I SA/Bd 718/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Liwacz Sędziowie: sędzia WSA Jarosław Szulc sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Stanisława Majkut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 lutego 2019 r. sprawy ze skargi R. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. oddala skargę Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. prowadzi wobec majątku skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w dniu [...] października 2016r. nr [...]. Tytuł ten obejmuje należności pieniężne dotyczące nienależnie pobranej płatności, wynikającej z orzeczenia z dnia [...] maja 2016r. nr [...] w kwocie należności głównej [...] zł. W ślad za dokonanym zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego pismem z dnia 28 lipca 2017r. skarżąca złożyła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, o których stanowi art. 33 pkt 1, 2 i 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. z 2017r., poz. 1201 ze zm.) – dalej "u.p.e.a.", w związku z art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa 9Dz.U. z 2018r. poz. 800) – dalej jako: "O.p.". Jednocześnie wniosła o "umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie dokonanego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, względnie o zawieszenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie dokonanego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia niniejszego zarzutu". W uzasadnieniu wskazał, że jej zobowiązanie zostało przez wierzyciela wyliczone z pominięciem faktu prowadzenia postępowania w tej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy pod sygn. akt II SA/Bd 988/16, Organ egzekucyjny pismem z dnia [...] sierpnia 2017r. zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie. W odpowiedzi Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2017r. uznał zgłoszone zarzuty nieistnienia, wygaśnięcia i braku wymagalności obowiązku oraz odroczenia terminu wykonania obowiązku, braku wymagalności obowiązku z powodu rozłożenia na raty spłaty należności za niedopuszczalne. W zakresie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stwierdził, że nie odnosi się do tego, ponieważ decyzja ta była podjęta przez organ egzekucyjny, a nie przez wierzyciela. Rozpoznając złożone zażalenie organ odwoławczy - Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa postanowieniem z dnia [...] października 2017r. utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] sierpnia 2017r. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2017r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. odnosząc się do wniesionych zarzutów i przyjmując stanowisko wierzyciela stwierdził niedopuszczalności zarzutów nieistnienia obowiązku, wygaśnięcia obowiązku i braku wymagalności obowiązku oraz uznał za nieuzasadniony zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W złożonym zażaleniu strona wniosła o zmianę postanowienia poprzez stwierdzenie, ze zarzuty są dopuszczalne i uzasadnione a następnie o uchylenie dokonanego zajęcia względnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia a także o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, zarzucając naruszenie art. 33 pkt 1, 2 i 8 u.p.e.a. w związku z art. 70 § 4 O.p. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie. Wskazał, że organ egzekucyjny kierując się obowiązkiem sprawnej i skutecznej windykacji zastosował w pierwszej kolejności egzekucję z rachunku bankowego. Organ zauważył, że egzekucja z rachunku bankowego jest środkiem mniej uciążliwym, niż egzekucja z ruchomości czy nieruchomości. Ponadto jak zaznaczył, strona nie wskazała innego mniej uciążliwego środka, który mógłby być zastosowany i prowadzić bezpośrednio do wykonania obowiązku. Zatem, zdaniem organu, działanie organu egzekucyjnego miało charakter przymusowej realizacji niezapłaconej dobrowolnie należności ustalonej ostateczną decyzją organu administracji publicznej i z samej istoty egzekucji było uciążliwe, jednak nie naruszało przepisów prawa. W zakresie żądania wstrzymania postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia niniejszego zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wyjaśnił, że złożenie zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej, spowodowało zgodnie z art. 35 § 1 u.p.e.a. zawieszenie tego postępowania do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Ponadto organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2017r. wstrzymał realizację zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, jedynego zastosowanego w toku egzekucji środka egzekucyjnego. W złożonej do tut. Sądu skardze strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego wnosząc o: zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, że zarzuty zgłoszone pismem z dnia [...] lipca 2017r. są dopuszczalne i uzasadnione i następnie o uchylenie dokonanego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego względnie o uchylenie powyższego postanowienia w całości i przekazanie przedmiotowej skargi do ponownego rozpatrzenia do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W uzasadnieniu skargi skarżąca odniosła się do decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. z dnia [...] maja 2016r. stanowiącej podstawę egzekwowanego obowiązku, czyli kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, stwierdzając, że narusza ona przepisy prawa. Ponadto sformułowała identyczne okoliczności jak w zarzutach z [...] lipca 2017r. w sprawie egzekucji administracyjnej i zażaleniu z [...] listopada 2017r. Podniosła również kwestie dotyczące innych spraw, a mianowicie zajęcia rachunku bankowego oraz zawiadomienia o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. dalej "p.p.s.a.") – podlegało postanowienie organu odwoławczego utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego stwierdzające niedopuszczalność zarzutów nieistnienia obowiązku, wygaśnięcia obowiązku i braku wymagalności obowiązku oraz uznające za nieuzasadniony zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Skarżąca zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego m.in. na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.e.a. podnosząc, że dotyczą one obowiązku: nieistniejącego, wygaśniętego a także braku wymagalności tego obowiązku. Podała, że zobowiązanie zostało wyliczone przez wierzyciela z pominięciem faktu prowadzenia postępowania w tej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (sygn. akt II SA/Bd 988/16). Z tych też względów zdanie strony zachodzi przesłanka z art. 33 § 1 pkt 8 tj. zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wydane przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcie poprzedziło wydanie przez wierzyciela (Dyrektora Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w T.) postanowienia z dnia [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela co do zgłoszonych zarzutów, w którym uznał zgłoszone zarzuty za niedopuszczalne. Postanowienie to, w wyniku złożonego zażalenia, zostało utrzymane w mocy przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (postanowienie z dnia [...] października 2017r.). Powyższe stanowisko wierzyciela w zakresie odnoszącym się do zarzutów opartych na art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.e.a. - stosownie do treści art. 34 § 1 u.p.e.a. - wiązało organy egzekucyjne przy rozpoznaniu zarzutów skarżącego. Zgodnie bowiem z tym przepisem, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Należy podkreślić, że w dacie wydawania przez organ wyższego stopnia wskazanego wyżej postanowienia (z [...] października 2017r.), skarżącej nie przysługiwała możliwość jego zaskarżenia do sądu administracyjnego. Stosownie bowiem do treści art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym nowelą z kwietnia 2015r., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Niemniej jednak ochrona praw zobowiązanego zapewniona jest przez możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięć wydanych w sprawie głównej, tj. postanowienia organu egzekucyjnego w przedmiocie zgłoszonych zarzutów (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi.Komentarz.CH BECK, W-wa 2015, s. 61). W konsekwencji dochodzi do sytuacji, w której organ egzekucyjny jest związany stanowiskiem wierzyciela, natomiast sąd administracyjny nie jest nim związany i postanowienie to kontroluje. Zatem zawężenie właściwości rzeczowej sądów administracyjnych poprzez wykluczenie możliwości sądowej kontroli m.in. postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu, nie pozbawia strony możliwości skutecznej obrony jej praw, lecz możliwość uzyskania tej obrony przenosi na późniejszy etap postępowania. Incydentalny charakter postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela zadecydował o uznaniu zasadności kontroli tego rodzaju aktu w drodze zaskarżenia do sądu administracyjnego postanowień organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów. W obowiązującym stanie prawnym strona nie traci zatem definitywnie uprawnienia do sądowej kontroli postanowienia w sprawie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za bezpodstawne, lecz uprawnienie to może realizować poprzez wniesienie skargi na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów, jako rozstrzygnięcia wydanego w sprawie głównej. Stanowisko takie jest prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w postanowieniach: z 25 kwietnia 2016 r., II FSK 953/16; z 22 grudnia 2016 r., II FSK 3287/16; z 4 stycznia 2017 r., II FSK 2378/16; z 31 stycznia 2017 r., II FSK 3246/16 (dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podsumowując w razie wniesienia skargi na postanowienie organu egzekucyjnego, sąd administracyjny poddaje kontroli zarówno stanowisko wierzyciela jak i odwołujące się do tego stanowiska postanowienie organu egzekucyjnego. W niniejszej sprawie Sąd stwierdza, że nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organów administracyjnych obu instancji wyrażonych w zaskarżonych postanowieniach jak i poprzedzających je postanowieniach wierzyciela i Prezesa ARiMR w zakresie wystąpienia przesłanek z art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 2 i pkt 8 u.p.e.a. Podstawą zarzutu do prowadzonego postępowania egzekucyjnego może być m.in. wykonanie lub umorzenie całości albo części obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ egzekucyjny podnosi, że na dzień wydania postanowienia zadłużenie wobec wierzyciela nie zostało uregulowane. Egzekwowana należność ustalona została decyzją nr [...] od której skarżąca złożyła odwołanie. Nie mniej organ odwoławczy (Dyrektor Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w T. postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r.) stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Z kolei skargę na postanowienie organu odwoławczego WSA w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 988/16 oddalił. Zatem decyzja ta - co wymaga dobitnego podkreślenia - ma walor rozstrzygnięcia ostatecznego i prawomocnego, nadal pozostając w obrocie prawym. Ponadto zasadnie organ egzekucyjny wyjaśnił, że Strona nie złożyła wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie należności i tym samym taka ulga nie została zastosowana, a co za tym idzie zarzut odroczenia terminu wykonania obowiązku, braku wymagalności obowiązku z powodu rozłożenia na raty spłaty należności jest niezasadny. Z okoliczności sprawy przytoczonych przez wierzyciela wynika również, że należność podlegająca egzekucji nie przedawniła się, zatem istnieje, a termin przedawnienia ustalono na dzień [...] grudnia 2021 r., o ile bieg terminu nie zostanie zawieszony lub przerwany. Odnośnie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego organ egzekucyjny słusznie wskazał, że podstawowym obowiązkiem zobowiązanego jest terminowe regulowanie ciążących na nim należności, z kolei obowiązkiem wierzyciela, w sytuacji uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, jest podejmowanie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, a organu egzekucyjnego sprawna i skuteczna windykacja tych należności. W art. 1a pkt 12 lit. a ustawy wskazany jest katalog środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych, umożliwiający prowadzenie egzekucji z dowolnego składnika majątku. Organ egzekucyjny kierując się obowiązkiem sprawnej i skutecznej windykacji zastosował w pierwszej kolejności egzekucję z rachunku bankowego. W zarzutach z dnia [...] lipca 2017 r. Strona wskazywała, że w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym możliwe jest zastosowanie także innych środków egzekucyjnych, takich jak m.in. egzekucja z ruchomości. Sąd zgadza się jednak z organem egzekucyjnym, że egzekucja z rachunku bankowego jest środkiem mniej uciążliwym, niż egzekucja z ruchomości czy nieruchomości. Ponadto przede wszystkim należy podzielić stanowisko organu egzekucyjnego, który wyjaśnił, że aby rozstrzygać sprawę zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego należy wskazać inny mniej uciążliwy środek. Takiego środka, który jednocześnie mógłby być zastosowany i prowadzić bezpośrednio do wykonania obowiązku, skarżąca nie wskazała. W tej sytuacji nie można zgodzić się z zarzutem, iż zajęcie rachunku bankowego stanowiło zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w rozumieniu art. 33 pkt 8 u.p.e.a. Można jedynie stwierdzić, że działanie organu egzekucyjnego miało charakter przymusowej realizacji niezapłaconej dobrowolnie należności ustalonej ostateczną decyzją organu administracji publicznej i z samej istoty egzekucji było uciążliwe, jednak nie naruszało przepisów prawa. Z tych też powodów, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie w okolicznościach sprawy nie narusza prawa, dlatego też Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.