II OSK 1518/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie NSA Barbara Adamiak del NSA Janina Kosowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Anna Pośpiech-Kłak po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] S.A. z siedzibą w G.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 marca 2015 r. sygn. akt II SA/Go 884/14 w sprawie ze skargi [....] S.A. z siedzibą w G.W. na decyzję L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w G.W. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 11 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Go 884/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę [...] S.A. w G.W. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w G.W. z dnia [...] października 2014 r., nr [...], w przedmiocie choroby zawodowej. Opisując stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] , Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G.W. (dalej: PPIS) stwierdził u M.Sz. (dalej: uczestniczka postępowania) chorobę zawodową - astmę oskrzelową, wymienioną w poz. 6 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367, dalej: rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r.). W uzasadnieniu decyzji PPIS wyjaśnił, że postępowanie wszczęto w związku ze zgłoszeniem choroby zawodowej uczestniczki postępowania w zakładzie [...] S.A. w G.W. (dalej: skarżąca) na stanowisku pracownika produkcji bezpośredniej. Wskazał, że z orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., wydanego przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w G.W. (dalej: WOMP) wynika, że u uczestniczki postępowania rozpoznano astmę oskrzelową (poz. 6 wykazu chorób zawodowych). Z ustalonego przez PPIS przebiegu zatrudnienia uczestniczki postępowania wynika, że pracę zawodową rozpoczęła w [...] S.A. w G.W., w którym pracowała od dnia [...] września 1982 r. do dnia [...] listopada 2001 r. Zajmowała się tkaniem syntetycznych tkanin na krosnach pneumatycznych i hydraulicznych, które emitowały hałas o natężeniu powyżej normy higienicznej. Pracowała w ochronnikach słuchu, bez kontaktu i narażenia na środki chemiczne. Technologia tkania nie wymagała stosowania środków chemicznych. Po zakończeniu pracy w tym zakładzie przebywała na zasiłku dla bezrobotnych. W dniu [...] października 2003 r. została zatrudniona w zakładzie [...] Sp. z o.o. (obecnie: skarżąca) jako pracownik produkcji bezpośredniej na stanowisku "[...]". Do dnia [...] lipca 2012 r. pracowała w hali produkcyjnej przy ul. [...], a od dnia [...] sierpnia 2012 r. do chwili obecnej pracuje w nowej hali przy ul. [...]. Zajmowała się wykańczaniem elementów z tworzyw sztucznych do samochodów. W hali przy ul. [...] uczestniczka postępowania obrabiała elementy wykonane z granulatu ABS (akrylonitryl-butadien-styren), polietylenu lub polipropylenu z dodatkiem talku lub włókna szklanego. Niektóre elementy były zalaminowane folią PCWPP. Do klejenia folii stosowano klej [...] z utwardzaczem z zawartością 0,1-1 % diizocyjanianu. W hali przy ul. [...] obrabiała elementy wykonane również z granulatu ABS. Wszystkie elementy były zalaminowane folią PVC/PP pokrytą klejem [...] zawierającym izocyjaniany, w tym 4,4’ metylenodifenylodiizocyjanian w stężeniu 1-3 %, który nie był stosowany w hali przy ul. [...]. Z powodu dolegliwości układu oddechowego w okresie od dnia [...] października 2013 r. do dnia [...] listopada 2013 r. uczestniczka postępowania przebywała na zwolnieniu lekarskim. Po powrocie do pracy ze względu na utrzymujący się drażniący zapach w hali stosowała półmaskę ochronną. Z powodu utrzymującego się męczącego kaszlu, pieczenia w gardle, świszczącego oddechu oraz duszności w dniu [...] marca 2014 r. zgłosiła się do lekarza, który na podstawie badań fizykalnych oraz wywiadu z pacjentką wydał bezwzględny zakaz wchodzenia na halę produkcyjną oraz wdrożył leczenie farmakologiczne. Od tego dnia do chwili obecnej przebywa na zwolnieniu lekarskim. Leczona jest w Poradni Pulmonologicznej i Alergologicznej, gdzie rozpoznano astmę oskrzelową o podłożu alergicznym na izocyjaniany. Leczenie farmakologiczne oraz całkowity brak kontaktu ze środowiskiem pracy spowodował zmniejszenie objawów rozpoznanej alergii oskrzelowej. PPIS, powołując się na literaturę medyczną, wskazał, że ryzyko rozwoju chorób alergicznych pochodzenia zawodowego wzrasta w przypadku narażenia na swoiste alergeny, które najczęściej wywołują zawodowe alergie dróg oddechowych. Do najczęstszych alergenów występujących w miejscach pracy należą izocyjaniany, co do których wykazano bezpośrednią zależność pomiędzy rozwojem astmy zawodowej, a narażeniem na ich ekspozycję. Ponadto zgodnie z wiedzą medyczną stan nadwrażliwości osobniczej na czynniki alergiczne jest zróżnicowany, a reakcja alergiczna nie rozwinie się przy pierwszym kontakcie z alergenem. Czynniki alergizujące, nawet posiadające określone stężenia dopuszczalnych norm higienicznych (NDS), nie mają określonego stężenia progu działania biologicznego. Nawet najmniejsza dawka w przypadku osobniczej wrażliwości może być szkodliwa i wywołać alergię u osoby narażonej na ten alergen. Organizm może tolerować jakąś substancję nawet długi czas, a w niesprzyjających warunkach (np. obniżenie odporności) pojawi się reakcja alergiczna. Tylko u części pracowników dochodzi do rozwoju astmy zawodowej pomimo identycznego narażenia zawodowego, dlatego podejrzewa się, że pewną rolę w rozwoju alergii pochodzenia zawodowego odgrywają predyspozycje genetyczne (Profilaktyka alergii zawodowej - poradnik dla lekarzy pod redakcją J. W-S i C.P). PPIS wyjaśnił także, jakimi kryteriami kierują się lekarze rozpoznający choroby zawodowe na tle alergicznym. Podkreślił, że w ramach monitoringu środowiska pracy przeprowadzono pomiary stężenia składnika kleju [...]: 4,4`-metylenobis (fenyloizocyjanian) w odniesieniu do jego normy higienicznej NDS na stanowiskach, na których pracowała uczestniczka postępowania (daty pomiaru: [...] lutego 2013 r. i [...] stycznia 2014 r.). Wyniki tych badań nie wykazały przekroczenia najwyższego dopuszczalnego stężenia wskazanego czynnika (od 0,23 do 0,40 NDS), a na jednym ze stanowisk nawet poniżej metody oznaczalności. Dalej PPIS podał, że ze względu na podejrzenie choroby zawodowej, uczestniczka postępowania została skierowana do Poradni Dermatologicznej Chorób Zawodowych WOMP. Konsultujący specjalista chorób płuc potwierdził rozpoznanie astmy oskrzelowej o podłożu alergicznym na izocyjaniany. Ocena narażenia zawodowego, sporządzona przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w G.W. potwierdziła narażenie zawodowe na stanowisku pracy na chemiczne czynniki szkodliwe, w tym na izocyjaniany. Powyższe było podstawą rozpoznania u uczestniczki postępowania choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej. Stwierdzono również przeciwwskazanie do pracy na dotychczasowym stanowisku. PPIS wskazał, że w myśl przepisu § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję o braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Zgodnie natomiast z art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm., dalej: k.p.) za chorobą zawodową uważa się chorobą wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy zwanych "narażeniem zawodowym". W orzecznictwie medycyny pracy ważne jest stwierdzenie: 1/ czy w miejscu pracy występuje zdefiniowany czynnik alergizujący, będący związany z obrazem klinicznym chorego, 2/ czy dany rodzaj alergii rozwinął się rzeczywiście dopiero podczas okresu zatrudnienia lub do 1 roku po zaprzestaniu danej pracy, 3/ czy stan zdrowia poprawia się po dłuższej przerwie, gdy chory nie ma styczności ze środowiskiem pracy. Zdaniem PPIS, w niniejszej sprawie wystąpiły wszystkie przesłanki uzasadniające uznanie rozpoznanej astmy oskrzelowej na tle alergicznym za chorobę zawodową. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: 1-3/ art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności nieprzeprowadzenie oceny narażenia zawodowego u wszystkich pracodawców, tj. pominięcie [...] S.A. z siedzibą w G.W.; błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające na przyjęciu, iż w miejscu pracy uczestniczki postępowania występowały czynniki szkodliwe, które doprowadziły do powstania u niej choroby zawodowej oraz pominięcie możliwości spowodowania choroby czynnikami pozazawodowymi; 4/ art. 84 k.p.a. w związku z § 8 ust. 2 w związku z § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. poprzez ustalenie przez PPIS okoliczności wymagających wiadomości specjalnych, w tym ustalenie czynników sprzyjających powstaniu astmy oskrzelowej oraz stężenia czynników, które może doprowadzić do powstania astmy oskrzelowej bez żądania od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie dodatkowego uzasadnienia, jak również bez wystąpienia do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację; 5/ art. 2351 k.p. poprzez błędne ustalenie, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do stwierdzenia choroby zawodowej. W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie przedmiotowej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia PPIS oraz przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do odwołania i przesłuchanie wskazanych osób w charakterze świadków na okoliczność braku występowania w miejscu pracy uczestniczki postępowania czynników szkodliwych dla zdrowia, braku związku między warunkami jej pracy, a powstaniem u niej choroby i pozazawodowego źródła choroby. W uzasadnieniu odwołania, skarżąca podkreśliła, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów, na podstawie których możliwe byłoby ustalenie stężenia badanych czynników w pozostałych dniach, w których uczestniczka postępowania świadczyła pracę. Na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalono jedynie, że w dniach [...] lutego 2013 r. i [...] stycznia 2014 r. stężenie 4,4’-metylenobis (fenyloizocyjanianu) nie przekraczało najwyższego dopuszczalnego stężenia oraz pozostawało znacznie poniżej tej granicy. W tej sytuacji niejasne jest dlaczego PPIS nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego w tym zakresie i nie zakwestionował treści orzeczenia lekarskiego, ani nie dążył do wyjaśnienia przyczyn, dla których lekarz orzecznik nie uznał za stosowne uzupełnienia materiału w tym zakresie. Zdaniem skarżącej, PPIS powinien ponadto przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego nie tylko u aktualnego pracodawcy, lecz również we wszystkich zakładach pracy, które zatrudniały uczestniczkę postępowania. W warunkach niniejszej sprawy PPIS całkowicie pominął natomiast możliwość wystąpienia ryzyka zawodowego u poprzedniego jej pracodawcy. W dalszej kolejności skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem PPIS, że przyczyną choroby uczestniczki postępowania były warunki pracy, w jakich wykonywała ona pracę w zakładzie skarżącej. Organ nie uwzględnił bowiem faktu, że objawy choroby ujawniły się u niej w krótkim czasie po rozpoczęciu pracy przy ul. [...], kiedy pracowała jeszcze przy projekcie [...]. Był to ten sam projekt, przy którym pracowała w poprzednim zakładzie pracy położonym przy ul. [...]. Został on w całości przeniesiony do nowego miejsca, czego dowodem jest karta szkolenia wstępnego w dziedzinie BHP oraz zeznania wskazanych świadków. Skoro zatem procesy stosowane w nowym zakładzie pracy odpowiadały tym, które były w poprzednim miejscu pracy, to można wysnuć wniosek, że przyczyną odczuwanego przez uczestniczkę postępowania dyskomfortu nie było środowisko pracy. Skarżąca zauważyła ponadto, że zgodnie z art. 84 k.p.a. w przypadku, gdy do wyjaśnienia sprawy konieczne jest posiadanie wiadomości specjalnych organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego o wydanie opinii. W przedmiotowej sprawie PPIS, mimo że nie był do tego upoważniony, w treści decyzji częściowo uzupełnił orzeczenie lekarskie, a to nie organ, lecz biegły powinien wskazać, że stwierdzone w miejscu pracy uczestniczki postępowania stężenia czynników szkodliwych mogły spowodować powstanie u niej choroby zawodowej oraz wyjaśnić, że choroba stwierdzona u pracownika ma podłoże zawodowe, a nie została wywołana innymi czynnikami, np. genetycznymi. Zaskarżoną decyzją, L. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w G.W. (dalej: PWIS) uchylił decyzję PPIS w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, uznając za zasadny zarzut odwołania (pkt 4) dotyczący dokonania przez PPIS błędnej oceny wartości dowodowej orzeczenia lekarskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...]. W ocenie PWIS wymienione orzeczenie lekarskie nie spełnia warunków opinii biegłego z powodu braku należytego uzasadnienia. Potwierdzeniem tego jest powoływanie się przez PPIS na wiedzę medyczną i wyjaśnienie treści orzeczenia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w tym wskazanie kryteriów jakie muszą być spełnione, aby rozpoznać astmę oskrzelową o podłożu zawodowym. Wydana opinia nie jest również przekonująca w odniesieniu do zgromadzonego materiału dowodowego. Pomimo bezspornie rozpoznanej u strony astmy oskrzelowej nie udowodniono, że jej pierwotną przyczyną jest swoista nadwrażliwość na alergen specyficzny dla środowiska pracy. W aktach sprawy oraz w wydanym orzeczeniu lekarskim brak jest odzwierciedlenia wyników specjalistycznych badań, wobec stwierdzenia lekarza, że rozpoznano u pacjentki astmę oskrzelową o podłożu alergicznym na izocyjaniany. PWIS podniósł, że nie może być dowodem na istnienie związku przyczynowo-skutkowego między rozpoznanym schorzeniem a narażeniem zawodowym przywoływana przez organ literatura lekarska. Poglądy wyrażone w literaturze medycznej nie mogą mieć bowiem przesądzającego znaczenia w sytuacji gdy chodzi o konkretny przypadek objęty badaniem, przy użyciu ustalonych procedur lekarskich. Wyjaśnienie zatem przez lekarza orzekającego w sposób niebudzący wątpliwości wpływu czynników środowiska pracy (w tym stężeń czynników chemicznych o działaniu uczulającym) na stan zdrowia, a także czasu wystąpienia objawów należało do istotnych elementów stanu faktycznego sprawy, czego w niniejszej sprawie orzekający lekarz nie wyjaśnił. Wobec powyższego, w związku ze stwierdzonymi naruszeniami w prowadzonym postępowaniu, PWIS uchylając decyzję PPIS w całości, zlecił temu organowi w ramach ponownego rozpoznania sprawy, aby uzupełnił materiał dowodowy poprzez uzyskanie orzeczenia lekarskiego, które zawierać będzie wyczerpujące uzasadnienie, wyjaśniające kryteria przyjętych wniosków. Wcześniej jednak w odniesieniu do zarzutów podnoszonych w odwołaniu w pkt 1, 2, 3 i 5 PPIS powinien wyjaśnić zgłaszane zastrzeżenia odnośnie przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego, w tym rozważyć przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wskazanych w odwołaniu świadków. Następnie powinien swoje stanowisko przedstawić w uzasadnieniu decyzji zgodnie z wymogami z art. 107 § 3 k.p.a. Od wskazanej decyzji skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim zarzucając jej naruszenie: 1/ art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wydanie błędnego rozstrzygnięcia o uchyleniu zaskarżonej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania PPIS w sytuacji, gdy zachodziła podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy poprzez ustalenie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u uczestniczki postępowania; 2/ § 6 ust. 1 w zw. z § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez brak stwierdzenia przez PWIS podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy, pomimo że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że nie świadczyła ona pracy w warunkach narażenia zawodowego, które mogłyby spowodować powstanie u niej stwierdzonej przez lekarza orzecznika choroby zawodowej. W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania PWIS, a także o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi. W odpowiedzi na skargę, PWIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko, wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę, uznając ją za niezasadną. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, po uprzednim przytoczeniu art. 2351 i art. 2352 k.p. oraz § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., stwierdził, że w postępowaniu, którego przedmiotem jest stwierdzenie choroby zawodowej istotną rolę dowodową, spełnia orzeczenie lekarskie, które jest obligatoryjnym elementem postępowania wyjaśniającego w tej sprawie. Orzeczenie powinno odnosić się w swojej treści do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz opierać się na ustaleniach dokonanych przez jednostkę orzeczniczą. Nie są wystarczające do rozstrzygnięcia w przedmiocie choroby zawodowej orzeczenia lekarskie nie odnoszące się w sposób szczegółowy do całości zgromadzonego materiału dowodowego. Opinia jednostki orzeczniczej powinna opierać się nie tylko na wynikach badań tej jednostki, ale brać pod uwagę wszystkie zebrane dowody. W przeciwnej sytuacji organ zobowiązany jest zażądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie dodatkowego wyjaśnienia lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji stwierdził, iż analiza orzeczenia lekarskiego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] wykazuje, że wymaga ono uzupełnienia lub wyjaśnienia we wskazanym powyżej zakresie. W orzeczeniu nie wykazano bezpośredniego wpływu czynników występujących w środowisku pracy na stan zdrowia uczestniczki postępowania, a przepis art. 2351 k.p. wymaga stwierdzenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana ich działaniem. Oceniając zarzuty skargi Sąd I instancji stwierdził, że nie są one zasadne. Wskazał, że zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., pod pozycją 6 sklasyfikowana została choroba pod nazwą astma oskrzelowa, okres w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania tej choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynosi 1 rok. Ustalenia dokonane w badanej sprawie nie dają zatem żadnych podstaw do tego, aby postępowaniem wyjaśniającym objąć okres pracy uczestniczki postępowania u poprzedniego pracodawcy ([...].09.1982 r. - [...].11.2001 r.). W dalszej kolejności, Sąd wskazał, że badania przeprowadzone na stanowisku pracy uczestniczki postępowania na obecność czynników chemicznych (4.4`- metylenobis) wykazały ich obecność. Dla stwierdzenia choroby zawodowej nie jest natomiast wymagane przekroczenie dozwolonych stężeń czynników drażniących, lecz stwierdzenie istnienia narażenia na działanie czynników szkodliwych. Sąd nie uznał jednocześnie za zasługującą na uwzględnienie argumentacji skargi odnoszącej się do konieczności przeprowadzenia badań na wysokość stężeń wskazanych substancji szkodliwych również w innych okresach zatrudnienia uczestniczki postępowania. Wskazał, że w tym względzie sięgnąć należy do pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, z którego wynika, że uczestniczka postępowania nieprzerwanie pracowała w kontakcie z substancjami zawierającymi dany czynnik. Na zakończenie Sąd wyjaśnił, że wyniki badań przeprowadzonych w dniach [...] stycznia 2014 r. i [...] lutego 2014 r. oraz karty szkolenia wstępnego w dziedzinie BHP stanowią cześć materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd I instancji oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę kasacyjną złożyła skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Zaskarżając przedmiotowy