łączył się z ryzykiem takiego ukąszenia. Ponadto w uzasadnieniu tego orzeczenia lekarskiego podano okoliczności, które potwierdzały wersję przedstawioną przez pracownika. Wskazano bowiem, że ukąszenia miało miejsce w czerwcu 2013 r. i skutkiem jego było pojawienie się rumienia skórnego. Podano, że leczenie antybiotykowe wdrożono po około 2 miesiącach od incydentu, po uzyskaniu pozytywnych wyników badań serologicznych, a w maju 2014 i październiku 2015 r., pracownik był leczony na oddziale chorób zakaźnych z rozpoznaniem boreliozy. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy organy inspekcji sanitarnej w zakresie swojej właściwości wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. Wbrew zatem zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji należycie wykonał obowiązek kontroli, gdyż dokonana przez ten Sąd ocena legalności działalności tych organów, w zakresie poprawności przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego, jest prawidłowa. Organom tym nie można bowiem skutecznie zarzucić naruszenia powołanych w podstawie kasacyjnej przepisów: art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Nie był też zasadny zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że "Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną". Przepis ten określa zatem granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo – mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku – nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Sąd I instancji rozpoznając skargę niewątpliwie orzekał w granicach sprawy, oceniając postępowanie organu w zakresie oceny zasadności stwierdzenia choroby zawodowej u pracownika, a zatem nie orzekał w granicach (w znaczeniu podmiotowym i przedmiotowym) innej sprawy niż ta, w której została wniesiona skarga. Dodatkowo należy wskazać, że w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować dokonanej przez Sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez Sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ (por. m. in. wyrok NSA z 25 marca 2011 r., I FSK 1862/09; wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2007 r., II OSK 610/06; postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., I OSK 2438/11; wyrok NSA z dnia 15 października 2015 r., I GSK 241/14). W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2015 r., I OSK 450/15), ani prawidłowości oceny materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r., I GSK 264/09, LEX nr 744745). Takich też zarzutów nie można kierować w ramach zarzucanego Sądowi I instancji naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powołany przepis określa elementy, z jakich powinno składać się uzasadnienie orzeczenia. Jest więc przepisem o charakterze formalnym. O jego naruszeniu można mówić przede wszystkim wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wyżej wymienionych warunków, co nie miało jednak miejsca. Sąd I instancji podał podstawę prawna rozstrzygnięcia, tj. art. 235¹ k.p. oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz omówił przesłanki orzeczenia o chorobie zawodowej, wyjaśniając dlaczego w przedmiotowej sprawie zaistniały one. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika w sposób oczywisty, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do dokonania kontroli podjętych przez organy rozstrzygnięć i nie wymaga uzupełnienia. W konsekwencji, wbrew opisowi naruszenia zawartemu w omawianej podstawie skargi kasacyjnej, uzasadnienie zaskarżonego wyroku poddaje się kontroli kasacyjnej. Stanowisko Sądu jest przedstawione w sposób jasny. Zostały wskazane motywy, którymi kierował się Sąd I instancji przy wydaniu tego wyroku. Tym samym chybiony jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, to jest: art. 145 § 1 pkt lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. Skoro w okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowo ustalono wystąpienie wszystkich przesłanek do stwierdzenia przez organy inspekcji sanitarnej choroby zawodowej, to właściwie zastosowano w tej sprawie przepis art. 235¹ kp. Sąd I instancji nie dopuścił się zatem w kontrolowanej sprawie także naruszenia prawa materialnego. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw.