II FSK 1556/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia WSA del. Paweł Dąbek, Protokolant Paulina Gromulska, po rozpoznaniu w dniu 23 października 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "A." sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 87/19 w sprawie ze skargi "A." sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 13 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 87/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Spółka lub Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Spółka. Zarzuciła w niej: I) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: P.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599, dalej: u.p.e.a.).w zw. z art. 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 dalej: K.p.a.) poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że fakt dokonania częściowej wpłaty - po uzgodnieniu z organem oraz prowadzenia postępowania w sprawie rozłożenia pozostałej kwoty zobowiązania na raty - po uzgodnieniu z organem, nie może być zakwalifikowany jako nieuchylanie się od wykonania obowiązku, a tym samym nie stanowił przeszkody formalnej do prowadzenia egzekucji, w konsekwencji czego nie uzasadniał zarzutu niedopuszczalności egzekucji, podczas gdy dokonanie przez spółkę, jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, częściowej wpłaty w wysokości 3.000.000,00 zł oraz prowadzenie postępowania w sprawie rozłożenia pozostałej kwoty zobowiązania na raty powinno być uznane za nieuchylanie się od wykonania obowiązku, gdyż Spółka jednoznacznie wyraziła wolę dobrowolnej realizacji zobowiązania, wszelkie działania podejmowała w uzgodnieniu i porozumieniu z organem oraz nie uchylała się od wykonania obowiązku, podejmowała w tym celu konkretne działania, co w konsekwencji powodowało, że nie został spełniony podstawowy warunek do wszczęcia przedmiotowej egzekucji; II) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodziła niedopuszczalność egzekucji uzasadniająca umorzenie postępowania egzekucyjnego, podczas gdy nieuchylanie się przez Spółkę od wykonania obowiązku, wobec dobrowolnego spełnienia zobowiązania w części po uzgodnieniu z organem i dobrowolnego spełnienia go w pozostałej części w przyszłości (w ratach) - po uzgodnieniu z organem, nie uzasadniało wszczęcia postępowania egzekucyjnego i czyniło je niedopuszczalnym; 2) art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § , art. 134 § 1i art. 151 P.p.s.a. poprzez: - sporządzenie wadliwego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, skupiającego się niemalże wyłącznie na prezentacji argumentacji przedstawionej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 listopada 2018 r., sygn. akt II FSK 1352/18, w sposób jednocześnie uniemożliwiający kontrolę stanowiska Sądu wobec zbyt ogólnikowego odniesienia się do pozostałych dwóch zarzutów zawartych w pkt 3 oraz 6 petitum skargi z dnia 18 maja 2017 r. i wyrażonego w uzasadnieniu skargi stanowiska dotyczącego wskazanych w ww. pkt naruszeń, bez oparcia tej oceny na konkretnych argumentach, wyjaśniających spółce przyjętą przez Sąd bezzasadność tych zarzutów skargi; - sporządzenie wadliwego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, pomijającego odniesienie się do zarzutu nr 5 petitum skargi, tj. naruszenia art. 6 w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w zw. z art. 8 i 9, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a. w zw. 18 u.p.e.a. co utrudnia, a wręcz uniemożliwia instancyjną kontrolę zaskarżonego orzeczenia; 3) naruszenie art. 106 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 8 i 9 K.p.a. poprzez pominięcie przez Sąd wniosków dowodowych Spółki zawartych w piśmie jej pełnomocnika z dnia 4 lutego 2019 r., które jednoznacznie wskazywały na okoliczności, że decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 6 lipca 2016 r., na podstawie której wszczęto postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie, została prawomocnie wyeliminowana z obrotu prawnego, oraz że sam organ egzekucyjny przyznał, iż przedmiotowa egzekucja względem Spółki została wszczęta i przeprowadzona niezgodnie z prawem. Spółka wniosła, na podstawie art. 188 § 1 P.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, a także o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r. oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia 24 marca 2017 r., ewentualnie, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W piśmie procesowym z dnia 4 października 2019 r., stanowiącym uzupełnienie skargi kasacyjnej, Spółka wskazała, że w dniu 23 kwietnia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał wyrok (sygn. III SA/Wa 485/19) w przedmiocie zarzutów Spółki w postępowaniu egzekucyjnym, którego odmowa umorzenia jest przedmiotem niniejszej sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dla wyniku niniejszej sprawy kluczowe znaczenie ma okoliczność, iż Spółka we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., spośród trzech określonych tym przepisem przesłanek umorzenia postępowania