wyrok w całości, pełnomocnik skarżącej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1/ art. 141 § 4 w zw. z art. 151 w zw. z 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez brak uchylenia decyzji PWIS, pomimo że organ ten nie dostrzegł, że PPIS nie przeprowadził postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący, a w szczególności nie zbadał, czy u wszystkich pracodawców, u których zatrudniona była uczestniczka postępowania występowały warunki, które mogą być uznane za warunki narażenia zawodowego i nie sporządził dla tych zakładów karty oceny narażenia zawodowego co uniemożliwia dokonanie oceny, czy stwierdzone schorzenie wywołane było przez czynniki o działaniu uczulającym (alergeny), a w konsekwencji, czy schorzenie to może zostać uznane za chorobę zawodową w rozumieniu art. 2351 k.p., 2/ art. 141 § 4 w zw. z art. 151 w zw. z 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7 i 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego co doprowadziło Sąd I instancji do stwierdzenia, że materiał ten pozwala na ustalenie, że uczestniczka postępowania nieprzerwanie pracowała w kontakcie z czynnikami o działaniu uczulającym, pomimo że zgromadzone dowody pozwalają na ustalenie, że miała kontakt z tymi czynnikami zaledwie przez 2 dni w ciągu całego jej zatrudnienia w zakładzie skarżącej, a zatem jej schorzenie nie mogło zostać nimi wywołane, co skutkuje brakiem podstaw do zakwalifikowania tego schorzenia jako choroby zawodowej w rozumieniu art. 2351 k.p. W oparciu o przytoczoną podstawę kasacyjną, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, pełnomocnik skarżącej, powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1117/13, stwierdził, że wprawdzie organy administracyjne nie rozstrzygają, w którym zakładzie pracy doszło do powstania u pracownika choroby zawodowej oraz w jakim stopniu praca w poszczególnych zakładach przyczyniła się do jego zachorowania, ale nie zwalnia to ich od zbadania, czy w zakładach tych nie występowały czynniki, które mogły doprowadzić do powstania choroby zawodowej. Konieczność taka wynika z § 6 ust. 4 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. Dopiero wyczerpujące ustalenie warunków zatrudnienia pracownika pozwala stwierdzić, czy jego schorzenie zostało wywołane czynnikami występującymi w miejscu pracy, czy też ma ono charakter pozazawodowy. Mając na uwadze powyższe pełnomocnik skarżącej stwierdził, że w niniejszej sprawie organy administracyjne nie przeprowadziły wskazanych ustaleń, zaś Sąd I instancji nie dostrzegł tych uchybień, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku. W dalszej kolejności, pełnomocnik skarżącej stwierdził, że Sąd I instancji nie dostrzegł ponadto błędnego ustalenia organów administracyjnych, że w zakładzie skarżącej uczestniczka postępowania pracowała w warunkach narażenia zawodowego. Wskazał, że pogląd ten jest skutkiem nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący, jak również naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Zauważył, że badanie na obecność substancji mogących wywołać stwierdzoną chorobę zawodową wykazały, że ich stężenie nigdy nie przekroczyło maksymalnych dopuszczalnych wartości, co więcej nie przekroczyło nawet połowy NDS, a w niektórych przypadkach wskazano, że ich ilość można uznać za "pomijalną". Badania te przeprowadzone zostały dwukrotnie – [...] lutego 2013 r. i [...] stycznia 2014 r. Organy administracyjne nie przeprowadziły natomiast żadnych dowodów, które pozwalałyby na ustalenie, czy wskazane wartości alergenów utrzymywały się w ciągu całego okresu zatrudnienia. Nie można uznać tym samym, że uczestniczka postępowania pracowała w warunkach narażenia zawodowego, skoro na podstawie dowodów zgromadzonych w sprawie można stwierdzić jedynie, że miała kontakt z alergenami przez 2 dni w ciągu ponad 10 lat pracy w zakładzie skarżącej. Zasadny jest zatem wniosek, że stwierdzone schorzenie nie może mieć podłoża zawodowego, a karty oceny narażenia zawodowego nie zawierają wiarygodnych danych. Nieprawidłowa ocena narażenia zawodowego skutkuje zaś w konsekwencji błędnym orzeczeniem lekarskim, a co za tym idzie także błędną decyzją – najpierw stwierdzającą chorobę zawodową, a następnie uchylającą tą decyzję i przekazującą sprawę do ponownego rozpoznania, zamiast orzeczenia o braku podstaw do jej stwierdzenia. Błędy te powielił Sąd I instancji, stwierdzając, że uczestniczka postępowania nieprzerwanie pracowała w kontakcie z substancjami zawierającymi czynnik szkodliwy, bez wskazania jednak dowodów, na podstawie których oparł to twierdzenie. W ocenie pełnomocnika skarżącej, jedynym wiarygodnym dowodem świadczącym o obecności alergenów w zakładzie pracy skarżącej są załączone do skargi karty pomiarów czynników chemicznych, które jednak Sąd pominął. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskiem. W świetle art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W warunkach niniejszej sprawy skarga kasacyjna oparta została na drugiej podstawie ustawowej. Zarzuty podniesienie w ramach tej podstawy sprowadzają się do zakwestionowania prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji kontroli legalności działalności organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie dotyczącym ustalenia warunków narażenia zawodowego uczestniczki postępowania. W ocenie skarżącej, postępowanie dowodowe w tym zakresie nie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący, a zgromadzony materiał dowodowy oceniony został dowolnie, czym organy naruszyły art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Po pierwsze, nie zbadano bowiem, czy u wszystkich pracodawców, u których zatrudniona była uczestniczka postępowania występowały warunki, które mogą być uznane za warunki narażenia zawodowego i nie sporządzono dla tych zakładów karty oceny narażenia zawodowego. Po drugie zaś, bezpodstawnie ustalono, że uczestniczka postępowania nieprzerwanie pracowała w kontakcie z czynnikami o działaniu uczulającym, pomimo że zgromadzone dowody pozwalają na ustalenie, że miała kontakt z tymi czynnikami zaledwie przez 2 dni w ciągu całego jej zatrudnienia w zakładzie skarżącej. Odnosząc się do pierwszego zarzutu sformułowanego w ramach podstawy kasacyjnej stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy, zgodnie z ustalonym przed PPIS i niekwestionowanym przez skarżącą przebiegiem zatrudnienia uczestniczki postępowania rozpoczęła ona pracę zawodową w [...] S.A. w G.W., gdzie pracowała od dnia [...] września 1982 r. do dnia [...] listopada 2001 r. Po zakończeniu pracy u wskazanego pracodawcy była osobą bezrobotną. W dniu [...] października 2003 r. została zatrudniona w zakładzie [...] Sp. z o.o. Do dnia [...] lipca 2012 r. pracowała w hali produkcyjnej przy ul. [...], a od dnia [...] sierpnia 2012 r. - w nowej hali przy ul. [...]. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, wyrażonemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy tak jak w każdej sprawie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej są zobowiązane do zbadania warunków wykonywania pracy przez osobę, u której podejrzewa się chorobę zawodową, przez cały okres jej zatrudnienia pod kątem ustalenia, w których zakładach pracy występował tzw. czynnik narażenia zawodowego - czy to związany ze sposobem wykonywania pracy, czy też określony czynnik szkodliwy dla zdrowia występującego w środowisku pracy. Istotą sprawy w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej jest bowiem potwierdzenie, że określone schorzenie kwalifikowane jako choroba zawodowa ma swoje źródło w środowisku pracy. W tym celu niezbędne jest zatem objęcie postępowaniem pełnego okresu zatrudnienia. Wywiad zawodowy w zakresie przebiegu zatrudnienia oraz czynników narażenia zawodowego na poszczególnych stanowiskach pracy osoby, u której podejrzewa się chorobę zawodową, jest niezbędnym elementem oceny narażenia zawodowego [zob. wzór karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, stanowiący załącznik nr 4 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 1 sierpnia 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania chorób zawodowych i skutków tych chorób (Dz. U. z 2013 r., poz. 1379)], którą sporządza się przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 2981 k. p. przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a także, jeżeli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy z uwzględnieniem oceny ryzyka zawodowego, zaś informacje zgromadzone w tym przedmiocie mają istotne znaczenie przy orzekaniu w przedmiocie rozpoznania choroby zawodowej, a następnie podejmowaniu decyzji w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej (zob. § 6 ust. 1 i § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r.). Jednak w warunkach niniejszej sprawy, wbrew stanowisku skarżącej, w toku postępowania w I instancji PPIS ustalił warunki pracy uczestniczki postępowania w [...] S.A. w G.W. Ustalił mianowicie, że w przedmiotowym zakładzie pracy zajmowała się ona tkaniem syntetycznych tkanin na krosnach pneumatycznych i hydraulicznych, które emitowały hałas o natężeniu powyżej normy higienicznej. Technologia tkania nie wymagała stosowania środków chemicznych. Uczestniczka postępowania pracowała w ochronnikach słuchu, bez kontaktu i narażenia na środki chemiczne. Powyższe stwierdzenia PPIS sformułował w oparciu o informacje uzyskane w toku przesłuchania uczestniczki postępowania przeprowadzonego w dniu [...] marca 2014 r. (k. 15 akt administracyjnych) oraz fakty znane organowi z urzędu w związku z wieloletnim nadzorem sanitarnym w tym zakładzie pracy prowadzonym podczas jego funkcjonowania (k. 149 akt administracyjnych). Sporządzona w warunkach niniejszej