wskazała wyłącznie na jedną przesłankę. W przywołanym przepisie zostały wskazane następujące przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego: 1) niedopuszczalność egzekucji, 2) zastosowanie niedopuszczalnego środka egzekucyjnego, 3) nie doręczenie zobowiązanemu upomnienia, mimo że obowiązek taki ciążył na wierzycielu. Spółka wnioskowała o umorzenie postępowania egzekucyjnego, twierdząc, że wystąpiła trzecia przesłanka, tj. nie doręczono jej upomnienia, mimo że obowiązek taki ciążył na wierzycielu. Organ egzekucyjny rozpoznał wniosek Spółki w granicach nim zakreślonych. W zażaleniu Spółka nie rozszerzyła przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, zatem i organ odwoławczy rozpoznał sprawę w granicach zakreślonych we wniosku. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 sierpnia 2017 r., III SA/Wa 2027/17 poddał kontroli stanowisko organów w zakresie zakreślonym wnioskiem Spółki o umorzenie postępowania egzekucyjnego i Spółka nie kontestowała takiego zakresu kontroli, o czym świadczy nie wniesienie przez nią skargi kasacyjnej od tego wyroku. Jak wiadomo ww. wyrok został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 listopada 2018 r., II FSK 1352/18, ale na skutek uwzględnienia skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie. Sąd kasacyjny wypowiedział się odnośnie do przesłanki umorzenia postepowania egzekucyjnego wskazanej we wniosku Spółki (nie doręczenie upomnienia). W skardze kasacyjnej od obecnie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, Skarżąca w ogóle nie nawiązuje do wskazanej przez nią we wniosku przesłanki umorzenia postepowania egzekucyjnego, lecz twierdzi, iż wystąpiła przesłanka niedopuszczalności egzekucji (powyżej oznaczona jako pierwsza przesłanka) i kluczowym czyni zarzut naruszenia art. 6 § 1 u.p.e.a. Wskazuje zatem na wystąpienie przesłanki, która nie była przedmiotem postępowania prowadzonego przez organy, ani nie była objęta wydanymi przez nie rozstrzygnięciami, a Sądowi pierwszej instancji zarzuca nienależyte, zbyt zdawkowe odniesienie się do zarzutu naruszenia art. 6 § 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Tymczasem zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, a to oznacza, że sąd nie może swoimi ocenami prawnymi "wkraczać" w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania przed organem administracji i wydawanych w nim aktów. Pamiętać przy tym należy, że sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.). Podstawowym zadaniem sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej (rządowej i samorządowej). "Sprawowanie kontroli" oznacza pewnego rodzaju wtórność działań sądu wobec działań organów administracji. Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania (korygowania) działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, nie zastępuje go w czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej. W niniejszej sprawie przedmiot rozpoznania przez organ egzekucyjny wyznaczył wniosek Spółki o umorzenie postępowania egzekucyjnego i w jego granicach rozstrzygnął organ pierwszej instancji, a następnie organ drugiej instancji. Granice kontroli sądu administracyjnego zakreśla rozstrzygnięcie wydane na skutek wniosku Skarżącej, a ten jak wykazano obejmował wyłącznie jedną przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego, której wystąpienie zostało poddane już ocenie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Badanie przez Sąd pierwszej instancji, czy wystąpiła nie wskazana we wniosku Skarżącej przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazana dopiero w skardze i zajęcie w tym zakresie przesądzającego stanowiska, oznaczałoby wydanie w tym przedmiocie rozstrzygnięcia przez ten Sąd. Inaczej mówiąc, Sąd pierwszej instancji zastąpiłby organy w wydaniu końcowego rozstrzygnięcia, czyli wykroczyłby poza przyznane mu kompetencje. Dlatego zarzuty skargi kasacyjnej bazujące na wystąpieniu przesłanki nie podniesionej na etapie postępowania przed organami i przez to przez nie niebadanej, nie zasługują na uwzględnienie. Stwierdzić jedynie można, iż błędem Sądu pierwszej instancji było zamieszczenie w zaskarżonym wyroku jakiejkolwiek merytorycznej wypowiedzi odnośnie do zarzutu naruszenia art. 6 § 1 u.p.e.a. Sąd powinien poprzestać na wyjaśnieniu, iż kwestia podnoszona w ramach tego zarzutu wykracza poza granice przedmiotowej sprawy. Jednak na tę okoliczność Skarżąca nie podniosła żadnego zarzutu, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.) nie może poświęcić jej dalszego wywodu. Zauważyć można, iż kwestia naruszenia art. 6 § 1 u.p.e.a. została zbadana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 23 kwietnia 2019 r., III SA/Wa 485/19 wydanym w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, od którego została wniesiona skarga kasacyjna. Nadal pozostaje zatem otwarta droga prawna do skontrolowania przez Naczelny Sąd Administracyjny kwestii podnoszonej w rozpoznanej skardze kasacyjnej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.