sprawy przez PPIS karta oceny narażenia zawodowego (k. 112 akt administracyjnych) objęła zarówno okres zatrudnienia uczestniczki postępowania w [...] S.A., jak i dane o narażeniu zawodowym. Z uwagi na to, że uczestniczka postępowania w przedmiotowym zakładzie nie wykonywała pracy w narażeniu na czynniki chemiczne, które wskazane zostały jako przyczyna choroby zawodowej nie było potrzeby sporządzania oceny narażenia zawodowego dla tego zakładu na odrębnej karcie, na co słusznie zwrócił uwagę PPIS w odpowiedzi na odwołanie. W świetle powyższego stwierdzić należy, że pomimo że uzasadnienie wyroku w omówionym zakresie nie było w całości prawidłowe, podniesiony w tym przedmiocie zarzut skarżącej nie może być uwzględniony. Odnosząc się do drugiego zarzutu sformułowanego w ramach podstawy kasacyjnej, a kwestionującego prawidłowość ustalenia faktu ekspozycji uczestniczki postępowania na czynnik szkodliwy dla zdrowia występujący w jej środowisku pracy - w zakładzie skarżącej - w postaci czynnika chemicznego: 4,4`-metylenobis (fenyloizocyjanian), będącego składnikiem kleju [...], stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, którego skarżąca skutecznie nie zakwestionowała, nie może budzić wątpliwości to, że uczestniczka postępowania wykonywała pracę w zakładzie skarżącej w warunkach narażenia zawodowego. Z przeprowadzonych w dniach [...] lutego 2013 r. i [...] stycznia 2014 r. pomiarów stężenia wskazanego czynnika chemicznego bezsprzecznie wynika, że występuje on w środowisku pracy uczestniczki postępowania. Zauważyć jednocześnie należy, że szczegółowe wyniki tych pomiarów, załączone do protokołu oględzin stanowiska pracy uczestniczki postępowania (k. 41 akt administracyjnych), zostały ujawnione w karcie oceny narażenia zawodowego (k. 110 akt administracyjnych) i są zgodne z wynikami pomiarów przedstawionymi przez skarżącą łącznie z odwołaniem (k. 134-137 akt administracyjnych) i ponownie na etapie postępowania sądowego (k. 11-14 akt sądowych). Przedłożone przez skarżącą dokumenty w żaden sposób nie podważają prawidłowości poczynionych przez PPIS w tym zakresie okoliczności faktycznych. Fakt, że stężenie objętego pomiarami czynnika szkodliwego dla zdrowia nie przekracza najwyższych dopuszczalnych stężeń (NDS) nie ma w omawianym zakresie istotnego znaczenia. Jak bowiem słusznie wskazał Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, dla stwierdzenia narażenia zawodowego nie jest wymagane przekroczenie najwyższych dopuszczalnych stężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, lecz stwierdzenie istnienia tych czynników w środowisku pracy. Niezależnie od wielkości tych stężeń, w konkretnym przypadku o powstaniu choroby zawodowej decydować może osobnicza wrażliwość na działanie tego narażenia, o czym ostatecznie rozstrzyga lekarz orzecznik. Wskazać jednocześnie należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych został wyrażony pogląd, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą (zob. wyroki NSA z dnia 9 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1039/06, oraz z dnia 7 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 388/06, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest to domniemanie zwykłe wzruszalne, które nie wyłącza wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z zatrudnieniem. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że z charakterystyki pracy wykonywanej przez uczestniczkę postępowania (karta oceny narażenia zawodowego - k. 111), wynika, że klej [...], którego składnikiem jest szkodliwy dla zdrowia czynnik chemiczny, stosowany był w zakładzie skarżącej - w hali przy ul. [...] przy projekcie [...]. Okoliczność ta nie jest kwestionowana przez skarżącą, co pozwala domniemywać, że przez cały czas pracy przy tym projekcie uczestniczka postępowania była eksponowana na ten czynnik szkodliwy dla zdrowia. Skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że występowanie tego czynnika, potwierdzone wskazanymi wyżej pomiarami stężenia, było jednostkowe mimo stałej technologii i powtarzalnego charakteru czynności w ramach wykonywanego projektu. W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzenie Sądu I instancji o ciągłym kontakcie uczestniczki postępowania z czynnikiem szkodliwym dla zdrowia uznać należy zatem za uzasadnione. Jak bowiem wynika z kart oceny narażenia zawodowego (k. 19, k. 110-111 akt administracyjnych) skarżąca pracowała we wskazanej wyżej hali od dnia [...] sierpnia 2012 r. - początkowo przy projekcie [...] i [...] (co potwierdzić miały dodatkowo zeznania świadków wskazanych w odwołaniu), a następnie od stycznia 2013 r. - już w sposób ciągły także przy projekcie [...]. Z protokołu przesłuchania uczestniczki postępowania (k. 12, k. 15 akt administracyjnych) wynika ponadto, że jesienią 2012 r. zaczęła uczyć się nowego projektu [...] przy zastosowaniu kleju [...], czego potwierdzeniem jest załączona przez skarżącą do odwołania i skargi kopia karty szkolenia wstępnego (k. 132 akt administracyjnych i k. 16 akt sądowych). Dodać należy, w nawiązaniu do podniesionego już w odwołaniu zarzutu odnoszącego się do pojawienia się u uczestniczki postępowania objawów w postaci pieczenia w gardle, bólu głowy i mdłości w krótkim czasie po przeniesieniu do nowej hali, że kwestie te - wbrew stanowisku skarżącej - objęte zostały badaniem PPIS, który dokonując oceny narażenia zawodowego ustalił, że charakterystyczny specyficzny drażniąco-dławiący zapach, który uczestniczka postępowania wyczuwała w okresie jesienno-zimowym 2012 r., mógł być emitowany z obszaru stanowisk pras do formatowania mat [...] (k. 111). Jesienią 2012 r. uczestniczka postępowania przeszła też szkolenie w zakresie nowego projektu [...] co mogło być również źródłem odczuwalnego przez nią już wówczas pogorszenia komfortu pracy, a nasiliły się w 2013 r. po rozpoczęciu przez nią pracy przy projekcie [...]. Okoliczności te znajdują odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym i potwierdzają, że w środowisku pracy uczestniczka postępowania miała kontakt z czynnikiem szkodliwym dla zdrowia. Kwestią dalszą jest ustalenie w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy powstaniem u uczestniczki postępowania stwierdzonej choroby, a warunkami, w jakich świadczyła pracę. Podkreślić jednak należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż z punktu widzenia art. 2351 k.p. nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku pomiędzy warunkami pracy, a stwierdzoną dolegliwością. Ustawodawca w omawianym przepisie posłużył się bowiem określeniem "z wysokim prawdopodobieństwem", co oznacza, że w konkretnym przypadku stwierdzenie przez organ wystąpienia czynnika szkodliwego w miejscu pracy, skutkującego powstaniem choroby zawodowej, niekoniecznie oznacza, że okoliczność ta musi być potwierdzona bezspornym dowodem. Stwierdzenie z "wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia jednocześnie organ z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby. Ustalenie istnienia tego związku jest równoznaczne z brakiem możliwości wykluczenia dominującego wpływu czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy na powstanie choroby, wymienionej w wykazie chorób zawodowych (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2502/11, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. II OSK 748/12, z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 708/14, z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 1943/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W warunkach niniejszej sprawy, skarżąca nie przedstawiła dowodu, który świadczyłby o tym, że powstanie choroby u uczestniczki postępowania, pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z zatrudnieniem. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy PPIS ustalił warunki narażenia zawodowego uczestniczki postępowania, a zgromadzony w tym zakresie materiał dowodowy, w tym przedłożony przez skarżącą, jest co wykazano wyżej spójny. W opisanym stanie faktycznym, w toku ponownego rozpoznawania sprawy, PPIS - zgodnie z zaleceniami PWIS oraz uwzględniając powyższe uwagi - powinien zatem wyjaśnić skarżącej zgłaszane zastrzeżenia odnośnie przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego oraz rozważyć, czy w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wskazanych w odwołaniu świadków, oceniając w szczególności, czy przeprowadzenie tego dowodu może wnieść nowe informacje istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Niezależnie od powyższego, PPIS powinien również - zgodnie z zaleceniami PWIS i wskazaniami Sądu I instancji - przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe w zakresie dotyczącym rozpoznania choroby zawodowej przez lekarza orzecznika. Kwestie odnoszące się do poprawności sporządzenia orzeczenia lekarskiego i jego oceny przez PPIS, z uwagi na związanie granicami skargi kasacyjnej, nie były przedmiotem badania przez Naczelny Sąd Administracyjny. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że wbrew zarzutom podniesionym w skardze kasacyjnej Sąd I instancji, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, spełniającego jednak wymogi art. 141 § 4 p.p.s.a., prawidłowo uznał, że w warunkach niniejszej sprawy nie doszło do naruszenia wskazanych w podstawie kasacyjnej przepisów k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadniającym jednocześnie uchylenie objętej kontrolą legalności decyzji kasacyjnej PWIS. W warunkach niniejszej sprawy skarga kasacyjna nie może być zatem uwzględniona, bowiem w zakresie objętym kontrolą zaskarżony wyrok mimo częściowo niewłaściwego uzasadnienia odpowiada prawu. W tych okolicznościach, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.